Αννα Κόρβιν – Πιοτρόφσκα: Θεσμικό χάος από την μπροστινή του Τουσκ

Στην Πολωνία η δημοκρατία χρησιμοποιείται ως φόντο για παιχνίδια εξουσίας. Το πεδίο μάχης είναι ο θεσμός της Δικαιοσύνης. Η πόλωση πάνω στο ποιος θα ελέγχει τους δικαστές έχει μετατραπεί στην απόλυτη σύγκρουση μεταξύ της στηριζόμενης από την Ε.Ε. κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Η καθεμιά από τις δύο πλευρές κατηγορεί την άλλη για πραξικόπημα. Με δυο λόγια, η Πολωνία αυτή τη στιγμή βυθίζεται σε θεσμικό χάος. Και στο επίκεντρό της βρίσκεται μια δικαστίνα, η Αννα Κόρβιν – Πιοτρόφσκα.

• Από τον Βασίλη Γαλούπη

Την Παρασκευή η Πιοτρόφσκα έκανε μια δραματική κίνηση στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας. Ανακοίνωσε ότι έθεσε σε προσωρινή αργία ενός μήνα τον πρόεδρο του δικαστηρίου Μπογκντάν Σφιεντσκόφσκι και τον αναπληρωτή του, τον αντιπρόεδρο Μπαρτλομιέι Σοτσάνσκι. Και δήλωσε ότι η ίδια αναλαμβάνει την ευθύνη του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Η Πιοτρόφσκα λέει ότι ενεργεί στο πλαίσιο του νόμου. Ο πρόεδρος της Πολωνίας, όμως, και η σε αναστολή ηγεσία του δικαστηρίου έχουν άλλη γνώμη. Με την απόφασή της η Πιοτρόφσκα «έβαλε» τον πρόεδρο της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι να γυρίσει το αεροπλάνο του κατά τη διάρκεια της πτήσης στο εξωτερικό και να επιστρέψει εσπευσμένα, καταγγέλλοντας «βίαιη κατάληψη» του Συνταγματικού Δικαστηρίου και παραβίαση της συνταγματικής τάξης.

«Σε μια τέτοια στιγμή ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω το ταξίδι μου προς τη Σενεγάλη. Επιστρέφω» ανακοίνωσε ο Ναβρότσκι. Και συγκάλεσε έκτακτες διαβουλεύσεις με όλα τα κόμματα, αφού «η συνταγματική τάξη παραβιάστηκε κατάφωρα μέσα στη νύχτα». Το χάος που πυροδοτήθηκε από την απόφαση της δικαστίνας είναι πρωτοφανές στη σύγχρονη ιστορία της Πολωνίας. Και συνδέεται άμεσα με τις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές, που έχουν προγραμματιστεί για το φθινόπωρο του 2027. Με δυο λόγια, αφορά το μπρα ντε φερ για το ποια πολιτικά συμφέροντα θα μπορούν να εξυπηρετηθούν από την πολωνική Δικαιοσύνη «επηρεάζοντας» το εκλογικό τοπίο. Και ακόμα πιο συγκεκριμένα έχει να κάνει με την αναμέτρηση του «δυτικού μπλοκ», δηλαδή της Ε.Ε. με μπροστάρη τον Τουσκ, και της πολωνικής αντιπολίτευσης.

Η δραματική παρέμβαση της Πιοτρόφσκα έγινε φυσικά με την έγκριση ή την εντολή του Τουσκ. Οπως και να ’χει, θεωρείται πως δεν θα το είχε κάνει ποτέ χωρίς την ευλογία του. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ στηρίζει την Πιοτρόφσκα ως τη δικαστίνα που επιχειρεί να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου μετά τις παρεμβάσεις προηγούμενων κυβερνήσεων στη Δικαιοσύνη. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, όμως, πολλοί Πολωνοί βγήκαν στους δρόμους κι ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έστειλε ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις στο Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας και το έθεσε υπό αστυνομικό έλεγχο. Πράξη που κορύφωσε το πολιτικό δράμα.

Ο αντιπρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπαρτλομιέι Σοτσάνσκι, που «ξηλώθηκε» απ’ τη θέση του, έκανε έκκληση από την τηλεόραση: «Η αστυνομία εισέβαλε αναίτια στο δικαστήριο. Πράγμα ανεξήγητο για δημοκρατική χώρα. Παρακαλώ, βοηθήστε μας, αν μπορείτε. Είμαι εδώ για να υπερασπιστώ το δικαστήριο». Η Πιοτρόφσκα εκλέχτηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του Τουσκ. Η διαμάχη της συγκεκριμένης δικαστικού με τη σημερινή αντιπολίτευση της Πολωνίας κρατάει χρόνια.

