Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που ζει και αναπνέει μέσα στην κοινωνία και είναι ο πρώτος θεσμός που δέχεται τις ανάγκες του πολίτη και ο τελευταίος που μπορεί να του αρνηθεί βοήθεια.
- Γράφει ο Χρήστος Αηδόνης*
Είναι ο χώρος όπου η πολιτική μεταφράζεται σε πράξη, όπου το «θέλω» του πολίτη πρέπει να γίνει έργο, υποδομή, υπηρεσία, απάντηση, αλλά και ο θεσμός που δοκιμάζεται περισσότερο από τις αδυναμίες του διοικητικού μας συστήματος.
Κι όμως, ενώ αποτελεί τον πιο ζωντανό και δημιουργικό κρίκο του κράτους, παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα δαιδαλώδες σύστημα κανόνων και διαδικασιών που καθηλώνουν την παραγωγικότητα και αποδυναμώνουν τον ρόλο της. Το δίλημμα που ξεπροβάλλει είναι: πώς μπορεί να παραμείνει δημιουργική, αποτελεσματική και κοντά στον πολίτη, μέσα σε ένα ασφυκτικά γραφειοκρατικό πλαίσιο που συχνά πνίγει κάθε πρωτοβουλία.
Εχοντας υπηρετήσει και την κεντρική πολιτική σκηνή, γνωρίζω καλά τη διαφορά ανάμεσα στον νομοθέτη και τον δημιουργό. Ο πρώτος διαμορφώνει κανόνες με γενική ισχύ, ο δεύτερος καλείται να υλοποιήσει μέσα στην πραγματικότητα αυτούς τους κανόνες, με περιορισμένο χρόνο, ανθρώπινο δυναμικό και πόρους.
Εκεί βρίσκεται το χάσμα: ανάμεσα στην πρόθεση του νομοθέτη και στην ανάγκη του δημιουργού να παραγάγει έργο, γεννιέται μια γραφειοκρατία που συχνά λειτουργεί σαν φρένο, αντί για εγγύηση διαφάνειας. Ως δήμαρχος, βιώνω καθημερινά αυτή την αντίφαση: να υπάρχουν βούληση, σχέδιο, χρηματοδότηση, ακόμη και κοινωνική αποδοχή – αλλά ένα έργο να «κολλά» σε γραφειοκρατικές λεπτομέρειες, σε γνωμοδοτήσεις που αλληλοαναιρούνται ή σε διαδικασίες που διαρκούν μήνες, αν όχι χρόνια.
Οι διαδικασίες εγκρίσεων, οι διαδοχικές υπηρεσιακές γνωμοδοτήσεις και η πολλαπλή εποπτεία από διαφορετικούς φορείς δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο καθυστερήσεων. Ενα έργο που θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε λίγους μήνες, χρειάζεται συχνά χρόνια για να περάσει όλα τα στάδια «ελέγχου».
Ετσι, η Αυτοδιοίκηση αντί να δημιουργεί, αναγκάζεται να διαχειρίζεται καθυστερήσεις, αντί να λειτουργεί ως πεδίο καινοτομίας, εγκλωβίζεται σε ατέρμονες εγκρίσεις και ελέγχους, που απομακρύνουν τον δήμο από την αποστολή του, η οποία δεν είναι άλλη από το να υπηρετεί τον πολίτη με αποτελεσματικότητα και ταχύτητα.
Η απελευθέρωση από αυτά τα δεσμά δεν είναι απλώς ανάγκη, είναι προϋπόθεση για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις σύγχρονες προκλήσεις: την κλιματική κρίση, τη σχολική στέγη, την ενεργειακή μετάβαση, την κοινωνική συνοχή. Η γραφειοκρατία δεν μπορεί να είναι το άλλοθι της ακινησίας. Ούτε ο πολίτης να πληρώνει το τίμημα ενός συστήματος που λειτουργεί με ρυθμούς άλλης εποχής.
Χρειαζόμαστε μια νέα θεσμική κουλτούρα εμπιστοσύνης και αποκέντρωσης. Οι δήμοι πρέπει να έχουν την ευχέρεια να αποφασίζουν, να σχεδιάζουν και να υλοποιούν, με λογοδοσία, αλλά και με ταχύτητα. Μόνο έτσι η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα μπορέσει να γίνει παραγωγική δύναμη αλλαγής, όπως πραγματικά της αξίζει.
Γιατί μόνο όταν ο δήμος μπορεί να δημιουργεί χωρίς δεσμά, μπορεί και η κοινωνία να προχωρά με αυτοπεποίθηση. Γιατί η δημιουργικότητα δεν ανθεί μέσα στα χαρτιά των εγκρίσεων. Ανθεί εκεί όπου υπάρχει πίστη, ευθύνη και πράξη.
* Δήμαρχος Παλλήνης
