Είχα έλθει από τη Λευκάδα στην τρίτη γυμνασίου. Φορούσα ακόμη κοντό παντελόνι. Εγώ κι ο Μανώλης. Συνοικία Ζωγράφου. Αγιος Θεράποντας. Το γήπεδο ήταν ακριβώς δίπλα στο σχολείο. Δημοτικό και γυμνάσιο, λύκειο. Εκεί και το γήπεδο μπάσκετ. Μια προέκταση του γηπέδου.
Δεν έπαιζαν όταν είχε βροχή. Γνωστό και το περιπακτικό σύνθημα στους αντιπάλους «μια βροχή σάς σώζει» ή όταν η διαιτησία μάς αδικούσε… «θα μπούμε μέσα». Γειτόνευαν με το δάσος. Με το Πολυτεχνείο. Με τον Υμηττό. Εκεί κι οι εκδρομές. Εκεί και το σκασιαρχείο. Μαθητές από όλη την περιοχή. Ιλίσια «Κουπόνια», Γουδή, Ζωγράφου. Ημασταν τυχεροί πολύ γιατί στις τελευταίες τάξεις του λυκείου ήλθε λυκειάρχης ένας μέγας παιδαγωγός και δάσκαλος, σπάνιος, ο Σωτήρης Δημητρίου, αφοσιωμένος στο διδακτικό του έργο και διαπλαστικό χαρακτήρων.
Μας έμαθε να σκεφτόμαστε. Αργότερα γνώρισα και τον γιο του, τον Μπάμπη, έξοχο νομικό και καλό φίλο, που «έφυγε» πολύ νωρίς από κοντά μας. Αλλωστε, και τον επί πολλά χρόνια συνεργάτη και φίλο μοναδικό μιας ζωής, τον Θανάση τον Κόρμαλη, μαθητή του πατέρα μου στο δημοτικό, γέννημα θρέμμα Ζωγραφιώτη, είχα την καλή τύχη να συναντήσω και να «κολλήσουμε». Αδελφοί. Και λέγαμε για ό,τι διασκεδαστικό, ευτράπελο θυμόμασταν από του Ζωγράφου. Κέντρο δράσης, η πλατεία Γαρδένιας.
Δεν χάναμε αγώνα ποδοσφαίρου ή μπάσκετ. Αλλωστε, ήταν η μόνη μας διασκέδαση. Ιδιαίτερα ημών, των εξ επαρχίας προερχομένων. Οι Αθηναίοι είχαν κι άλλα ενδιαφέροντα. Μάλλον καλύτερα. Είχαν ήδη τις παρέες τους. Τα πάρτι τους. Η εποχή των γιεγιέδων. Ηταν τα γήπεδα ο τόπος συνάθροισης. Ολων μας σχεδόν. Οι Αθηναίοι, παρά τα περί αντιθέτου θρυλούμενα, ήταν εξαιρετικοί. Της παρέας. Μερικές αντιθέσεις που σχετίζονταν με το γλωσσικό μας ιδίωμα, την προφορά, μπορούσαν να εξελιχθούν σε αψιμαχίες και χτυπήματα μέσα στο γήπεδο, που ήταν και μια μεγάλη αρένα. Χρησιμοποιούσαν και το κεφάλι, κάτι τελείως ασυνήθιστο σε μας. Πότε νικούσαν οι «βλάχοι», πότε οι «γηγενείς». Το γήπεδο τα χώνευε όλα. Και έπλαθε γνωριμίες, φιλίες και σφυρηλατούσε χαρακτήρες. Μόνο καλές αναμνήσεις.
Ηταν η γειτονιά μας. Υποστηρίζαμε την ποδοσφαιρική ομάδα τον Αστέρα Ζωγράφου και το βράδυ αυτήν του μπάσκετ, τον Α.Ο. Ζωγράφου. Η άλλη πιο μεγάλη ομάδα και φιλοπρόοδη ήταν ο Ιλισιακός, ακόμη πιο δεμένη ομάδα της γειτονιάς. Αλλωστε, αρκετοί συμμαθητές συμμετείχαν.
