Η εσπευσμένη τροποποίηση της διάταξης του Ποινικού Κώδικα δεν αντιμετωπίζει τις ραγδαίες διαστάσεις του φαινομένου
Η ραγδαία αύξηση των περιστατικών bullying, με αποκορύφωμα την περίπτωση του άτυχου Βαγγελή Γιακουμάκη, φέρνει στο προσκήνιο την ύπαρξη ενός -ουσιαστικού- νομικού κενού στην αντιμετώπιση τέτοιων νοσηρών φαινομένων. Ο ντόρος των τελευταίων ημερών οδήγησε στην εσπευσμένη και, κατά πολλούς γνώστες της νομοθεσίας, βεβιασμένη τροποποίηση από τον υπουργό Δικαιοσύνης Νίκο Παρασκευόπουλο της διάταξης του Ποινικού Κώδικα περί «πρόκλησης βλάβης με συνεχή σκληρή συμπεριφορά», ώστε να αφορά και ενηλίκους-θύματα bullying, όπως ο Βαγγέλης Γιακουμάκης.
Ωστόσο, οι φωνές των νομικών, και όχι μόνο, που υποστηρίζουν ότι χρειάζεται συνολικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου πυκνώνουν, επισημαίνοντας την ανάγκη να προστατεύονται -αυτοτελώς- νομοθετικά τα θύματα του bullying. Μάλιστα, και ο νέος υπουργός Δικαιοσύνης έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να θεσμοθετηθούν και άλλες διατάξεις. «Ο όρος bullying με την νομική του έννοια περιλαμβάνει οποιαδήποτε πράξη εκφοβισμού, επιθετικότητας, παρενόχλησης, τρομοκρατικής ή αυταρχικής συμπεριφοράς μίας ομάδας ή ενός ατόμου σε βάρος κάποιου άλλου ατόμου» εξηγεί στην «κυριακάτικη δημοκρατία» η δικηγόρος Δήμητρα Λογοθέτη, προσθέτοντας ότι «αυτές οι πράξεις εκφοβισμού συμβαίνουν σε σχολεία, πανεπιστήμια, χώρους εργασίας, ακόμα και στο δρόμο, ενώ εμφανίζονται όλο και πιο συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν υπάρχει συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση με την οποία να προστατεύονται αυτοτελώς τα θύματα».
Βέβαια, η μη ύπαρξη συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να ενεργοποιηθούν οι υφιστάμενες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για την τιμωρία των δραστών. Στον Ποινικό Κώδικα περιλαμβάνονται αδικήματα που μπορεί να συσχετιστούν με το bullying, όπως εξύβριση, απειλή, σωματική βλάβη (απλή και επικίνδυνη), παράνομη βία, ωστόσο, επί το πλείστον, τιμωρούνται σε βαθμό πλημμελήματος. Μόνο στην περίπτωση της προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας υπάρχει η περίπτωση απαγγελίας κατηγορίας σε βαθμό κακουργήματος. Οπως εξηγεί η κυρία Λογοθέτη, «Εάν διαπιστωθεί και αποδειχθεί πράξη εκφοβισμού, ενεργοποιούνται οι κοινές διατάξεις του Ποινικού Δικαίου, που μπορούν να ξεκινούν από απλή εξύβριση και συκοφαντική δυσφήμηση και να φτάνουν έως την επικίνδυνη σωματική βλάβη αλλά και την προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας, πράξεις οι οποίες τιμωρούνται αυστηρά από τον νόμο».
