Τι σχέση μπορεί να έχουν το status quo στα Στενά και η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί πλέον εκεί με όσα είχαν συμβεί παλαιότερα στον θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ Κέρκυρας και ηπειρωτικής Ελλάδας και στην οποία επιδίωκαν να βάλουν «χέρι» οι Αλβανοί;
Η ιρανική αντιπρόταση στην πιο πρόσφατη αμερικανική προσφορά είναι «για τα σκουπίδια» δήλωνε τη Δευτέρα ο Ντόναλντ Τραμπ απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο. Ενώ πρόσθετε πως «η κατάπαυση του πυρός είναι σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, όπως όταν έρχεται ο γιατρός και σας λέει: “Κύριε, ο αγαπημένος σας έχει ακριβώς 1% πιθανότητες να ζήσει”».
- Από τον Γιώργο Τραπεζιώτη
Γιατί τα έλεγε όλα αυτά ο Αμερικανός πρόεδρος; Διότι, μεταξύ άλλων, το Ιράν επιμένει να διατηρήσει τον απόλυτο έλεγχο και των Στενών του Ορμούζ. Τον έλεγχο της θαλάσσιας διαδρομής, δηλαδή, από όπου διερχόταν -προτού ξεσπάσει ο πόλεμος που κήρυξαν Αμερικανοί και Ισραηλινοί εναντίον του Ιράν- το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου και την οποία πλέον έχει αποκλείσει η Τεχεράνη.
Τι σχέση μπορεί να έχουν όμως το status quo στα Στενά και η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί πλέον εκεί με όσα είχαν συμβεί παλαιότερα στον θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ Κέρκυρας και ηπειρωτικής Ελλάδας και στην οποία επιδίωκαν να βάλουν «χέρι» οι Αλβανοί; Σε ποιον ανήκουν τα Στενά; Και ποιος είναι υπεύθυνος για να διασφαλίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην περιοχή;
«Η ικανότητα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά αποτελεί επαναλαμβανόμενο πονοκέφαλο για τους στρατιωτικούς ηγέτες των ΗΠΑ» έγραφε χθες ο Σαμ Σίφτον σε άρθρο του στους «New York Times», ο οποίος παράλληλα θύμιζε κάτι που του είχε επισημάνει το 2013 έμπειρος στρατιωτικός αξιωματούχος: «Αν με ρωτήσετε τι με κρατάει ξύπνιο τη νύχτα, είναι τα Στενά του Ορμούζ» είχε πει, ενώ «ένας πόλεμος εκεί θα ήταν σαν μάχη με μαχαίρια μέσα σε τηλεφωνικό θάλαμο». Οι μελετητές υποστηρίζουν εδώ και αιώνες ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να διεκδικήσει την κυριαρχία στην ανοιχτή θάλασσα, στο «κοινό κτήμα» των ωκεανών. Μάλιστα, ένας νομικός της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής (1588-1672) επινόησε έναν όρο γι’ αυτό, τον mare liberum, δηλαδή «ελεύθερη θάλασσα».
Κάτι που μπορεί βέβαια εύκολα να ισχύσει στη μέση του ωκεανού, αλλά τα πράγματα δυσκολεύουν κοντά στην ακτή και ιδιαίτερα σε στενά περάσματα όπως είναι και τα Στενά του Ορμούζ. Για δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι έχουν δικαίωμα στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά, την ώρα που το Ιράν, αντίθετα, ισχυρίζεται ότι μπορεί να έχει τον έλεγχο της κυκλοφορίας στην περιοχή. Στο άρθρο του στους «NYT» o Σίφτον επικαλούνταν τη μελέτη «Νομικός Στροβιλισμός στα Στενά του Ορμούζ», που έγραψε το 2014 ο Τζέιμς Κράσκα, καθηγητής της Πολεμικής Ναυτικής Ακαδημίας των ΗΠΑ. «Αυτό που συμβαίνει στα Στενά είναι ουσιαστικά μια νομική διαμάχη» δήλωσε ο Κράσκα στον αρθρογράφο των «ΝΥΤ».
Εξηγώντας συγχρόνως πως «η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας διέπει τη διέλευση από εκεί. Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε η Τεχεράνη την έχουν επικυρώσει, αλλά αντανακλά το “εθιμικό Διεθνές Δίκαιο”, γεγονός που σημαίνει ότι εξακολουθεί να θεωρείται δεσμευτική». Με άλλα λόγια, το Ιράν μπορεί να ισχυριστεί ότι τα χωρικά του ύδατα εκτείνονται σε απόσταση 12 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του, κάτι που επιτρέπεται από τη συνθήκη, αλλά με την προϋπόθεση πως θα αναγνωρίσει το δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα ύδατα αυτά. Κι ως εκ τούτου η επιβολή «διοδίων» από το Ιράν θα συνιστούσε κατάφωρη παραβίαση του νόμου.
Πάντα, σύμφωνα με τον καθηγητή της Πολεμικής Ναυτικής Ακαδημίας των ΗΠΑ, κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί και παλαιότερα, όταν συγκρούστηκαν για ανάλογο ζήτημα η Βρετανία και η Αλβανία στα τέλη της δεκαετίας του 1940, σχετικά με το θαλάσσιο στενό μεταξύ της Ελλάδας και της Κέρκυρας. Σε μια προβοκατόρικη προσπάθεια εκείνη την περίοδο να ελέγξει το στενό, η Αλβανία άνοιξε πυρ εναντίον πολεμικών πλοίων του Βασιλικού Ναυτικού, ενώ οι νάρκες που υπήρχαν στη θαλάσσια περιοχή σκότωσαν δεκάδες ναύτες. Ευτυχώς, το περιστατικό δεν οδήγησε σε σύρραξη, καθώς η υπόθεση εκδικάστηκε από το Διεθνές Δικαστήριο, το οποίο αποφάσισε ότι η Βρετανία είχε το δικαίωμα να πλέει ελεύθερα μέσω του στενού.
Ολα αυτά συμβαίνουν ενώ η Τεχεράνη εμφανίζεται ανυποχώρητη στις θέσεις της, επιμένοντας πως η αποδοχή του δικού της σχεδίου 14 σημείων που κατέθεσε με στόχο τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι μονόδρομος για τις ΗΠΑ. «Δεν υπάρχει εναλλακτική, παρά μόνο να αναγνωρίσουν τα δικαιώματα του ιρανικού λαού όπως αποτυπώνονται στην πρόταση 14 σημείων» υπογράμμισε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, προσθέτοντας: «Οσο περισσότερο κωλυσιεργούν τόσο μεγαλύτερο θα είναι το τίμημα για τους Αμερικανούς φορολογουμένους».
Ενώ ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Ιράν μέχρι στιγμής έχει στοιχίσει περί τα 29 δισεκατομμύρια δολάρια, όπως δήλωνε χθες υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Πενταγώνου, και τη στιγμή που δύο στους τρεις Αμερικανούς, σύμφωνα με μια δημοσκόπηση του Reuters/Ipsos, πιστεύουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει εξηγήσει με σαφήνεια για ποιον λόγο η χώρα τους άρχισε τον πόλεμο, η Ουάσινγκτον θεωρεί πως τα πάντα και ειδικά το ζήτημα της κατάπαυσης του πυρός κρέμονται πλέον από μια κλωστή.