Στον Αστέρα οι Παπαδημητρίου, Βέργος, που έπαιξαν σε Παναθηναϊκό και Ολυμπιακό, αντίστοιχα. Στο δε μπάσκετ, οι Καράλης, προπονητής μέχρι τα γεράματα και παίκτης αξιοσέβαστος σε όλους, Ζωγράφος, Δρακόπουλος κι αργότερα οι Αντώνης Χρυσόπουλος, Σωφρονάς, Γριμπογιάννης, Τσούτσιας, ο αγαπημένος φίλος Μιχάλης Δούκας και τόσοι άλλοι. Και στις κερκίδες, μόνιμα, οι γνωστοί, όπως ο Γκαστόν, δημιουργούσαν κλίμα. Ηταν υπόθεση όλων. Στο μπάσκετ ένα σχοινί ήταν γύρω από το γήπεδο. Σαν περίφραξη. Για να ξεχωρίζει αθλούμενους και κοινό.
Ποτέ δεν δημιουργήθηκε επεισόδιο. Μας χώριζε ένα σχοινί. Μετά έγινε το κλειστό γήπεδο κι έτσι η βροχή έπαψε να αποτελεί λόγο διακοπής ή αναβολής. Μας ένωνε η αγάπη για το άθλημα και την ομάδα μας. Κάθε Κυριακή έρχονταν οι φωνές, ζητωκραυγές, από το γήπεδο του Παναθηναϊκού. Ηταν κοντά μας. Το εισιτήριο για μας, ακριβό. Αργότερα, ήλθε το φοράκι με μειωμένη τιμή. Πέραν της αυστηρότητας των γονέων. Κι επειδή δεν πήρε μετάθεση ο πατέρας μου, χρέη κηδεμόνα ανέλαβε η θεία μου.
Αυτοβούλως. Και κάθε τόσο έψαχνε τα γήπεδα να με βρει. Εμενε εκεί δίπλα και κάθε τόσο, τσουπ, να τη! Δεν καλόβλεπαν τα γήπεδα. Τα θεωρούσαν κακή εξωσχολική δραστηριότητα. Λες κι είχαμε κάτι άλλο να κάνουμε. Πηγαίναμε, λοιπόν, στις προπονήσεις, στη Λεωφόρο, να δούμε τα ινδάλματά μας. Δομάζο, Αντωνιάδη, Γραμμό, Ελευθεράκη. Τα γνωρίζαμε μόνο από τις φιγούρες που αγοράζαμε με τσίχλες. Ευκαιρία να τους γνωρίσουμε ζωντανούς!
Το Καλλιμάρμαρο
Το Καλλιμάρμαρο για τις πανελλήνιες γυμναστικές επιδείξεις και αγώνες μπάσκετ. Πλήθη κατέκλυζαν για να ζήσουν τους αγώνες. Εκει ζήσαμε τον ανεπανάληπτο θρίαμβο της ΑΕΚ επί της Σλάβια και την κατάκτηση του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου. Τα φλας των δημοσιογράφων ήταν ο έκτος παίκτης. Εκεί κι ο επεισοδιακός αγώνας Παναθηναϊκου – Ολυμπιακού με πολύ ξύλο μεταξύ των παικτών.
Ευτυχώς υπήρχε και ο κινηματογράφος, o «Αδωνις», να δραπετεύουμε. Οταν μπορούσαμε. Οταν μας το επέτρεπαν τα ισχνότατα οικονομικά μας και το καλοκαίρι, η άνοιξη, η νιόβη, η Αλέκα. Και στα διαλείμματά μας, πασατέμπο, τσιπς, σάμαλι, κοκ και ταμ ταμ πουλούσαν τα παιδιά με το καλάθι και γυρόφερναν την αίθουσα, διαλαλώντας την πραμάτεια τους.