Τον Δεκέμβριο του 2017, κατά τη διάρκεια της δικαστικής μεταρρύθμισης που προωθούσε το PiS, ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Ζμπίγκνιεφ Ζιόμπρο, απέπεμψε ξαφνικά την Πιοτρόφσκα από τη θέση που είχε τότε, της αντιπροέδρου του Περιφερειακού Δικαστηρίου στο Οπόλε. Η καθαίρεσή της είχε γίνει με ένα φαξ που στάλθηκε στο δικαστήριο αργά μια Παρασκευή βράδυ, χωρίς καμιά αιτιολογία, όπως λέγεται. Μετά την απομάκρυνσή της η Πιοτρόφσκα έγινε ηγετικό στέλεχος της Ενωσης Δικαστών «Themis», που αντιπροσώπευε την «αντίσταση» στις αποφάσεις της δεξιάς κυβέρνησης του PiS. Από αυτή τη θέση πρωτοστάτησε σε εγχώριες και ευρωπαϊκές νομικές μάχες ενάντια στην τότε πολωνική κυβέρνηση, μέχρι που στην πρωθυπουργία αναδείχθηκε ο Ντόναλντ Τουσκ, υποστηριζόμενος από τις Βρυξέλλες.

Τον Μάρτιο του 2026 η Πιοτρόφσκα εκλέχτηκε και τοποθετήθηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του Τουσκ. Ομως, ο πρόεδρος της χώρας Κάρολ Ναβρότσκι αρνήθηκε να πραγματοποιήσει την ορκωμοσία της στο Προεδρικό Μέγαρο. Η Πιοτρόφσκα υπέγραψε, τότε, τον όρκο ενώπιον συμβολαιογράφου στη Βουλή και απέστειλε το σχετικό έγγραφο στην προεδρία, διαδικασία που αμφισβήτησαν, ως ανορθόδοξη, μέλη του δικαστηρίου. Λόγω εκείνης της άρνησης του προέδρου της Πολωνίας να την ορκίσει, θεωρείται από την κυβερνητική παράταξη ως η «αρχαιότερη εν ενεργεία νόμιμη δικαστής» του σώματος. Με αυτή την ιδιότητα μετατράπηκε σήμερα στο κεντρικό πρόσωπο της τρέχουσας θεσμικής κρίσης.

Ως πρωταγωνίστρια των γεγονότων στην Πολωνία και άνθρωπος του Ντόναλντ Τουσκ, για την πολωμένη κοινή γνώμη συμβολίζει δύο διαφορετικούς ρόλους, ανάλογα το στρατόπεδο που υποστηρίζει ο καθένας. Για τους οπαδούς της αντιπολίτευσης, που διαμαρτύρονται, είναι η μαριονέτα των Βρυξελλών και του Τουσκ, που βοήθησε «να καταληφθεί με τη βία μια ανεξάρτητη Δικαιοσύνη» κι εξυπηρετεί τα συμφέροντα που θέλουν να χτιστεί ένα «αστυνομικό κράτος». Για το κυβερνητικό στρατόπεδο, είναι η δικαστής που αποκαθιστά τους δημοκρατικούς θεσμούς σε μια «φιλελεύθερη» Πολωνία.

Η αντιπολίτευση θεωρεί ότι η κίνηση της κυβέρνησης, με θεσμική «μπροστάρισσα» την Πιοτρόφσκα, είναι ένα προληπτικό χτύπημα. Ο Τουσκ και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αξιοποιούν τις ενέργειες της Πιοτρόφσκα για μια «βίαιη κατάσχεση νομικών μηχανισμών», επειδή είναι ζωτικής σημασίας γι’ αυτούς να αποκτήσουν προληπτικά τον έλεγχο των θεσμών, ώστε να παρεμβαίνουν άμεσα στην εκλογική διαδικασία.

ΑΝΝΑ ΚΟΡΒΙΝ – ΠΙΟΤΡΟΦΣΚΑ

Δικαστής, προσωρινή πρόεδρος Συνταγματικού Δικαστηρίου της Πολωνίας

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Γεννήθηκε το 1969 στο Βρότσλαβ της Πολωνίας. Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Βρότσλαβ, ενώ έχει πραγματοποιήσει μεταπτυχιακές σπουδές στη διάσημη Σχολή Οικονομικών της Βαρσοβίας. Αρχισε τη σταδιοδρομία της το 1999 ως πρόεδρος σε τοπικό δικαστήριο. Το 2012 μετακινήθηκε στο περιφερειακό δικαστήριο του Οπόλε. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ διορίστηκε το 2024 πρόεδρος του Περιφερειακού Δικαστηρίου. Παράλληλα, υπήρξε πρόεδρος της δεύτερης μεγαλύτερης ένωσης δικαστών στην Πολωνία, η οποία είχε ταχθεί ανοιχτά κατά των δικαστικών μεταρρυθμίσεων της προηγούμενης κυβέρνησης του PiS. Τον Μάρτιο 2026 εκλέχθηκε από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία ως μέλος του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Με απόφασή της ασκεί πλέον χρέη προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ως αρχαιότερο μέλος του δικαστικού σώματος.