Η αναταραχή στο Παρίσι και η επιρροή της στο νέο μοντέλο άσκησης εξουσίας στις αστικές δημοκρατίεςAπό τον
Γιώργο Κ. Στράτο
Πενήντα χρόνια στο ρολόι της Ιστορίας είναι ένα δευτερόλεπτο» μας μάθαινε, καλή του ώρα, ένας σπουδαίος φιλόλογός μας στο γυμνάσιο, ο κ. Γιάννης Βούλγαρης. Πιστός στη διδασκαλία του, δεν πρόκειται να επιχειρήσω καμία βιαστική αποτίμηση. Δεν θα ’θελα, όμως, να προσπεράσω στα βουβά τη συμπλήρωση πεντηκονταετίας από τον Μάη του ’68 στη Γαλλία. Τον λόγο τον διατύπωσε ένας πρωταγωνιστής της περιόδου, ο γκολικός τότε πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Ζορζ Πομπιντού: «Τίποτα δεν θα είναι το ίδιο στο εξής». Και είχε απόλυτο δίκιο.
Η δεκαετία του ’60, από τις πιο καθοριστικές όσων ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, περιλαμβάνει την κλιμάκωση της εμπλοκής των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, την ένταση του ψυχροπολεμικού κλίματος μετά την ύψωση του Τείχους του Βερολίνου, τη δημιουργία μιας πολυπληθούς μεσαίας τάξης μαζί με την ανατολή των εικόνων της «καταναλωτικής κοινωνίας».
Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον θα εκτυλιχθούν τα γεγονότα του Μάη, για τα οποία ακούγονται από διθυράμβους μέχρι αναθέματα. Αλλοι μιλούν για «γεγονός ιστορικής σημασίας» και άλλοι για «λίγες εβδομάδες αναρχο-αριστερίστικης αναταραχής στο Παρίσι».
Στη θετική αποτίμηση, οι εξεγερμένοι νέοι επιχείρησαν να συνθέσουν την ατομική αυτονομία με το όραμά τους για την κοινότητα. Γι’ αυτό από τα συνθήματα και τις πρακτικές τους αναδείχτηκαν θεμελιώδη ζητήματα για το νόημα της τεχνολογικής προόδου, της εργασίας και της ευτυχίας. Την άποψη επιβεβαιώνουν πρόσφατες έρευνες ιστορικών στα αρχεία του γαλλικού κράτους, αναδεικνύοντας υποβαθμισμένα γεγονότα, όπως η κινητοποίηση του αγροτικού κόσμου, οι σκληρές συγκρούσεις σε εργοστάσια, όπως στη Michelin, ο συντονισμός φοιτητών και εργαζομένων ή η κατάληψη πανεπιστημιακών αμφιθεάτρων στην επαρχία.
Μετά τις εργατικές κινητοποιήσεις της εποχής κατακτήθηκαν μισθολογικές αυξήσεις, που σήμερα θα ισοδυναμούσαν με αύξηση 35% του κατώτατου μισθού στη Γαλλία, δηλαδή από τα 1.150 στα 1.550 ευρώ! Στον αντίποδα, ο Μάης ήταν η εξέγερση παιδιών καλών αστικών οικογενειών με συνθήματα που προανήγγειλαν την κουλτούρα της νέας διαφήμισης και δημοσιογραφίας. Για τους θιασώτες της άποψης αυτής, οι βολεμένοι εξεγερμένοι, ενεργώντας σ’ ένα πλέγμα παιδισμού, ανευθυνότητας και άρνησης, συνέβαλαν στο πέρασμα από τον αριστερισμό στον νεοφιλελευθερισμό, από την κριτική της καταναλωτικής κοινωνίας στην αποθέωσή της.
Για τους πιο ψύχραιμους, ο Μάης του ’68 τα είχε όλα: «ηδονισμό, αμφισβήτηση, πολιτική βεβαίως αλλά μαζί και μια μορφή μηδενισμού». Οπως ακριβώς το έθεσε ο Γάλλος ιστορικός Πασκάλ Ορί, «Ο Μάης του ’68 υπήρξε μια πολιτική ήττα αλλά μια πολιτισμική επιτυχία στη μακρά διάρκεια».
Οσο κι αν η κουλτούρα του Μάη με συνθήματα όπως τα «απαγορεύεται το απαγορεύεται, απολαύστε χωρίς όρια» οδήγησαν στη διαμόρφωση μιας «φιλελεύθερης – ελευθεριακής» αντίληψης, βοηθώντας εν τέλει τον καπιταλισμό να γίνει «καπιταλισμός της σαγήνης», θα συνιστούσε ιστορική αδικία να υποβαθμίσουμε τη συμβολή του «1968» στις ελευθερίες μας και στην απαλλαγή της κοινωνίας και της εξουσίας από μορφές άκαμπτης ιεραρχίας και σκληρού αυταρχισμού.
Υπό μίαν έννοια, συνεπώς, τα ουτοπικά έως υπερβολικά αιτήματα της εποχής έδωσαν σημαντική ώθηση στις αστικές δημοκρατίες, βοηθώντας τες να νομιμοποιηθούν ευκολότερα στη συνείδηση των πολιτών με πιο ήπιες συμπεριφορές και ενσωματώνοντας πιο ριζοσπαστικές αντιμετωπίσεις ευαίσθητων ζητημάτων.
Για το κατά πόσο αυτό ανήκε στις επιδιώξεις τους, απάντησε έξι χρόνια αργότερα το ρεφρέν του εξαιρετικού τραγουδιού «Ανοιξε το παράθυρο» του Γιώργου Χατζηνάσιου σε στίχους Ερρίκου Θαλασσινού, που τραγούδησε ο Αντώνης Καλογιάννης: «Ανοιξε το παράθυρο να μπει / δροσιά να μπει του Μάη / εμείς γι’ αλλού κινήσαμε γι’ αλλού / κι αλλού η ζωή μας πάει».
Στην ιστορία των ανθρώπων, όμως, αυτό είναι και το συνήθως συμβαίνον, όπως και στη ζωή τους άλλωστε.
*Δικηγόρος – δημοσιογράφος