Καλοκαίρι κι ευκαιρία για κολύμπι στην πισίνα του Εθνικού και οι πιο τολμηροί πήγαιναν στις παραλίες του Φαλήρου και της Γλυφάδας. Αλλοι με πούλμαν για πιο μακρινές παραλίες, στη Λούτσα. Κι εγώ, ο Νησιώτης, στη Λευκάδα, όταν με φιλοξενούσε συγγενής. Δεν ήταν κι εύκολο. Ημουν ατίθασος, λένε…
Ενωμένοι, όμως, και προσηλωμένοι στην ομάδα της γειτονιάς μας, με την οποία γνωρίζαμε και άλλες γειτονιές, συνοδεύοντας και ενισχύοντας την ομάδα στα εκτός έδρας παιχνίδια. Εθνικός Αστέρας, Αθηναϊκός, Δόξα Βύρωνος, Αττικός, Αχαρναϊκός, Γκυζιακός, Σούρμενα, Ποσειδών Γλυφάδας κ.λπ. Μεγάλες μάχες για τη γειτονιά. Για το καμάρι!
Δεν συνέβαινε το ίδιο, βέβαια, με τις μεγάλες ομάδες. Εκεί τα πράγματα διέφεραν. Ο καθένας είχε τους ομοϊδεάτες του, τη δική του παρέα. Με τους «ομοεθνείς» του. Τους συνοπαδούς του. Υπήρχε, όμως, πολιτισμός. Δεν θυμάμαι να μαλλώσαμε, ποτέ, για ομαδικές διαφορές. Υπήρχε φανατισμός. Μεγάλος. Ιδιαίτερα μεταξύ «κόκκινων» και «πράσινων», Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού. Κάθε Κυριακή εκστράτευαν με πανό και σημαίες για την ομάδα τους. Εφευγαν παρέες, παρέες, με γέλια και συνθήματα. Κανείς δεν ενοχλούνταν. Κανείς δεν προκαλούσε. Ο καθένας για την ομάδα του.
Ηταν μια διασκέδαση. Κι όλα ξεχνιούνταν την επομένη και συνεχίζαμε τις όποιες δραστηριότητές μας. Σχολικές ή εξωσχολικές. Κι όσο μεγαλώναμε, μεγάλωναν και τα προβλήματά μας. Αλλαζαν τα ενδιαφέροντά μας. Αλλαζαν κι οι παρέες μας. Αλλαζαν οι συσχετισμοί. Τα όνειρά μας. Με τα χρόνια πολλά διαψεύστηκαν. Επικράτησε η ψυχρή λογική. Η πεζότητα και η υποκρισία. Ιδιότυπος κυνισμός. Η αρετή και η εντιμότητα εκλαμβάνονται πλέον ως έλλειψη προσαρμογής στα σύγχρονα κενόδοξα συνθήματα της εποχής. Μας περιέσφιγγε ένας κλοιός, ασφυκτικός κάποιες φορές, αλλά το ξεπερνούσαμε εύκολα ή δύσκολα.
Προσαρμοζόμαστε για να αναπνεύσουμε. Και μόνο η ιδεολογία του κοινωνικού ανθρωπισμού μπορεί να δώσει ασφαλές διέξοδο από την παρατεταμένη, πολύπλευρη ηθική κρίση και σήψη που διατρέχουμε. Ασχέτως ψευτοϊδεολογημάτων, που μας κρατούν χαμηλά για να μας ελέγχουν και καταδυναστεύουν.
Πολλά άλλαξαν από τότε. Δεν άλλαξε, όμως, η οπαδική μας συμπάθεια. Είναι ίσως η μόνη που μένει σταθερή. Πάντα, όμως, με κανόνες, με πολιτισμό. Είχαμε την ευκαιρία, την καλή τύχη, να επισκεφθούμε διάφορα γήπεδα. Χωρίς προφυλάξεις. Χωρίς κίνδυνο. Με συνθήματα πολιτισμένα. Ευπρεπή. ΠΑΟ οι μεν, «πήγαινε» οι δε. ΑΕΚ οι μεν, γκελ μπουρντά οι άλλοι. Θα αργήσουν να τα ζήσουν οι νεότεροι ή μάλλον δεν θα τα δουν και να διαμορφώσουν και την πρέπουσα εικόνα.
