Η βαθιά πολιτική αναταραχή στη Βρετανία αναμένεται να επαναπροσδιορίσει την ευρωπαϊκή γεωπολιτική εικόνα
- Από τη Μαρία Δεναξά
Μπορεί η προσοχή του κόσμου να είναι στραμμένη στις κρίσιμες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όμως και στη Βρετανία η βαθιά πολιτική αναταραχή αναμένεται να επαναπροσδιορίσει σύντομα την ευρωπαϊκή γεωπολιτική εικόνα.
Σαράντα οκτώ ώρες μετά την εκκωφαντική παραίτησή του από τη θέση του υπουργού Υγείας, ο Γουές Στρίτινγκ επέλεξε το βήμα του think tank Progress στο Λονδίνο για να αμφισβητήσει το μεγαλύτερο ταμπού της σύγχρονης ιστορίας της Βρετανίας: να χαρακτηρίσει το Brexit «καταστροφικό λάθος» και να θέσει ως κεντρικό πολιτικό στόχο την επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Γκρεμίζοντας τη γραμμή της αυστηρής αυτοσυγκράτησης που είχε επιβάλει ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ο Στρίτινγκ δεν επιχειρεί απλώς να ενισχύσει τη θέση του στον πόλεμο της διαδοχής που έχει παραλύσει την Ντάουνινγκ Στριτ 10. Διατυπώνει μια υπαρξιακή διάγνωση για το μέλλον των σχέσεων της Βρετανίας με τη γηραιά ήπειρο. Απέναντι σε έναν πρωθυπουργό που έχει χάσει την αξιοπιστία του από τις συντριβές στις τοπικές εκλογές και τα απανωτά ρεκόρ δυσπιστίας στις δημοσκοπήσεις, η ομερτά των Εργατικών για την Ευρώπη μόλις κατέρρευσε. Για τους Ευρωπαίους, αυτή η επίδειξη δύναμης από τον Στρίτινγκ επαναπροσδιορίζει μια βεβαιότητα: ο βρετανικός απομονωτισμός βρίσκεται σε αδιέξοδο και η μετά Στάρμερ εποχή θα γραφτεί υπό το πρόσημο μιας προσέγγισης με την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Η επίθεση του Στρίτινγκ έρχεται τη στιγμή που οι εντάσεις γύρω από ζητήματα ταυτότητας και κοινωνικής συνοχής στη Βρετανία κλιμακώνονται, όπως φάνηκε από τη μεγάλη διαδήλωση που διοργάνωσε ο Τόμι Ρόμπινσον στους δρόμους του Λονδίνου. Αλλά εκεί όπου οι διεθνείς παρατηρητές βλέπουν μια κρίση ανασφάλειας και πόλωσης, ο Στρίτινγκ διακρίνει μια ιδεολογική επείγουσα ανάγκη.
Για τον ίδιο, η ευρωπαϊκή στροφή δεν αποτελεί πλέον μια απλή οικονομική επιλογή· θεωρεί πως είναι το μοναδικό πολιτικό αντίδοτο απέναντι στην άνοδο του εθνικισμού στη χώρα του. Ωστόσο, αυτή η αντίληψη αναδεικνύει μια μεγάλη ρήξη στο εσωτερικό της βρετανικής Αριστεράς σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης διακυβέρνησης και της αυξανόμενης απειλής της ριζοσπαστικής Δεξιάς, που ενσαρκώνεται από το Reform UK. Στους κόλπους των Εργατικών, όπως διαφαίνεται, συγκρούονται δύο οράματα για το μέλλον της χώρας.
«Μασάζ»
Από τη μία πλευρά, η φιλοευρωπαϊκή «θεραπεία σοκ» του Γουές Στρίτινγκ, εκπροσώπου της εκσυγχρονιστικής πτέρυγας, ποντάρει πρακτικά στο ότι το εκλογικό σώμα είναι πλέον ώριμο για την ευρωπαϊκή στροφή, καθιστώντας την οικονομική επανένταξη στην Ε.Ε. πυλώνα της μελλοντικής σταθερότητας. Από την άλλη, η στροφή προστατευτισμού του Αντι Μπέρναμ επιβάλλει μια εντελώς διαφορετική τακτική, που καθορίζεται κυρίως από την ανάγκη για άμεση εκλογική επιβίωση.
