Ενα διαχρονικό πολιτισμικό τραύμα για τον Ελληνισμό παραμένει ανοιχτό και επουλώνεται μόνο με την αναγνώρισή του από την Τουρκία και τη διεθνή κοινότητα
Ηταν το 1994, όταν ύστερα από πρόταση του αείμνηστου Μιχάλη Χαραλαμπίδη, η Βουλή των Ελλήνων έπειτα από σιωπή δεκαετιών ανακήρυξε με τον σχετικό νόμο τη 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας. Λίγο αργότερα θα ακολουθήσει η 14η Σεπτεμβρίου για το έγκλημα στη Μικρά Ασία και η 6η Απριλίου για την ανατολική Θράκη.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Το σχέδιο το οποίο οργανώθηκε και υλοποιήθηκε εις βάρος των Ελληνίδων και των Ελλήνων από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς και στο χρονικό διάστημα 1908-1923 ολοκληρώθηκε ως Γενοκτονία, με πάνω από 1.000.000 θύματα και πάνω από 1.500.000 πρόσφυγες. Ολα τα παραπάνω, δυστυχώς, είναι εν πολλοίς άγνωστα και συνεπώς ένας βασικός σκοπός είναι η ανάδειξή τους και η συνεχής προσπάθεια για να μην υπάρξουν ποτέ ξανά.
Αλλωστε, όπως είναι γνωστό, ό,τι δεν τιμωρείται επαναλαμβάνεται και μάλιστα με τον πιο επώδυνο τρόπο! Και ειδικά για το έθνος μας η επανάληψη ήταν και οδυνηρή και τραγική: τα εγκλήματα στην Τραπεζούντα, στην Κερασούντα, στη Ραιδεστό, στην Αδριανούπολη, στα Σώκια, στη Σμύρνη, επαναλήφθηκαν στη Βιάννου, στην Κάνδανο, στα Κερδύλια, στους Πύργους, στο Μεσόβουνο, στο Δοξάτο, στο Δομένικο, στην Παραμυθιά, στη Ρόδο, στην Κω, στην Κάλυμνο, στο Δίστομο, στα Καλάβρυτα το 1941-1994, στην Κωνσταντινούπολη το 1955, στην Κύπρο το 1974.
Η Γενοκτονία εναντίον του Ελληνισμού αποτελεί μία από τις πιο τραγικές σελίδες στην Ιστορία της ανθρωπότητας. Πρόκειται για την εκ προθέσεως εξόντωση ή εξάλειψη ενός εθνολογικού, θρησκευτικού ή πολιτιστικού συνόλου. Η αναγκαιότητα τιμωρίας των μαζικών εγκλημάτων αναδείχθηκε για πρώτη φορά μετά τις φρικαλεότητες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και τις Γενοκτονίες εναντίον των Ελλήνων, των Αρμενίων, των Ασσυρίων. Ωστόσο, έπρεπε να γίνουν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και άλλα μαζικά εγκλήματα για να υπογραφεί η Σύμβαση για τη Γενοκτονία από τον ΟΗΕ και να τιμωρηθούν οι θύτες στα διεθνή ποινικά δικαστήρια.
Ωστόσο, για τη Γενοκτονία που υπέστη ο Ελληνισμός και άλλοι λαοί, όπως οι Αρμένιοι, οι Ασσύριοι, πολιτικές, προσεγγίσεις, αντιλήψεις, συμφέροντα και λογικές οι οποίες δεν συμβάδιζαν με την ιστορική αλήθεια, άργησε να έρθει η αναγνώριση, αφού μεσολάβησε μια μακρά περίοδο σιωπής, χωρίς να έλθει και η τιμωρία των ενόχων. Μαζί με την απώλεια της ζωής, μια σημαντική επίπτωση της Γενοκτονίας είναι το τραύμα, το οποίο αποτελεί μία από τις πιο καταστροφικές και μακροχρόνιες ψυχολογικές, συναισθηματικές συνέπειες που αφήνουν πίσω τους τα εγκλήματα.