Οπως συμβαίνει σε πολλά γήπεδα της Ευρώπης. Εικόνα πολιτισμού. Κι όχι αντικοινωνική συμπεριφορά. Από την εποχή της αγνότητας στη εποχή της πλήρους υποδούλωσης και της απαξίωσης αξιών. Ακόμη και τώρα σκέφτομαι τη γειτονιά με τα Πεύκα, τους ευκαλύπτους, τις ωραίες μυρουδιές, τους φίλους μου και τις φωνές στα γήπεδα. Εποχές που πέρασαν ανεπιστρεπτί. Μπετόν τα ‘χει καλύψει όλα. Τίποτε δεν ανασαίνει, ούτε βέβαια ανασταίνει αξίες. Τότε που ζούσαμε τις ηλικίες μας και τις ξοδεύαμε ανάλογα.
Σήμερα ακόμη και το καθαρά λαϊκό άθλημα, το ποδόσφαιρο, τείνει στην καθαρή εμπορευματοποίηση. Εποχή Ινφαντίνο. Αυτός, ο επικεφαλής της FIFA, Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου, πρότεινε την τιτλοποίηση, μετοχοποίηση του Μουντιάλ σε ιδιωτικές εταιρίες, υποσχόμενος ακόμη μεγαλύτερα κέρδη! Είναι αυτός ο υποτακτικός του Τραμπ, που, αφού καθιέρωσε αντίστοιχο Βραβείο Ειρήνης και το πρόσφερε στον διαταραγμένο Τραμπ, έφερε καινοτομίες που θλίβουν και υποβαθμίζουν το ποδόσφαιρο. Το μετέτρεψε σε τσίρκο αμερικανικό, σε ένα θλιβερό show προς τέρψη των ιδιωτών επενδυτών, που μόνο κίνητρο έχουν το κερδος, και θλίψη των αμέτρητων φιλάθλων, που ακόμη επιμένουν στο λαϊκό άθλημα με κανόνες κι αξίες.
Πολύτιμα πετράδια
Γιατί παντού υπάρχουν αξίες, σαν πολύτιμα πετράδια, που τα διαφυλάσσουν και τα προστατεύουν από τα αρπακτικά Predators, που είναι έτοιμα να χιμήξουν και να ρουφήξουν ό,τι βρεθεί μπροστά τους. Ευτυχώς ο Ινφαντίνο δεν βρήκε ευήκοα ώτα στην Ευρώπη γιατί αντέδρασε, ξεσηκώθηκε ο φίλαθλος κόσμος.
Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός. Το ζήτημα ετέθη, ο Τραμπ και οι λοιποί καρχαρίες είναι έτοιμοι. Ποιος ξέρει. Το χρήμα είναι πολύ. Το ποδόσφαιρο το θέλουν σαν ένα χρυσοφόρο μέσο και τίποτε άλλο. Ο κόσμος και οι αθλητές στη δούλεψή τους για φθηνό ή ακριβό μεροκάματο. Αλλωστε, το θέαμα που απολαύσαμε ήταν κατώτερο του αναμενομένου, με συνεχείς διακοπές για διαφημίσεις και τελετές αμερικανικές.
Τσίρκο. Αρνήθηκα προσωπικά αυτό το θέαμα που θύμιζε Κολοσσαίο μεσημεριάτικα για ικανοποίηση όλων των τάσεων και των τάξεων. Από λαϊκό άθλημα μετατράπηκε σε ένα δίμηνο show για ιθαγενείς, όπως θέλουν τους πολίτες του κόσμου.
