Η -ορατή διά γυμνού οφθαλμού πλέον- ραγδαία επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων επιβεβαιώνει, δυστυχώς, όσους υπογράμμιζαν τα τραγικά λάθη της «προσωπικής» διπλωματίας του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη έναντι της Αγκυρας, χωρίς ουσιαστική ανάμειξη της Διπλωματικής Υπηρεσίας και διακομματική ή ενδοπαραταξιακή συναίνεση.
Η πορεία επιστροφής σε φιλικές και -αμοιβαία- επωφελείς γειτονικές σχέσεις ενδεχομένως να είναι ακόμη εφικτή, αν και η εμπειρία, από το 1974 ως τις μέρες μας, δείχνει ότι ουδεμία τουρκική κυβέρνηση (στρατιωτική, κεμαλική, ισλαμίζουσα ή άλλη) είχε ποτέ τη βούληση να παραδώσει οτιδήποτε κεκτημένο ή τετελεσμένο.
Γιατί να παραδώσει το κατεχόμενο 40% της Μεγαλονήσου, αν δεν εξασφαλίσει προηγουμένως τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Σχεδίου Αναν ή μιας σύγχρονης παραλλαγής του; Γιατί να αναιρέσει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» στο νότιο και ανατολικό Αιγαίο, αφού καταφέρνει να την εξαπλώνει στο βόρειο τμήμα του αρχιπελάγους και να την εδραιώνει στη Μεσόγειο μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου; Ομως το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνον στην Αγκυρα, αλλά και στην Αθήνα.
Γιατί η -πραγματικά- τραγική πτυχή των πρόσφατων εξελίξεων, με την ανακήρυξη των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων (που απομονώνουν πλήρως το Καστελόριζο και πολιορκούν Λήμνο και Σαμοθράκη), είναι ότι ο κ. Μητσοτάκης δεν κινητοποιείται διπλωματικά στο εξωτερικό, αλλά ασχολείται κυρίως με το εσωτερικό! Αντί να αναζητήσει -έστω την ύστατη ώρα- συνεννόηση για το εθνικό συμφέρον, δαπανά πολύτιμο χρόνο σε επιθέσεις και παραπλανητικές διαρροές κατά της αντιπολίτευσης και κατά των πρώην πρωθυπουργών Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά.
Το πρόβλημα
Το κύριο επιχείρημα του σημερινού ενοίκου του Μεγάρου Μαξίμου είναι ότι οι κύριοι Καραμανλής και Σαμαράς, επίσης, συναντούσαν τον -τότε ομόλογό τους και νυν πρόεδρο- Ρ. Τ. Ερντογάν, πραγματοποιώντας διμερή διάλογο μέσω των διερευνητικών επαφών και των καλών προσωπικών σχέσεων ή του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας (συνεδριάσεις του 2013 και 2014). Ωστόσο το πρόβλημα δεν είναι αν, αλλά πώς συζητάς με την άλλη πλευρά και -το κυριότερο- τι παραδίδεις στο τέλος…
Αμφότεροι οι πρώην πρωθυπουργοί και πρόεδροι της Ν.Δ. είχαν θετική συμβολή στην εξωτερική πολιτική και παρέδωσαν στους διαδόχους τους (Γ. Παπανδρέου και Αλ. Τσίπρα, αντίστοιχα) μια Ελλάδα διπλωματικά ισχυρή. Ο μεν κ. Καραμανλής, μεταξύ πολλών άλλων, εγκλώβισε την Τουρκία στον ενταξιακό διάλογο με την Ε.Ε. υπό αυστηρούς όρους που και σήμερα αποτελούν την κύρια ή και μοναδική διπλωματική ελπίδα της ελληνικής πλευράς.
Αν και ο κ. Ερντογάν υποκριτικά δηλώνει ότι η ένταξη δεν αποτελεί προτεραιότητά του, η Τουρκία ενδιαφέρεται σε μέγιστο βαθμό, ως υποψήφιο μέλος, για τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και τις γενικότερες οικονομικές σχέσεις με τις Βρυξέλλες (Μεταναστευτικό, Τελωνειακή Ενωση, αμυντική βιομηχανία κ.λπ.). Ο δε κ. Σαμαράς, παρά την ασφυκτική πίεση των Μνημονίων, προχώρησε στις γεωφυσικές έρευνες και μελέτες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ υπό τις απειλές της Αγκυρας, αλλά χωρίς τελικά να υπάρξει τουρκική αντίδραση επί του πεδίου.
