Εστιάζει σε τρία προγράμματα, εκμεταλλευόμενη την κεντρική γεωγραφική θέση της, αφού από εκεί διέρχονται ο «Μεσαίος Διάδρομος», ο «Δρόμος της Ανάπτυξης» και ο τουρκικής εμπνεύσεως «Σιδηρόδρομος της Χιτζάζ»
Ενοχλημένη η Αγκυρα από τους αμερικανικούς σχεδιασμούς στην ανατολική Μεσόγειο με το σχήμα 3+1 (Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ + ΗΠΑ), έχει ήδη προχωρήσει στα δικά της σχέδια με ένα πλέγμα ενεργειακών και εμπορικών διαδρόμων που στόχο έχουν την αναβάθμιση της Τουρκίας ως ενεργειακού και εμπορικού κόμβου της περιοχής και την απομόνωση πρωτίστως του Ισραήλ και δευτερευόντως της Ελλάδας και της Κύπρου. Στρατηγικά η Τουρκία επιδιώκει απάντηση στον αμερικανικής εμπνεύσεως στρατηγικό διάδρομο IMEC (Ινδία – Μέση Ανατολή – Ευρώπη), παράρτημα του οποίου αποτελεί και το σχήμα 3+1.
Η προσπάθεια της Τουρκίας εστιάζει σε τρία προγράμματα, εκμεταλλευόμενη την κεντρική γεωγραφική θέση της, αφού από εκεί διέρχονται ο «Μεσαίος Διάδρομος», ο «Δρόμος της Ανάπτυξης» και ο τουρκικής εμπνεύσεως «Σιδηρόδρομος της Χιτζάζ». Μάλιστα η τουρκική πλευρά φαίνεται έτοιμη να εκμεταλλευτεί τις εξελίξεις στην περιοχή και ιδιαίτερα στον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος, κατά την Αγκυρα, θέτει σε αμφισβήτηση τον IMEC και άλλους διαδρόμους, στους οποίους κεντρικό ρόλο θα έχουν η Ελλάδα και το Ισραήλ.
Σύμφωνα με τον τουρκικό σχεδιασμό, η Αγκυρα, η οποία έχει αναδειχθεί σε κεντρικό κόμβο του «Μεσαίου Διαδρόμου», που οδηγεί από την Ασία στην Ευρώπη, επιδιώκει την υλοποίηση και του «Δρόμου της Ανάπτυξης», που οδηγεί από τη Βασόρα στην Ευρώπη μέσω της Τουρκίας. Τελευταία κίνηση της Αγκυρας προς την κατεύθυνση αυτή θεωρείται η αναβίωση του ιστορικού «Σιδηροδρόμου Χιτζάζ» (σιδηροδρομική σύνδεση Σ. Αραβίας, Ιορδανίας, Συρίας και Τουρκίας).
Τούρκοι ειδικοί θεωρούν ότι το έργο αυτό, το οποίο κατασκευάστηκε από τον σουλτάνο Αμπντουλχαμίντ Β΄ στις αρχές του 20ού αιώνα, επηρεάζει όχι μόνο το μέλλον της περιοχής αλλά και ολόκληρου του κόσμου. Οι πρόσφατες συμφωνίες που υπογράφηκαν μεταξύ της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας στο πλαίσιο της επίσκεψης του Τούρκου υπουργού Μεταφορών και Υποδομών Α. Ουραλόγλου στο Ριάντ στις 9 Ιουνίου, έφεραν στο προσκήνιο τον Σιδηρόδρομο της Χιτζάζ.
Στο πλαίσιο αυτό, υπογράφηκαν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στους τομείς του σιδηροδρομικού τομέα και των υπηρεσιών εφοδιαστικής (logistics). Με την υπογραφή αυτή, η κυβέρνηση του Ριάντ έγινε ο τελευταίος κρίκος που συμμετέχει στο έργο της αναβίωσης της ιστορικής σιδηροδρομικής γραμμής Χιτζάζ. Η συμφωνία για τον σιδηρόδρομο της Χιτζάζ προκάλεσε ιδιαίτερο σχολιασμό στο Τελ Αβίβ, καθώς θεωρείται ένα τουρκικό σχέδιο παράκαμψης ή, καλύτερα, απομόνωσης του Ισραήλ, αφού δημιουργεί στρατηγικούς και οικονομικούς κινδύνους για το ίδιο.
Ο ισραηλινός Τύπος ανέφερε ότι η Τουρκία, μέσω των συμφωνιών για σιδηροδρόμους και logistics που υπέγραψε με τη Σαουδική Αραβία, επιδιώκει να αναζωογονήσει τη διαδρομή του «Σιδηροδρόμου Χιτζάζ» και να δημιουργήσει έναν νέο διάδρομο μεταφορών που θα παρακάμπτει το Ισραήλ. Η Αγκυρα φαίνεται ότι επενδύει σε χερσαίους στρατηγικούς διαδρόμους, καθώς θεωρεί ότι ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε την ασφάλεια του χερσαίου παράγοντα έναντι των θαλάσσιων στρατηγικών οδών. Εξάλλου, ο «Μεσαίος Διάδρομος», ο «Διάδρομος Βασόρα – Τουρκία – Ευρώπη» και ο «Σιδηρόδρομος Χιτζάζ» είναι χερσαίοι διάδρομοι.