Τα θύματα, οι επιζώντες και οι απόγονοί τους αντιμετωπίζουν αόρατους αλλά εξαιρετικά δυνατούς δεσμούς με το τραγικό παρελθόν τους, που αναδύονται μέσα από τον φόβο, τον πόνο και τη μνήμη των βιωμάτων τους. Το τραύμα της Γενοκτονίας δεν είναι απλώς μια προσωπική εμπειρία, αλλά διαμορφώνει συλλογικές ταυτότητες, διαπερνώντας όλη την κοινωνία και επηρεάζοντας τις σχέσεις, τη μνήμη και την εθνική συνείδηση. Η αποδοχή και η κατανόηση του τραύματος της Γενοκτονίας είναι θεμελιώδεις για τη διαδικασία της αποκατάστασης και της πρόληψης της επανάληψης τέτοιων φρικαλεοτήτων στο μέλλον.
Το τραύμα της Γενοκτονίας εναντίον του Ελληνισμού είναι ένα βαθύ και πολύπλοκο φαινόμενο με μακροχρόνιες και συνεχείς επιπτώσεις, θέτοντας υπό αμφισβήτηση αξίες και πεποιθήσεις σχετικά με τη δικαιοσύνη. Η Γενοκτονία άφησε ανεξίτηλες πληγές, δημιουργώντας ένα συλλογικό τραύμα που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, τραύμα το οποίο ήταν μέρος του σχεδίου της Γενοκτονίας ενάντια στον Ελληνισμό με άμεσες και μακροχρόνιες επιπτώσεις (χηρεία, ορφάνια, αγνοούμενοι, βιασμοί κ.ά.). Η αντιμετώπιση του τραύματος της Γενοκτονίας είναι μια σύνθετη και μακροχρόνια διαδικασία που απαιτεί πολύπλευρη προσέγγιση και συνεργασία.
Το τραύμα δεν περιορίζεται σε άμεσες ψυχολογικές επιπτώσεις, αλλά επηρεάζει και την κοινωνική συνοχή, την πολιτική σταθερότητα και τη συλλογική μνήμη, με συνέπειες που διαρκούν για πολλές γενιές. Η Γενοκτονία, πέραν των νομικών και πολιτικών προεκτάσεών της, δεν παύει να αποτελεί και ένα διαχρονικό πολιτισμικό τραύμα για τον Ελληνισμό. Μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και επουλώνεται μόνον με την αναγνώριση της Γενοκτονίας από την Τουρκία και τη διεθνή κοινότητα, με την επανόρθωση, την αποκατάσταση, τη δικαιοσύνη, δικαιώνοντας έτσι την ιστορική μνήμη των θυμάτων και θεμελιώνοντας θετικές μελλοντικές προοπτικές για την ειρήνη, την πρόοδο και τη συνύπαρξη των λαών.
Σήμερα, έναν αιώνα και πλέον μετά την (ατιμώρητη) Γενοκτονία εναντίον του Ελληνισμού και το τραύμα που έχει δημιουργήσει, η πολιτική της άρνησης του εγκλήματος δεν έχει αλλάξει από πλευράς των τουρκικών κυβερνήσεων, παρόλο που τα τελευταία χρόνια αυξάνουν οι φωνές στην Τουρκία, οι οποίες με κινδύνους, διώξεις και φυλακίσεις αγωνίζονται για την ιστορική αλήθεια για τη Γενοκτονία και για την επούλωση του τραύματος. Η δολοφονία του Αρμένιου δημοσιογράφου Χραν Ντινκ το 2007 είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, ενώ οι διώξεις υπερασπιστών της δικαιοσύνης και της αναγνώρισης της Γενοκτονίας είναι χιλιάδες.
«Η πάλη του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι η πάλη της μνήμης κατά της λήθης», γράφει ο σπουδαίος Τσέχος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα. Παρόλο που η λεγόμενη διεθνής κοινότητα παραβλέπει, αποσιωπά, αδιαφορεί για τα εγκλήματα στον βωμό των πολιτικών, οικονομικών συμφερόντων και σκοπιμοτήτων, η Τουρκία αρνείται την ευθύνη της και η Ελλάδα σιωπά, όταν δεν καταθέτει στεφάνι στον Κεμάλ (…), όλοι μας έχουμε την υποχρέωση να αγωνιστούμε ενάντια στις πράξεις βίας και θανάτου.
