Ενα γεγονός που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή είναι η ίδρυση του World AI Cooperation Organization (WAICO), του πρώτου μόνιμου διακυβερνητικού οργανισμού που δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τη διεθνή συνεργασία και τη διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν περιορίζεται πλέον στην τεχνολογία.
- Του Εμμανουήλ Μπέζα*
Αφορά τους κανόνες, τους θεσμούς και την ισορροπία ισχύος που θα διαμορφώσουν τη νέα διεθνή τάξη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί την τελευταία από μια σειρά μεγάλων τεχνολογικών ανατροπών που μετασχηματίζουν τις οικονομίες, τις κοινωνίες και την παγκόσμια κατανομή ισχύος.
Από τα μέσα του 18ου αιώνα και έπειτα, το διεθνές σύστημα χαρακτηρίστηκε από τη γεωπολιτική κυριαρχία της Συλλογικής Δύσης, η οποία στηρίχθηκε πρωτίστως στην οικονομική της υπεροχή. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, δύο μεγάλες τεχνολογικές επαναστάσεις άλλαξαν ριζικά τις δυτικές κοινωνίες.
Η κυριαρχία της Δύσης
Η πρώτη ήταν η εφεύρεση της ατμομηχανής, η οποία πυροδότησε τη Βιομηχανική Επανάσταση και μετέβαλε οριστικά την οικονομική παραγωγή. Κοινωνίες που μέχρι τότε ήταν κυρίως αγροτικές και σχετικά φτωχές μετατράπηκαν σταδιακά σε αστικές και ολοένα πιο εύπορες.
Αν και η εκβιομηχάνιση εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, η πρώτη και βαθύτερη διάχυσή της σημειώθηκε στη Βρετανία και ακολούθησαν η υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη, η Βόρεια Αμερική και, αργότερα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Ετσι, η Δύση κατέστη το οικονομικό κέντρο της σύγχρονης εποχής.
Η δεύτερη μεγάλη τεχνολογική ανατροπή ήταν η ψηφιακή επανάσταση. Η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υπολογιστών, του διαδικτύου και των παγκόσμιων δικτύων επικοινωνίας δημιούργησε πρωτοφανή διασυνδεσιμότητα και επιτάχυνε τη διάχυση της γνώσης, της τεχνολογίας και της παραγωγής. Με επίκεντρο τις ΗΠΑ, η ψηφιακή επανάσταση εδραίωσε την αμερικανική υπεροχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι την είχαν οδηγήσει στην ηγετική θέση της Δύσης.
Οι ψηφιακές τεχνολογίες όμως διαχύθηκαν πολύ ταχύτερα πέρα από τα εθνικά σύνορα. Σε συνδυασμό με την ενσωμάτωση της Κίνας στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα και τη διεύρυνση της μεταποιητικής της βάσης, συνέβαλαν σε μια βαθιά ανακατανομή της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος.
Εξισορρόπηση
Επειτα από δύο αιώνες εκβιομηχάνισης με επίκεντρο τη Δύση, οι οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης και των ΗΠΑ ήταν το 1950 περίπου 6,1 φορές μεγαλύτερες από εκείνες της Κίνας και της Ινδίας με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Εως το 2025, όμως, οι οικονομίες της Κίνας και της Ινδίας είχαν φτάσει περίπου στο ίδιο μέγεθος. Η σύγκλιση αυτή αντανακλά όχι μόνο τη διάχυση της τεχνολογίας, αλλά και την ένταξη των αναδυόμενων οικονομιών στις παγκόσμιες αγορές και στον παγκόσμιο χαρακτήρα της τεχνολογικής καινοτομίας.
Σήμερα εισερχόμαστε σε μια νέα φάση. Η οικονομική ανακατανομή οδηγεί προς μια κατανομή ισχύος που προσεγγίζει εκείνη της προ-βιομηχανικής εποχής, όταν η Ευρασία -και όχι ο Βόρειος Ατλαντικός- αποτελούσε το κύριο οικονομικό κέντρο του κόσμου. Ωστόσο, ο κόσμος είναι πλέον πολύ μεγαλύτερος. Η Υποσαχάρια Αφρική, η Λατινική Αμερική και τα νέα κράτη της Ευρασίας πρόσθεσαν νέα κέντρα οικονομικού βάρους.