Σύμφωνα με Τούρκους ειδικούς, ο «Σιδηρόδρομος Χιτζάζ» είναι εξίσου σημαντικός με το έργο του Δρόμου της Ανάπτυξης (Βασόρα – Τουρκία – Ευρώπη), καθώς με αυτές τις πρωτοβουλίες η Τουρκία χαράζει διαδρομές που ουσιαστικά παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Επισημαίνουν ότι ο «Μεσαίος Διάδρομος», ο «Δρόμος της Ανάπτυξης» και ο «Σιδηρόδρομος Χιτζάζ» θα αλλάξουν τον άξονα του παγκόσμιου εμπορίου, προκαλώντας πλήγμα στον διάδρομο IMEC, ο οποίος -σημειωτέον- υπογράφηκε το 2023, λίγους μήνες πριν από την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ.
Οι ίδιες τουρκικές πηγές αναφέρουν ότι, σε αντίθεση με τους κινδύνους που ενέχει ο IMEC, οι άξονες της Τουρκίας απέκτησαν μια αδιαμφισβήτητη διάσταση όσον αφορά την ασφάλεια και την αξιόπιστη μεταφορά φορτίων. Οι διπλές οδοί, οι σήραγγες και οι γραμμές ταχείας σιδηροδρομικής μεταφοράς που θα κατασκευαστούν θα πρέπει να εξεταστούν και από αυτή την οπτική γωνία. Η Αγκυρα, παρότι εξέλαβε με καχυποψία την ανάληψη του ελέγχου του στρατηγικής σημασίας αρμενικού διαδρόμου Ζενγκεζούρ από τις ΗΠΑ, έχει εκτιμήσει ότι η λειτουργία του θα εξυπηρετήσει τα τουρκικά σχέδια, καθώς το σχέδιο του «Μεσαίου Διαδρόμου» θα συνδέει την κεντρική Ασία με την Ευρώπη μέσω της Τουρκίας.
Σύμφωνα με Τούρκους αναλυτές, οι κινήσεις της Αγκυρας ήρθαν ως απάντηση σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες του Ισραήλ. Η κυβέρνηση Νετανιάχου πίεσε και πέτυχε την εκμίσθωση του λιμανιού της Ακαμπα της Ιορδανίας στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) για 30 χρόνια, αποσκοπώντας όλη η μεταφορά ενέργειας και εμπορίου του Κόλπου να διέρχεται από εκεί προς τις παγκόσμιες αγορές. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι η Τουρκία διέκρινε αυτόν τον κίνδυνο και συνήψε τη συμφωνία με το Ριάντ, η οποία σηματοδοτεί την κατάρρευση αυτού του σχεδίου.
Το εμπόριο
Σχετικά με αυτούς τους σχεδιασμούς της Αγκυρας, Τούρκοι ειδικοί επισημαίνουν χαρακτηριστικά: «Καθώς μπαίνουμε στο δεύτερο τέταρτο του 21ου αιώνα, το κέντρο βάρους του παγκόσμιου εμπορίου μετατοπίζεται προς τον άξονα Ασίας – Ειρηνικού και Ευρασίας, γεγονός που θέτει εκ νέου υπό συζήτηση την ισορροπία μεταξύ χερσαίων και θαλάσσιων οδών. Η Τουρκία, τόσο λόγω της γεωγραφικής θέσης της όσο και των πολυεπίπεδων έργων μεταφορών και ενέργειας που έχει αναπτύξει, ξεπερνά τον κλασικό ορισμό της “χώρας διέλευσης” και μετατρέπεται σε ένα πολυεπίπεδο γεωοικονομικό κέντρο.
Ενα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτού είναι ο “Μεσαίος Διάδρομος”. Αυτή η γραμμή ξεκινά από την Κίνα και εκτείνεται προς την Ευρώπη μέσω της κεντρικής Ασίας, της διέλευσης της Κασπίας, του Καυκάσου και της Τουρκίας. Η Τουρκία σκοπεύει να καταστεί κόμβος των logistics, της ενέργειας και των ψηφιακών συνδέσεων μεταξύ δύο ηπείρων. Ο σιδηρόδρομος Μπακού – Τιφλίδα – Καρς, η σύνδεση Μαρμαρά, οι επενδύσεις σε σύγχρονα λιμάνια και τα έργα logistics αποτελούν τα συγκεκριμένα συστατικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής γραμμής».
* Αντιστράτηγος ε.α.