Το πέρασμα του χρόνου, η λήθη, τα συμφέροντα δεν πρέπει να αποτελούν εμπόδιο, ειδικότερα για τις νέες γενιές των Ελληνίδων και Ελλήνων, των υπερασπιστών της αλήθειας, ακόμη και στην Τουρκία. Ολοι αυτοί, παρ’ όλες τις δυσκολίες, τα εμπόδια, την άρνηση, τη σιωπή, οφείλουν να συνεχίσουν τον αγώνα αναγνώρισης, μνήμης, δικαιοσύνης. Η συνεχής παρουσία μας, από τις ΗΠΑ μέχρι την Αυστραλία και την Ευρώπη, και οι αναγνωρίσεις της Γενοκτονίας που έχουμε πετύχει αποτελούν την επιβεβαίωση ότι θα νικήσουμε τη σιωπή, την προπαγάνδα, τη βία, το ψεύδος, την άρνηση!
Μικρά Ασία, Θράκη, Πόντος: Ενα βιβλίο για την αποσιωπημένη τραγωδία
Το αποσιωπημένο έγκλημα εναντίον του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας, της Θράκης και του Πόντου αναδεικνύει το βιβλίο του Θεοφάνη Μαλκίδη «Μικρά Ασία, Θράκη, Πόντος. H γενοκτονία και το τραύμα». Το βιβλίο διερευνά το τραύμα της Γενοκτονίας και ως μέρος του σχεδίου εξαφάνισης του Ελληνισμού και διαιώνισης του εγκλήματος στους διασωθέντες και της μεταφοράς του στις επόμενες γενιές.
Οπως αναφέρει στον πρόλογό της η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Κω και της Αστικής Εταιρείας «Ιπποκράτης»- Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Διονυσία Τελλή-Τσιμισίρη, «η έκδοση είναι μια ουσιαστική συμβολή στην επιστημονική μελέτη θεμάτων Πολιτικής Ψυχολογίας και στον εμπλουτισμό της βιβλιογραφίας. Η βιαιότητα των διώξεων, το έγκλημα κατά προσώπων και συλλογικοτήτων ανέδειξαν την ψυχική διαταραχή του “τραύματος” ως έκφραση υπαρξιακής απειλής, επώδυνων αναμνήσεων, προσωπικής και συλλογικής μνήμης θανάτου. Ο συγγραφέας, με εμπεριστατωμένο τρόπο, αναλύει και παρουσιάζει όλο το φάσμα της Ιστορίας της Γενοκτονίας, τις κοινωνικές διαστάσεις, τον ψυχικό τραυματισμό».
Παράλληλα, στην εισαγωγή του ο ιατρός ψυχίατρος και επιστημονικός διευθυντής τής Αστικής Εταιρείας Δημήτριος Κ. Γερούκαλης, τονίζει ότι «η Γενοκτονία ἀποτελεῖ ἕν τῶν πλέον φρικτῶν ἐγκλημάτων κατά τῆς ἀνθρωπότητος, μέ ἀνεξιτήλους ἐπιπτώσεις τόσον έπί τῶν προσώπων, ἐπί τῶν ὁποίων ἀσκεῖται ἡ βία, ὅσον καί ἐπί τῶν ἐπερχομένων γενεῶν. Μέ τόν ὅρο Συλλογικό Τραῦμα περιγράφονται αἱ μακροχρόνιαι ψυχολογικαί, κοινωνικαί καί πολιτισμικαί ἐπιπτώσεις τῆς κατα στροφικῆς ἐμπειρίας τοῦ πληγέντος πληθυσμοῦ (….) Ἡ ἡμέρα μνήμης τῆς Γενοκτονίας, ἐκφράζει τήν ἀνάγκην ἀναδείξεως τοῦ ἱστορικοῦ γεγονότος, ἀναδείξεως τοῦ Συλλογικοῦ Τραύματος, ἀποδόσεως τιμῆς πρός τά θύματα, διατηρήσεως τῆς ἱστορικῆς μνήμης και εὐαισθητοποιήσεως τῶν λαῶν. Ἡ προβολή, εἰς τό παρόν, τῆς Ἱστορίας, ἡ ἀναγνώρισις καί ἡ μνήμη εἶναι θεμελιώδη διά τήν ἱστορικήν αὐτοσυνειδησίαν καί τήν πρόληψιν».
Ο Θεοφάνης Μαλκίδης γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη από προγόνους διασωθέντες της Γενοκτονίας και των Ολοκαυτωμάτων κατά τη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής (1941-1944), όπου η οικογένειά του είχε και στις δύο αυτές τραγικές για τον Ελληνισμό περιόδους θύματα, ορφανά και αγνοουμένους. Σπούδασε Κοινωνικές Επιστήμες, είναι διδάκτορας του Πάντειου Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Διεθνούς Ενωσης Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη των Γενοκτονιών.
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
