Η απίστευτη δήλωση του Προέδρου της Δημοκρατίας στα Ιωάννινα, ότι «διδαχθήκαμε από την άλωση της Θεσσαλονίκης, που είχε σφαγές και εξανδραποδισμούς, και οι Γιαννιώτες φρόντισαν αυτά να τα αποφύγουν και τα απέφυγαν και πήραν προνόμια», θα στιγματίζει για πάντα τον ύψιστο πολιτειακό θεσμό ως μνημείο εθελοδουλίας και υποταγής.
Οχι φυσικά επειδή περιγράφει ένα αδιαμφισβήτητο ιστορικό γεγονός (λίγους μήνες μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης και τις αγριότητες που επακολούθησαν σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού της), αλλά επειδή αναδεικνύει ως πρότυπο μία επιλογή που έρχεται σε αντίθεση με την κυρίαρχη εθνική μας διαχρονική στάση, υποστηρικτική της αντίστασης και της ελευθερίας. Εντύπωση ακόμη προκάλεσε ο χαρακτηρισμός των Ιωαννίνων ως πόλης «πρωτίστως βυζαντινής» και ως «πολιτιστικού παλίμψηστου»!
Το ανώτατο πολιτειακά πρόσωπο οφείλει αφενός να προβάλλει και να αναδεικνύει την ελληνικότητα, ιδιαιτέρως των ευαίσθητων περιοχών της πατρίδας μας, και αφετέρου να εμπνέει με αναφορές του στα παραδείγματα εκείνων που επέλεξαν να αγωνιστούν, ακόμη και σε υπέρτερες δυνάμεις και όχι να προβάλλει ως επιτυχία την παράδοση έναντι ανταλλαγμάτων, αφού «θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία».
Στην ιστορική συνείδηση του Ελληνισμού η ελευθερία συνδέεται με θυσίες, όπως αυτές στο Μεσολόγγι, στο Σούλι, στην Κωνσταντινούπολη. Η άποψη ότι η αποφυγή της σύγκρουσης αποτελεί επιτυχία σαφώς και αποδυναμώνει το μήνυμα πως υπάρχουν αξίες που υπερβαίνουν ακόμα και την επιθυμία της επιβίωσης. Εξάλλου, εν προκειμένω, τα όποια προνόμια παραχώρησε στους Γιαννιώτες η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν αναίρεσαν το γεγονός ότι ο Ελληνισμός της περιοχής παρέμεινε υπόδουλος για σχεδόν πέντε αιώνες! Επομένως, η αποτίμηση μιας τέτοιας επιλογής δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται μόνο στις άμεσες απώλειες ή στα όποια βραχυπρόθεσμα οφέλη.
Η ταυτότητα του Ελληνισμού προφανώς και δεν διασώθηκε χάρη στα όποια προνόμια της οθωμανικής διοίκησης, όπως προφανώς υπονοεί ο Κωνσταντίνος Τασούλας με το μήνυμά του. Διασώθηκε χάρη στην εθνική μας συνείδηση, που στηρίχθηκε στη δύναμη της Ορθοδοξίας, της παιδείας, της εθνικής αυτογνωσίας, που οδήγησαν τελικά στην Εθνεγερσία του 1821.
Τα ιστορικά γεγονότα εξηγούν συνήθως και αιτιολογούν τις ανθρώπινες επιλογές και το ίδιο συμβαίνει και για την επιλογή των Γιαννιωτών το 1430. Αυτή η επιλογή, όμως, είναι αδιανόητο να προβάλλεται ως αξιακό πρότυπο. Ενα έθνος εμπνέεται από εκείνους που κράτησαν ζωντανή την αξία της ελευθερίας και όχι την πρακτική της διαχείρισης της υποταγής. Η πολιτειακή ηγεσία οφείλει να θυμίζει ότι η επιβίωση προφανώς και έχει την αξία της, αλλά η ελευθερία είναι εκείνη που δίνει ουσιαστικό νόημα στην ιστορική πορεία ενός λαού.
Είναι αλήθεια πως ο θεσμός του Προέδρου της Δημοκρατίας έχει απαξιωθεί και θεσμικά και πολιτικά τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο με τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων του όσο και, κυρίως, με τις μεθοδεύσεις για την εκλογή συγκεκριμένων προσώπων στο ύπατο αξίωμα. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική απαξίωση του θεσμού δεν επέρχεται από όσους εργαλειοποιούν τον θεσμό για κομματικά και άλλα οφέλη, αλλά από τα ίδια τα πρόσωπα που τον εκπροσωπούν.
Απαξιώνεται όταν οι δημόσιες παρεμβάσεις του είτε παύουν να λειτουργούν ως παράγοντας ενότητας του λαού και μετατρέπουν το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα σε εστία πολιτικής και ιδεολογικής αντιπαράθεσης είτε έρχονται σε ευθεία αντίθεση με το σύστημα αξιών της συντριπτικής πλειονότητας των Ελλήνων, όπως συνέβη με τη συγκεκριμένη δήλωση.
*Διευθυντής περιοδικού «Ενδοχώρα»