Ο Αντι Μπέρναμ, δήμαρχος του Greater Manchester, που θεωρείται το φαβορί των μελών του κόμματος και ετοιμάζεται να επιστρέψει σύντομα στη Βουλή των Κοινοτήτων μέσω αναπληρωματικής εκλογής στο Μέικερφιλντ, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δύσκολη και περίπλοκη πολιτική κατάσταση. Σε αυτή τη λαϊκή εκλογική περιφέρεια, το Reform UK συνέτριψε το Εργατικό Κόμμα στις πρόσφατες τοπικές εκλογές, κατακτώντας σχεδόν όλες τις υπό διεκδίκηση έδρες. Για να αποτρέψει μια ιστορική νίκη του κόμματος του Νάιτζελ Φάρατζ στο Μέικερφιλντ, ο Αντι Μπέρναμ είναι αναγκασμένος να διεξαγάγει μια τοπική εκστρατεία αποφασιστικά αποστασιοποιημένη από τις «σειρήνες» της Ευρώπης ή ακόμη και ρητά εχθρική προς τις φιλοδοξίες επανένταξης της λονδρέζικης πτέρυγας. Πρέπει πάση θυσία να καθησυχάσει ένα εργατικό εκλογικό σώμα που είναι μαζικά υπέρ του Brexit, του οποίου δηλώνει ότι κατανοεί την ψήφο διαμαρτυρίας.
Η επικίνδυνη πολιτική στάση έγινε θεαματικά ορατή στις πρόσφατες τηλεοπτικές παρεμβάσεις του Μπέρναμ στο Channel 4 News και στο ITV News. Αρνούμενος να εκφράσει εμπιστοσύνη στον Κιρ Στάρμερ ως πρωθυπουργό και παρουσιάζοντας ένα πρόγραμμα ρήξης βασισμένο σε μαζικές κρατικοποιήσεις της ενέργειας, της στέγασης και του νερού, ο δήμαρχος του Μάντσεστερ επισημοποίησε μια βαθιά ρήξη.
Ανασταίνοντας μια διαλυμένη από την αποβιομηχάνιση χώρα
Υποστηρίζοντας την επιστροφή του «στρατηγικού κράτους» για να αποκαταστήσει μια χώρα που χαρακτηρίζει διαλυμένη από την αποβιομηχάνιση, ο Μπέρναμ επιτίθεται στα θεμέλια του θατσερισμού, του μοντέλου που διαμόρφωσε το Ηνωμένο Βασίλειο από τη δεκαετία του 1980 και του οποίου το σχέδιο «Στάρμερ» δεν ήταν παρά μια εκσυγχρονισμένη εκδοχή.
Εκεί όπου ο Στρίτινγκ θέλει να αναμορφώσει το βρετανικό μοντέλο μέσω του ανοίγματος προς τη γηραιά ήπειρο, ο Μπέρναμ θέλει να το μετασχηματίσει μέσω ενός οικονομικού κρατισμού με αποχρώσεις τοπικής κυριαρχίας, καθώς το θεωρεί τη μοναδική αποτελεσματική ασπίδα απέναντι στην άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Για την Ευρώπη, αυτή η ανατροπή αλλάζει τα δεδομένα. Εδώ και δύο χρόνια οι διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση Στάρμερ ισοδυναμούσαν με συζητήσεις με μια εκτελεστική εξουσία παραλυμένη από τον φόβο του ίδιου της του εαυτού, τρομοκρατημένη στην ιδέα μήπως ξανανοίξει η πολιτική πληγή του 2016. Η στρατηγική της σιωπής δεν προστάτευσε τον Βρετανό πρωθυπουργό· τον κατέστησε ακατάληπτο και ανίσχυρο απέναντι στις κρίσεις.
Εν ολίγοις, είτε οι επίδοξοι διάδοχοί του Στάρμερ προχωρούν με ανοιχτά τα χαρτιά τους, όπως ο Στρίτινγκ, είτε αμφισβητούν τη φιλελεύθερη κληρονομιά από εκλογική ανάγκη απέναντι στο Reform UK, όπως ο Μπέρναμ, το συμπέρασμα είναι αδιαμφισβήτητο: το αφήγημα του «επιτυχημένου Brexit» κατέρρευσε στο Λονδίνο. Για πρώτη φορά, η επιστροφή στην ευρωπαϊκή τροχιά παρουσιάζεται ως λύση για το μέλλον και όχι πλέον ως ζήτημα νοσταλγίας.