Η ιδιαιτερότητα του bullying, ωστόσο, είναι πως συνήθως και οι δράστες είναι ανήλικοι, γεγονός που, όπως επισημαίνει ο δικηγόρος Ηλίας Σιδέρης, οδηγεί στην ανάγκη αντιμετώπισης της παραβατικής συμπεριφοράς τους όχι μόνο με τα μέσα του κοινού ποινικού δικαίου, αλλά και με ειδική αντιμετώπιση από κοινωνικούς λειτουργούς και ειδικευμένους παιδοψυχιάτρους. «Για την αντιμετώπιση και την πλήρη αποτροπή του φαινομένου πρέπει οι αρμόδιες Αρχές να λάβουν υπ’ όψιν τους ότι τα θύματα είναι σε μειονεκτική θέση και τις περισσότερες φορές αδύναμα. Συνήθως δεν συζητάνε με τους οικείους τους την παράνομη συμπεριφορά σε βάρος τους ούτε την καταγγέλλουν στην Αστυνομία» εξηγεί ο δικηγόρος. «Γι’ αυτό πρέπει να ληφθούν -νέα- μέτρα, με την κωδικοποίηση σε ποινικό νόμο της παραβατικής – αντικοινωνικής συμπεριφοράς σε όλους τους χώρους για να αποτραπεί η εμφάνιση φαινομένων, όπως οι μαζικές δολοφονίες μαθητών από συμμαθητές τους και η δράση συμμοριών ανηλίκων που θα εγκληματούν σε βαθμό κακουργήματος».
«Αδυναμο το νομοθετικό πλαίσιο»
«Το νομοθετικό πλαίσιο για τέτοιες περιπτώσεις δυστυχώς είναι πολύ αδύναμο» υποστηρίζει η Αστυνόμος Α΄Γεωργία Πατρωνούδη που υπηρετεί στην «πρώτη γραμμή» της Υποδιεύθυνσης Ανηλίκων στην Ασφάλεια Αττικής εδώ και 10 χρόνια. «Από έναν νέο νόμο θα ήθελα να δω να προβλέπει ευθύνες τουλάχιστον για τον χώρο του σχολείου. Και εμάς, όμως, ως γονείς δεν πρέπει να μας νοιάζει μόνο η επίδοση των παιδιών στο σχολείο αλλά και το πως συμπεριφέρονται. Η εμπειρία δείχνει ότι και ο θύτης και το θύμα δεν θα έχουν καλή εξέλιξη». Πέρυσι, τονίζει η ίδια, υπήρξαν μόνο 4-5 έγγραφες καταγγελίες και δεκάδες προφορικές για παροχή συμβουλών. «Πλέον, όμως ο κόσμος καταγγέλλει τέτοια περιστατικά. Την περασμένη Τετάρτη απασχόλησε την Υπηρεσία η υπόθεση μαθητή Δημοτικού Σχολείου της Αθήνας όπου μια παρέα παιδιών έσπρωξε από τα σκαλιά και έβγαλε το γόνατό του. Δέχεται επιθέσεις διαφόρων ειδών, εδώ και μήνες και το σχολείο δεν επεμβαίνει». Σημειώνεται, ότι το Τμήμα Ανηλίκων θα πραγματοποιήσει ημερίδες ενημέρωσης στα Σχολεία με τη συνδρομή των δύο ψυχολόγων του.
Σοκ! Στην τέταρτη θέση η Ελλάδα
Το bullying συζητιέται από δασκάλους, γονείς και ειδικούς, όμως οι κοινωνίες σε όλο τον κόσμο δεν έχουν καταφέρει να δαμάσουν το τέρας. Τα στοιχεία προκαλούν σοκ. Η τελευταία έκθεση της UNICEF δίνει στην Ελλάδα την τέταρτη θέση στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού με ποσοστό 31,98%, ενώ πρώτη είναι η Λιθουανία με ποσοστό 51,65%, δεύτερη η Εσθονία με 50,2% και τρίτη η Βουλγαρία με 34,66%. Οι στατιστικές των θυμάτων bullying και των αυτοκτονιών συνδέονται. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του πανεπιστημίου Γέιλ, τα θύματα έχουν κατά 7%-9% αυξημένες πιθανότητες να σκεφτούν την αυτοκτονία. Τα χαμηλότερα ποσοστά bullying καταγράφονται σε Ουγγαρία, Νορβηγία, Ιρλανδία και Φινλανδία. Στην τελευταία έχουν εντάξει στο 90% των σχολείων το πανεπιστημιακό πρόγραμμα KiVa, που ξεκίνησε το 2007 και ήδη έχει εξαχθεί σε πολλές χώρες. Οι μαθητές παρακολουθούν σε τρία ηλικιακά στάδια, στα επτά, στα 10 και στα 13, μαθήματα στα οποία εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν τον εκφοβισμό και κάνουν ασκήσεις για τη βελτίωση της συνύπαρξης.
Βάσω Παλαιού
