Μικρότερη κατά 280 μέτρα κάθε χρόνο η ορατότητα στο λεκανοπέδιο
Στις δεκαετίες του 1930 και 1940, τα μάτια των κατοίκων της πρωτεύουσας μπορούσαν να δουν πολύ μακριά, ακόμα και να διακρίνουν τα σπίτια στην Αίγινα. Από τότε η ορατότητα στην Αθήνα άρχιζε να μειώνεται δραματικά κατά περίπου 2,8 χιλιόμετρα ανά δέκα χρόνια ή 280 μέτρα κάθε χρόνο! Αυτό σημαίνει ότι ένας Αθηναίος του Μεσοπολέμου μπορούσε να βλέπει κατά μέσο όρο μέχρι και 20 χιλιόμετρα πιο μακριά σε σχέση με τον Αθηναίο του σήμερα. Αυτό αποκαλύπτει μία νέα ερεύνα -η πρώτη σε τόσο μεγάλο βάθος χρόνου (1931-2013)- που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία, μέχρι και το 1940 στην Αττική μπορούσε να βλέπει κανείς, σχεδόν κάθε τρίτη ημέρα, σε απόσταση 20 χιλιομέτρων – τις υπόλοιπες μέρες η ορατότητα μειωνόταν λόγω καιρικών συνθηκών. Σήμερα, αυτή η εξαιρετική ορατότητα μπορεί να σημειώνεται μόλις 7 μέρες τον χρόνο.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η ορατότητα στην Αθήνα σημείωσε εντυπωσιακή πτώση τη δεκαετία του 1950, με την έντονη αστικοποίηση, τη διόγκωση του πληθυσμού, την έκρηξη της οικοδομικής δραστηριότητας και την αύξηση των οχημάτων, με συνέπεια την ατμοσφαιρική ρύπανση. Την ίδια περίοδο, και μέχρι το 1980, παρατηρείται αύξηση στις εκπομπές ρύπων στην Ευρώπη, που «πέρασαν» και στον ελλαδικό χώρο. Στην Αθήνα, η υποβάθμιση της ορατότητας συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές του 2000, ενώ μετά το 2004 παρατηρείται οριακή βελτίωση. Αυτό οφείλεται στη βελτίωση των υποδομών μεταφοράς (μετρό, τραμ, Αττική Οδός), ενώ, εν μέρει, μπορεί να οφείλεται και στο ότι, λόγω της οικονομικής ύφεσης, έχει μειωθεί περαιτέρω η εκπομπή ρύπων στο λεκανοπέδιο (με εξαίρεση την περιοδική καύση ξύλων στα τζάκια).
Η μελέτη, με επικεφαλής την ερευνήτρια δρα Δήμητρα Φουντά, βασίζεται στη σειρά δεδομένων ορατότητας που διατηρεί το Αστεροσκοπείο από το 1931, δηλαδή για περισσότερες από οχτώ δεκαετίες. Ολα αυτά τα χρόνια, οι παρατηρήσεις (τρεις φορές την ημέρα) πραγματοποιούνται από το ίδιο σημείο, στον λόφο των Νυμφών στο Θησείο.
Ο μήνας με τη μικρότερη ορατότητα είναι ο Μάρτιος, εξαιτίας των υψηλών επιπέδων υγρασίας της ατμόσφαιρας, σε συνδυασμό με την αυξημένη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων. Η μεγαλύτερη ορατότητα παρατηρείται όταν επικρατούν βορειοδυτικοί άνεμοι, που είναι πιο ξηροί. Οι πιο συχνοί άνεμοι στην Αθήνα είναι από βόρεια – βορειανατολική κατεύθυνση (38%) και ακολουθούν οι νότιοι – νοτιοδυτικοί (27%).
Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάντως, και κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες (Κίνα, Ινδία κ.λπ.), καταγράφεται μια μείωση της ορατότητας μετά το 1975. Στη μελέτη συμμετείχαν οι ερευνητές Στέλιος Καζατζής, Νικόλαος Μιχαλόπουλος (διευθυντής του ινστιτούτου), Ευάγγελος Γερασόπουλος, Μαρία Λιάνου και Παναγιώτης Ράπτης.