Αν, πέρα από την Κίνα και την Ινδία, συνυπολογίσουμε τη Βραζιλία, την Ινδονησία, το Πακιστάν, τη Νιγηρία και το Βιετνάμ, η συνδυασμένη οικονομία τους είναι ήδη, σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης, μεγαλύτερη κατά περισσότερο από ένα τρίτο από εκείνη της Δυτικής Ευρώπης. Την ίδια στιγμή, εισερχόμαστε στα πρώτα στάδια μιας τρίτης μεγάλης τεχνολογικής επανάστασης, της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Μετά την ανακατανομή
Αυτή η νέα εποχή ενός πλέον «ολόκληρου» κόσμου απαιτεί μια νέα τάξη. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι μεγάλες δυνάμεις επιδίωξαν να τη διαμορφώσουν μέσω πολιτικών πρωτοβουλιών, αντί να αφήσουν τις οικονομικές, δημογραφικές και στρατιωτικές μεταβολές να μετασχηματίσουν ανεξέλεγκτα το διεθνές σύστημα. Η τάξη που προέκυψε αποδείχθηκε σταθερότερη από τις προηγούμενες, αλλά στηριζόταν στη δυτική υπεροχή. Οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν στον βασικό αρχιτέκτονα της, ενώ η Σοβιετική Ενωση λειτούργησε ως αντίβαρο χωρίς να καταστεί μια διαρκής εναλλακτική.
Τα θεμελιώδη δεδομένα έχουν πλέον μεταβληθεί. Η οικονομική και δημογραφική ισχύς δεν συγκεντρώνεται πλέον στη Δύση. Ωστόσο, ο κόσμος δεν μπορεί να επιστρέψει στη διεθνή τάξη της προ-βιομηχανικής εποχής. Πρώτον, είναι γεωγραφικά και πολιτικά πολύ πιο ολοκληρωμένος, με περισσότερα κράτη και κέντρα ισχύος απ’ ό,τι πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Δεύτερον, η μεταπολεμική διεθνής τάξη απέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Τρίτον, ο κόσμος εισέρχεται σε ακόμη μία μεγάλη τεχνολογική ανατροπή -την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης-, η οποία θα ενισχύσει τόσο τις ευκαιρίες όσο και τις προκλήσεις των δύο προηγούμενων τεχνολογικών επαναστάσεων.
Η Κίνα παρουσιάζεται ως βασικός πυλώνας της αναδυόμενης διεθνούς τάξης. Προωθεί την εμβάθυνση της παγκόσμιας οικονομικής συνεργασίας μέσω της πρωτοβουλίας «Ζώνη και Δρόμος», στηρίζει την αποστολή του ΟΗΕ και υποστηρίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να διέπεται από κανόνες που να υπηρετούν τη βιομηχανία και την κοινωνία, αντί να εντείνουν τον ανταγωνισμό στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Παράλληλα, μέσω πρωτοβουλιών όπως ο WAICO, επιδιώκει ουσιαστική ανθρώπινη εποπτεία και μεγαλύτερη επιρροή στους θεσμούς και κανόνες που θα διαμορφώσουν την παγκόσμια διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Μετάβαση χωρίς πόλεμο;
Η πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση ανέδειξε τη Βρετανία ως κορυφαία οικονομική αλλά και στρατιωτική δύναμη, παρέχοντας δυνατότητες που στήριξαν την παγκόσμια αυτοκρατορία της. Αντίστοιχα, η ψηφιακή επανάσταση ενίσχυσε την αμερικανική στρατιωτική υπεροχή, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να προβάλλουν ισχύ σε ολόκληρο τον κόσμο μέσω ενός απαράμιλλου δικτύου στρατιωτικών βάσεων και επεμβάσεων, από το Βιετνάμ έως το Ιράκ, το Αφγανιστάν και, πιο πρόσφατα, το Ιράν.
Η Κίνα προβάλλει ένα κανονιστικό όραμα για μια νέα διεθνή τάξη που αντανακλά τις μεταβαλλόμενες οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες. Ωστόσο, η ιστορία δεν εγγυάται ότι αυτή η μετάβαση θα είναι ειρηνική ούτε ότι η Κίνα δεν θα ακολουθήσει τελικά την πορεία των προηγούμενων μεγάλων δυνάμεων, επιδιώκοντας ηγεμονική κυριαρχία αντί για συνύπαρξη.
Η διεθνής τάξη έχει αναδιαμορφωθεί δύο φορές από μεγάλες τεχνολογικές επαναστάσεις. Η πρώτη θεμελίωσε τη δυτική κυριαρχία, ενώ η δεύτερη ανακατένειμε την οικονομική ισχύ προς την Ασία. Ωστόσο, καμία από τις δύο αυτές μεταβάσεις δεν ολοκληρώθηκε ειρηνικά. Διαμορφώθηκαν μόνο όταν οι πολεμικές συγκρούσεις ανέτρεψαν οριστικά την προγενέστερη κατανομή ισχύος. Η τρίτη μετάβαση, της Τεχνητής Νοημοσύνης, θα δείξει αν η ανθρωπότητα μπορεί να αναδιαμορφώσει τη διεθνή τάξη χωρίς να προηγηθεί ακόμη ένας πόλεμος.
*Μηχανικός ορυκτών πόρων, γεωπολιτικός αναλυτής
