Υπάρχει πράγματι ένα «δεξιό κύμα» στη Λατινική Αμερική και σε πολλούς φαίνεται σαν παλίρροια. Γιατί, βέβαια, μόνο μέσα στο 2026 οι Χιλή, Κολομβία και Περού έφεραν στην εξουσία πολιτικούς, που ο διεθνής Τύπος χαρακτηρίζει «ακροδεξιούς» – τον νέο πρόεδρο της Χιλής José Antonio Kast (δηλωμένο θαυμαστή του στρατηγού Pinochet, που περιέλαβε στην κυβέρνηση έναν από τους δικηγόρους του μάλιστα), τον νέο πρόεδρο της Κολομβίας Abelardo de la Espriella (που έχει υποσχεθεί ότι η αστυνομία θα πυροβολεί όσους τυχόν βίαιους διαδηλωτές και ο στρατός θα καταρρίπτει αεροπλάνα με «ουσίες») και τη νέα πρόεδρο του Περού Keiko Fujimori (που θέλει να βγάλει τη χώρα από το Παναμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κάτι ανάλογο μιας αποχώρησης από το ΕΔΑΑ στην Ευρώπη, δηλαδή).
- Του Α.Π. Δημόπουλου
Οχι ότι δεν υπήρχε προϊστορία βέβαια, με τον «ακροδεξιό» Jair Bolsonaro να γίνεται πρόεδρος της Βραζιλίας το 2019, τον «χαρισματικό» Nayib Bukele να εκλέγεται δύο φορές στην προεδρία του Ελ Σαλβαδόρ (μοναδική παγκόσμια περίπτωση σταθερής δημοφιλίας στο 80%) και τον «αναρχο-καπιταλιστή» Javier Milei να αναλαμβάνει το 2023 να ανασύρει την Αργεντινή από το οικονομικό της τέλμα (ηράκλειο έργο, στο οποίο έχει ανταποκριθεί μέχρι στιγμής θαυμάσια). Εντούτοις, στην έκταση και την επιμονή του, το φαινόμενο χρήζει όντως εξήγησης και αυτή δίνεται συνήθως διττή στον διεθνή Τύπο – είτε, ως μια «αντίδραση» στη διαχρονική αποτυχία των κυβερνήσεων της Αριστεράς στις ίδιες χώρες είτε ως μια «επανεκδήλωση» της ίδιας «στροφής προς τα δεξιά», που βλέπουμε σε ΗΠΑ και Ευρώπη, δηλαδή.
Ομως, το πράγμα είναι σίγουρα πιο σύνθετο αλλά και sui generis «λατινοαμερικανικό» επίσης. Ετσι, είναι πιο σύνθετο γιατί, ενώ είναι γεγονός ότι στις δημοκρατίες η κυβερνητική αποτυχία του ενός αποτελεί το κυβερνητικό εισιτήριο του άλλου, εδώ δεν μιλάμε (με χρήση ορολογίας στατιστικής) για μια τυπική «διωνυμική κατανομή» (binomial distribution), στην οποία κάποιες φορές μια κακή διακυβέρνηση της Δεξιάς οδηγεί στην εκλογική επιτυχία της Αριστεράς και αντιστρόφως μια κακή διακυβέρνηση
της Αριστεράς οδηγεί στην εκλογική επιτυχία της Δεξιάς: ακριβώς επειδή εδώ μιλάμε μόνο για το δεύτερο, το φαινόμενο ανάγεται στην αποτυχία του πολιτικού υποδείγματος της Αριστεράς καθαυτού. Ή, με άλλη διατύπωση, αυτό που έδειξε αυτό το «δεξιό κύμα» είναι ότι η Αριστερά κρίθηκε όχι απλώς πρακτικά αλλά «φιλοσοφικά ακατάλληλη» να αντιμετωπίσει τα δύο καίρια προβλήματα της Λατινικής Αμερικής, το έγκλημα και τη φτώχεια – γιατί, τελικά, ανεκτική προς την ανομία, δύσπιστη στη διάχυση του πλούτου και εμμονική με ένα μεγάλο, παρεμβατικό και ελεγκτικό κράτος μετέτρεψε τον «σοσιαλισμό» σε «ναρκο-σοσιαλισμό» κατά το σχετικό λατινοαμερικανικό ιδιώνυμο. Και κοινός παρονομαστής όλων των δεξιών αντιπάλων της υπήρξε ακριβώς ο συνδυασμός μιας δρακόντειας αυστηρότητας προς το έγκλημα και μια ριζικής φιλελευθεροποίησης στην οικονομία.