Οι νέες βυθομετρικές έρευνες για το «καλώδιο», που ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2024 και διακόπηκαν μόλις 50 ημέρες αργότερα κατόπιν παρέμβασης του τουρκικού Ναυτικού στην Κάσο (ενώ έπρεπε να διαρκέσουν ως τον Δεκέμβριο του 2025), ήταν απλώς επιβεβαιωτικές των αρχικών του 2014 και απαραίτητες λόγω της ενδιάμεσης πολυετούς αδράνειας.
Πέραν αυτών, ο κ. Μητσοτάκης έχει αυτοπαγιδευτεί στη βαριά πλάνη ότι ο διάλογος κορυφής αποτελεί αυτοσκοπό, ξεχνώντας ότι πρόκειται μόνον για ένα από τα πολλά μέσα άσκησης εξωτερικής πολιτικής και πραγματοποίησης επαφών. Ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες και τον εθνικό σχεδιασμό, μπορεί άλλοτε να αναστέλλεται και άλλοτε να επαναλαμβάνεται. Για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής διέκοψε (με εξαίρεση υπηρεσιακές συναντήσεις) τον διάλογο τον Νοέμβριο του 1976 και, λόγω της τουρκικής αδράνειας για το Πρακτικό της Βέρνης, δεν τον επανέλαβε παρά μόνον τον Μάρτιο του 1978.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε το μορατόριουμ με την Τουρκία τον Μάρτιο του 1982, αλλά το ανέστειλε τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς και ο πραγματικός διάλογος επαναλήφθηκε στο Νταβός τον Ιανουάριο του 1988. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, αφού άκουσε το «λάθος καταλάβατε ότι θα λυθεί το Κυπριακό» από τον ομόλογό του Μεσούτ Γιλμάζ τον Σεπτέμβριο του 1991, είχε μόνον μία τυπική επαφή με τον διάδοχό του, Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, τον Φεβρουάριο του 1992 και αντάλλαξε υποσχέσεις διαλόγου με τον πρόεδρο Τουργκούτ Οζάλ τέσσερις μήνες αργότερα, χωρίς καμία συνέχεια.
Διαρροές
Επομένως, δεν είναι καινοφανείς, αλλά πολύ ρεαλιστικές τόσο οι συμβουλές του κ. Καραμανλή για αλλαγή πλαισίου και μεθόδου του διαλόγου όσο και οι εισηγήσεις του κ. Σαμαρά για προσωρινή αναστολή του μέχρι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Μάλιστα, το εκπληκτικό στοιχείο είναι ότι -διαψεύδοντας τους εαυτούς τους και διαγράφοντας τα επιχειρήματά τους κατά των δύο πρώην πρωθυπουργών- το Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών αφήνουν να διαρρεύσει πως δεν πρόκειται να υπάρξει διάλογος Μητσοτάκη – Ερντογάν ή Γεραπετρίτη – Φιντάν, όπως αναμενόταν, με την ευκαιρία της Γ.Σ. του ΟΗΕ στα τέλη Σεπτεμβρίου. Απόλυτη σύγχυση σε κρίσιμες ώρες!
Ασφαλώς, τίποτα δεν έχει κριθεί αναπότρεπτα και η «κρίση των θαλάσσιων πάρκων» (ή με όποιο άλλο όνομα και χαρακτηρισμό μείνει στην Ιστορία) βρίσκεται στο αρχικό της στάδιο. Υπάρχει λίγος χρόνος, ώστε ο κ. Μητσοτάκης και οι υπουργοί Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και Ενέργειας – Περιβάλλοντος, Σταύρος Παπασταύρου (για τις πράξεις και παραλείψεις τους ο πρωθυπουργός έχει αποκλειστική ευθύνη, αφού δεν είναι εκλεγμένοι), να προβούν σε κάποιες ορθές ενέργειες διμερώς και διεθνώς.
Αλλωστε, ο κ. Μητσοτάκης, λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, αντιμετωπίζει ήδη ένα μέγιστο κίνδυνο για τα προσεχή στάδια της πολιτικής καριέρας του ή για την υστεροφημία του. Μετά την αστήρικτη και παράνομη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», που δεν κατάφερε ούτε να αποτρέψει ούτε να ανατρέψει ο Κώστας Σημίτης, ο κ. Μητσοτάκης εξελίσσεται στον δεύτερο πρωθυπουργό της μεταπολιτευτικής περιόδου με τόσο αρνητικό αποτύπωμα στις ισορροπίες Ελλάδας – Τουρκίας.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
