Από τον Νίκο Σώκο
Η 13η Αυγούστου 1968 ανέτειλε με την πομπή του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου να κινείται επί της παραλιακής οδού Αθηνών-Σουνίου. Ώρα 07:34. Ο αστυνομικός κλοιός, οι μοτοσικλετιστές και το θωρακισμένο όχημα διέσχιζαν το 31ο χιλιόμετρο, όταν ένας υπόκωφος βρυχηθμός συγκλόνισε την περιοχή. Ένας σωρός από χώματα και πέτρες εκτινάχθηκε στον αέρα. Το όχημα του επικεφαλής της χούντας είχε προσπεράσει το σημείο κατά δύο δευτερολέπτα. Η απόπειρα δολοφονίας του ανθρώπου που… έβαλε την Ελλάδα στον γύψο είχε αποτύχει.
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, έγινε συνώνυμος της ριζοσπαστικής άρνησης για υποταγή στη στρατιωτική δικτατορία ενώ ήταν ηγετική φυσιογνωμία της οργάνωσης «Ελληνική Αντίσταση». Η επιλογή του να εγκαταλείψει τις τάξεις του στρατεύματος και να οργανώσει τη δολοφονία του δικτάτορα Παπαδόπουλου τον μετέτρεψε στο απόλυτο σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα. Η μεταγενέστερη στάση του απέναντι στα βασανιστήρια, η άρνηση υποβολής αίτησης χάριτος παρά τη διπλή καταδίκη σε θάνατο, καθώς και η γραφή των ποιημάτων του με το ίδιο του το αίμα στους τοίχους της απομόνωσης, προσέδωσαν στον Παναγούλη διαστάσεις μυθικής μορφής, η οποία συνέχισε να αμφισβητεί τις δομές εξουσίας μέχρι το ανεξίχνιαστο τέλος του το 1976.
Πώς ήλθε η αστοχία
Η αποτυχία της σχεδιαζόμενης δολοφονίας υπήρξε αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας ατυχών συμπτώσεων που εκδηλώθηκαν λίγες ώρες πριν από το χτύπημα. Το βράδυ της 12ης Αυγούστου, γύρω στις έντεκα, ο Αλέξανδρος Παναγούλης και ο Νικόλας Λεκανίδης προσήλθαν στο σημείο για να τοποθετήσουν τη μπαταρία που θα τροφοδοτούσε το κύκλωμα της έκρηξης.
Η απρόσμενη παρουσία ενός ζευγαριού πάνω στη γέφυρα προκάλεσε μεγάλη καθυστέρηση και τους ανάγκασε να μεταφέρουν τη συστοιχία σε πολύ μεγαλύτερη απόσταση από την αρχικά υπολογισμένη. Η αλλαγή αυτή απαιτούσε τη χρήση επιπλέον καλωδίου. Η μεταχειρισμένη μπαταρία αυτοκινήτου που διεθέταν αδυνατούσε να καλύψει την αυξημένη ηλεκτρική αντίσταση λόγω του μήκους της γραμμής. Έτσι, η τάση δεν επαρκούσε για την πυροδότηση και των έξι υπονομευμένων σημείων, με αποτέλεσμα να εκραγεί μόνο το ένα. Παράλληλα, η διαδρομή του ηλεκτρικού ρεύματος διαμέσου του μακρού καλωδίου προκάλεσε μια απειροελάχιστη καθυστέρηση ελάχιστων δεκάτων του δευτερολέπτου. Αυτός ο ελάχιστος χρόνος, σε συνδυασμό με την υψηλή ταχύτητα που ανέπτυσσε το αυτοκίνητο του Γεώργιου Παπαδόπουλου, επέτρεψε στο όχημα να προσπεράσει το σημείο, αφήνοντας την έκρηξη να σημειωθεί αμέσως μετά την διέλευση της συνοδείας.
Αμέσως μετά την έκρηξη, οι συνεργάτες του Παναγούλη διέφυγαν με αυτοκίνητο, ενώ ο ίδιος κατευθύνθηκε προς την ακτή με σκοπό να ξεφύγει δια θαλάσσης. Για να καλύψει τα ίχνη του μέχρι να αποχωρήσουν οι δυνάμεις ασφαλείας, κατέφυγε στο εσωτερικό ενός τσιμεντένιου αγωγού κοντά στο κύμα. Η διαφυγή του φαινόταν εξασφαλισμένη, καθώς οι έρευνες των χωροφυλάκων στην περιοχή ολοκληρώνονταν χωρίς αποτελέσματα.
