Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει στο τραπέζι τη συζήτηση για τη μη παραχώρηση του δικαιώματος βέτο στα μελλοντικά κράτη-μέλη για αρκετά χρόνια. Στόχος της Κομισιόν είναι να καταστήσει πολιτικά πιο αποδεκτή τη διεύρυνση του μπλοκ, καθώς εντείνονται οι πιέσεις για την ένταξη νέων χωρών πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Σύμφωνα με τα σχέδια που εξετάζονται, υποψήφια κράτη όπως η Μολδαβία και οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων δεν θα έχουν αυτόματα το δικαίωμα να ασκούν βέτο σε αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής ή σε ζητήματα που απαιτούν ομοφωνία, όπως η φορολογία. Η ρύθμιση αυτή θεωρείται νομικά οριακή και μπορεί να εισαχθεί μόνο προσωρινά, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία μελών δεύτερης κατηγορίας.
Το συγκεκριμένο μοντέλο αναμένεται να εφαρμοστεί ως πρότυπο στη συνθήκη προσχώρησης του Μαυροβουνίου, το οποίο διεκδικεί την ένταξή του ως το 28ο μέλος έως το 2028. Η ανάγκη για ασφαλιστικές δικλείδες προέκυψε μετά τη δύσκολη εμπειρία με την Ουγγαρία, της οποίας η προηγούμενη φιλορωσική κυβέρνηση υπό τον Βίκτορ Όρμπαν μπλόκαρε σημαντικές αποφάσεις, όπως το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία.
Στο πλαίσιο της συζήτησης για την επιτάχυνση της διεύρυνσης στα Δυτικά Βαλκάνια, ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, ζήτησε «καινοτόμες λύσεις», χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία «γεωπολιτική αναγκαιότητα». Ειδικά για την Ουκρανία, πρότεινε μια «συνδεδεμένη ένταξη», η οποία θα επιτρέπει τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις και την εκπροσώπηση στα θεσμικά όργανα, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου.
Η απάντηση από το Κίεβο ήταν άμεση και κατηγορηματική, με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, να ξεκαθαρίζει τη θέση της χώρας του με ανάρτησή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Η θέση της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επίσης να είναι πλήρης – πλήρης και ισότιμη».
Η διαδικασία της διεύρυνσης, που είχε παγώσει για χρόνια, απέκτησε νέα ώθηση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Ωστόσο, οι υφιστάμενες χώρες πρέπει να συμφωνήσουν ομόφωνα, με τους αξιωματούχους να ανησυχούν για τις αντιδράσεις σε χώρες όπως η Γαλλία, όπου το 48% των πολιτών τάσσεται κατά της επέκτασης. Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία πιέζει για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με τον υπουργό Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεφουλ, να δηλώνει πως «μια ένωση με 33, 34 ή 35 κράτη μέλη δεν μπορεί απλώς να συνεχίσει να λειτουργεί σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση που σχεδιάστηκε για μια πολύ μικρότερη ομάδα».
Η Ουκρανία αποτελεί μια ξεχωριστή και σύνθετη περίπτωση λόγω του μεγέθους της και του τεράστιου κόστους ανοικοδόμησης, το οποίο εκτιμήθηκε στα 588 δισεκατομμύρια δολάρια τον Δεκέμβριο του 2025. Αν και τεχνικά η διαδικασία μπορεί να ολοκληρωθεί σε τέσσερα χρόνια, η επίσημη ημερομηνία ένταξης παραμένει πολιτικό ζήτημα που συνδέεται με μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία.
Αναλύοντας την ιδέα του περιορισμού του βέτο, η Ενγκελούσε Μορίνα, ανώτερη πολιτική συνεργάτιδα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, εξήγησε ότι ένα τέτοιο μέτρο θα βοηθήσει τους πολιτικούς να κάμψουν τις εσωτερικές αντιδράσεις, ενώ παράλληλα θα λειτουργήσει ως προστασία έναντι υποθετικών σεναρίων, όπως η μελλοντική εκλογή μιας φιλορωσικής κυβέρνησης σε ένα νέο κράτος-μέλος.