Ούτε, εξάλλου, το «δεξιό κύμα» στη Λατινική Αμερική αποτελεί «επανεκδήλωση» της ίδιας «στροφής προς τα δεξιά», που βλέπουμε στην Ευρώπη – στην πραγματικότητα η Λατινική Αμερική έχει αυτά που δεν έχει η Ευρώπη και η Ευρώπη έχει αυτά που δεν έχει η Λατινική Αμερική και αυτή η ασσυμετρία εξηγεί γιατί το ένα «κύμα» έχει άλλη δυναμική από το άλλο. Στην Λατινική Αμερική οι πληθυσμοί είναι δημογραφικά νέοι, τα βάρη του «κοινωνικού κράτους» μικρά, οι κοινωνίες συνεκτικές και «μονο-πολιτισμικές», η μετανάστευση ελεγχόμενη, ο εισαγόμενος γεωπολιτικός κίνδυνος ασήμαντος (λόγω γεωγραφικής απομόνωσης και εγγυητικού ρόλου των ΗΠΑ) και η προοπτική πολέμων αδιόρατη – σε ένα τέτοιο στρατηγικά θετικό περιβάλλον, το έγκλημα και το χαμηλό εισόδημα αποτελούν διαχειρίσιμα προβλήματα πρακτικής πολιτικής.
Στην Ευρώπη, αντίθετα, οι πληθυσμοί είναι δημογραφικά γερασμένοι, τα βάρη του «κοινωνικού κράτους» υπέρογκα (τι είναι λ.χ. η Βρετανία εκτός από ένα υπερταμείο για το ΕΣΥ;), οι κοινωνίες μη συνεκτικές και «πολυ-πολιτισμικές», η μετανάστευση ανεξέλεγκτη, ο εισαγόμενος γεωπολιτικός κίνδυνος σημαντικός (με την Ευρώπη στα όρια των τεκτονικών πλακών, που οριοθετούν το Ισλάμ, την πληθυσμιακά εκρηγνυόμενη Αφρική και μια Ευρασιατική Ρωσία) και η προοπτική πολέμων ορατή (και με ένα τεράστιο αμυντικό κενό, που αφήνουν οι ΗΠΑ) – σε ένα τέτοιο στρατηγικά αρνητικό περιβάλλον το μείζον δεν είναι τα όποια διαχειρίσιμα προβλήματα πρακτικής πολιτικής αλλά το ίδιο το στρατηγικό έλλειμμα, προβλήματα όπως η ανεξέλεγκτη μετανάστευση ή τα χρεοκοπημένα «κοινωνικά κράτη» χρειάζονται «επαναστάσεις», γενεές οικονομικής και κοινωνικής προσαρμογής και με άδηλο το τελικό αποτέλεσμα. Και όταν κανείς τα συνειδητοποιήσει αυτά, καταλαβαίνει ότι, όταν ο διεθνής Τύπος παραλληλίζει το όποιο «δεξιό κύμα» υπάρχει στην Ευρώπη με αυτό που υπάρχει στη Λατινική Αμερική δεν βλέπει το μείζον, που δεν είναι η ομοιότητα αλλά η διαφορά.
Να το διατυπώσω με ρητορικό ερώτημα: στην Ευρώπη είχαμε ήδη τέτοιες ριζοσπαστικές κυβερνήσεις της Δεξιάς σε Ολλανδία, Βέλγιο, Αυστρία, τώρα η κυρία Meloni στην Ιταλία και ρωτώ: έχει αλλάξει κάτι πραγματικά στην Ιταλία; Και επειδή η απάντηση είναι προφανής (δεν έχει και ούτε πρόκειται), ο λόγος είναι ακριβώς ότι το είδος των αλλαγών που απαιτούνται εδώ είναι το είδος των ιστορικών και στρατηγικών αλλαγών «γενεάς», στις οποίες αναφέρθηκα και καλώς ή κακώς αυτές υπέρκεινται της τρέχουσας πολιτικής. Πράγμα που σημαίνει ότι οι νέες δεξιές κυβερνήσεις ίσως τελικά πράγματι αλλάξουν τη Λατινική Αμερική – στην καθ’ ημάς Εσπερία, όμως, μην περιμένετε πολλά, δεν λέω, από κάπου πρέπει να γίνει η αρχή αλλά στην πολιτική (όπως και στη ζωή, άλλωστε) αυτό που μετράει είναι το τέλος.