Τη στιγμή όμως που η αστυνομική ομάδα ετοιμαζόταν να αποχωρήσει, το καπέλο του επικεφαλής έπεσε κατά λάθος στο νερό. Σκύβοντας προς τη θάλασσα για να το ανακτήσει, ο αξιωματικός κοίταξε τυχαία προς το άνοιγμα του αγωγού, εντοπίζοντας τον Παναγούλη στο εσωτερικό του. Ένα αναπάντεχο περιστατικό στέρησε έτσι από τον αγωνιστή τη δυνατότητα διαφυγής, οδηγώντας τον απευθείας στα χέρια των αρχών.
Η κατάρρευση του αντιστασιακού δικτύου
Η οργάνωση «Ελληνική Αντίσταση» διέθετε διακλαδώσεις και προσβάσεις ακόμη και στη φρουρά του δικτάτορα. Πρόσωπα όπως ο Νίκος Ζαμπέλης, ο Γιάννης Κλωνιζάκης, ο Λευτέρης Βερυβάκης και ο Ευστάθιος Γιώτας συγκροτούσαν τον επιχειρησιακό πυρήνα. Η εξάρθρωση ήρθε λίγες ημέρες αργότερα. Η εισροή υδάτων στο υπόγειο της γιάφκας στην οδό Ερεσού αποκάλυψε μια κρυφή καταπακτή. Οι αρχές ασφαλείας εντόπισαν εκεί το πλήρες αρχείο της οργάνωσης. Την 19η Αυγούστου ακολούθησαν συντονισμένες συλλήψεις των μελών.
Ανακρίσεις και βασανιστήρια στο ΕΑΤ-ΕΣΑ
Ο Παναγούλης μεταφέρθηκε στα ανακριτικά κελάρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ. Οι αξιωματικοί Θεοφιλογιαννάκος, Μάλλιος και Μπάμπαλης ανέλαβαν τη συστηματική κακοποίησή του. Η σωματική βία περιελάμβανε εγκαύματα, ραβδισμούς, φάλαγγα και σεξουαλικό καταναγκασμό με εισαγωγή διάπυρης βελόνας στην ουρήθρα. Ο συλληφθείς τήρησε στάση απόλυτης σιωπής, αρνούμενος να αποκαλύψει στοιχεία για τους συνεργάτες του.
Η καταδίκη του
Το έκτακτο στρατοδικείο συνεδρίασε τον Νοέμβριο του 1968. Η ετυμηγορία της 17ης Νοεμβρίου ήταν δις εις θάνατον. Παράλληλα, το καθεστώς επιχείρησε να εμπλέξει τον Υπουργό Εσωτερικών και Άμυνας της Κύπρου, Πολύκαρπο Γεωρκάτζη, ως προμηθευτή του οπλισμού, επιδιώκοντας να κάμψει τη διαπραγματευτική ισχύ της ελληνοκυπριακής πλευράς στις συνομιλίες. Ο Γλαύκος Κληρίδης μετέβη στην Αθήνα, πετυχαίνοντας τη διαγραφή της εμπλοκής με αντάλλαγμα την παραίτηση Γεωρκάτζη.
Η απομόνωση στο Μπογιάτι
Η διεθνής κατακραυγή και οι διπλωματικές πιέσεις ανάγκασαν τον Παπαδόπουλο να μην εκτελέσει την ποινή. Ο Παναγούλης οδηγήθηκε στις φυλακές Μπογιατίου, όπου κατασκευάστηκε ειδικό κελί με διαστάσεις τάφου. Παρά τις επανειλημμένες απόπειρες δραπέτευσης, παρέμεινε έγκλειστος. Στερούμενος γραφικής ύλης, χαράζει στίχους στους τοίχους χρησιμοποιώντας το αίμα του. Η αποφυλάκισή του ήρθε τον Αύγουστο του 1973 μέσω της γενικής αμνηστίας.
Το τέλος του
Η αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974 βρήκε τον Παναγούλη βουλευτή της Ένωσης Κέντρου – Νέων Δυνάμεων. Η πολιτική του παρουσία σημαδεύτηκε από την επίμονη προσπάθεια αποκάλυψης των αρχείων της ΕΣΑ και την ανοιχτή σύγκρουση με τον Υπουργό Εθνικής Αμύνης Ευάγγελο Αβέρωφ.
Την 1η Μαΐου 1976, το όχημά του παρεκκλίνει της πορείας του στη λεωφόρο Βουλιαγμένης και συντρίβεται σε υπόγειο κατάστημα. Ο θάνατός του, λίγες ημέρες πριν την προαναγγελθείσα δημοσιοποίηση των στοιχείων για τους συνεργάτες της δικτατορίας, άφησε ανοικτό το ερώτημα ήταν τροχαίο δυστύχημα ή σχεδιασμένη εξόντωση;
Η επταετία των συνταγματαρχών έπεσε το ’74. Η επταετία του Μητσοτακισμού πότε θα πέσει άραγε;
