Πριν από έναν χρόνο, με αφορμή την κυκλοφορία της ποιητικής του συλλογής «Οταν σκορπούν τα ρέματα» (εκδ. Αγκυρα), ο Νίκος Κλεισιώτης μας είχε μιλήσει για τη βαθιά του σχέση με την ποίηση και για τα πρώτα βήματα μιας δημιουργικής συνεργασίας με τον συνθέτη Αντώνη Μιτζέλο.
- Συνέντευξη στη Γιώτα Βαζούρα
Σήμερα, εκείνη η συνάντηση έχει πλέον αποκτήσει ήχο, φωνή και μορφή μέσα από το «Ρόδινο Φεγγάρι», έναν δίσκο δέκα τραγουδιών που κυκλοφορεί από την People Music και φέρνει την ποίηση στο προσκήνιο της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας. Με στίχους λυρικούς και βαθιά ανθρώπινους ο ποιητής περνά για πρώτη φορά τόσο ολοκληρωμένα στον χώρο της στιχουργικής, ενώ η μουσική του Αντώνη Μιτζέλου και οι ερμηνείες σημαντικών καλλιτεχνών, όπως ο Βασίλης Λέκκας, η Μιρέλα Πάχου, τα Κίτρινα Ποδήλατα και η Ζωή Παπαδοπούλου, δίνουν νέα πνοή στις λέξεις του.
Με αφορμή την κυκλοφορία του άλμπουμ «Ρόδινο Φεγγάρι», ο επιτυχημένος επιχειρηματίας και ποιητής Νίκος Κλεισιώτης μιλά στο «Enjoy» για το ταξίδι από τη σιωπή της ποίησης στη δύναμη του τραγουδιού, για όσα ανακάλυψε μέσα από τη συνεργασία του με τον Αντώνη Μιτζέλο, για το «Ρόδινο Φεγγάρι» ως έναν ζωντανό οργανισμό που συνεχίζει να ταξιδεύει, αλλά και για τη βαθιά του πεποίθηση ότι η τέχνη εξακολουθεί να αποτελεί ένα καταφύγιο απέναντι στον θόρυβο της εποχής.
Πέρυσι μιλούσαμε για τρία ποιήματα που είχαν μελοποιηθεί. Σήμερα κρατάτε στα χέρια σας έναν ολόκληρο δίσκο. Τι σας εξέπληξε περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή;
Πόσο διαφορετικά αναπνέει ένας στίχος όταν συναντά τη μουσική. Ενα ποίημα ζει μόνο του, όπως ένα καράβι δεμένο στο λιμάνι. Οταν όμως το αγγίξει η μελωδία, σηκώνει άγκυρα και ταξιδεύει. Αυτό που δεν περίμενα ήταν ότι μέσα από τα τραγούδια θα ανακάλυπτα ξανά δικούς μου στίχους, σαν να τους είχε γράψει κάποιος άλλος και να μου τους επέστρεφε φωτισμένους από μια άλλη πλευρά.
Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε τον Νίκο Κλεισιώτη ως ποιητή. Νιώθετε ότι το «Ρόδινο Φεγγάρι» σας συστήνει εκ νέου και ως στιχουργό;
Η ποίηση και η στιχουργική παραμένουν, κατά τη γνώμη μου, δύο αδέλφια. Γεννιούνται από την ίδια ανάγκη: να εκφράσεις κάτι που δεν χωρά εύκολα στην καθημερινή γλώσσα. Διαφέρουν όμως στον προορισμό τους. Το ποίημα μπορεί να αρκεστεί στη σιωπή της σελίδας. Ο στίχος αναζητά τη φωνή, τη μελωδία, τον άνθρωπο που θα τον τραγουδήσει.
Στα πρώτα μου βιβλία έγραφα κυρίως ως ποιητής. Τα τελευταία χρόνια, όμως, διαπιστώνω ότι πολλές φορές, ενώ γράφω, ακούω ήδη μέσα μου το τραγούδι. Σκέφτομαι ότι κάποιοι στίχοι ίσως θελήσουν να συνεχίσουν το ταξίδι τους πέρα από το χαρτί, να συναντήσουν έναν συνθέτη, έναν ερμηνευτή, ένα κοινό. Γι’ αυτό δεν αισθάνομαι ότι το «Ρόδινο Φεγγάρι» με συστήνει ξανά ως κάτι διαφορετικό. Περισσότερο αισθάνομαι ότι αποκαλύπτει μια πλευρά που υπήρχε μέσα μου εδώ και χρόνια και περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να βγει στο φως. Αν η ποίηση είναι η πρώτη ανάσα ενός συναισθήματος, τότε το τραγούδι είναι η στιγμή που αυτή η ανάσα βρίσκει φωνή και μοιράζεται με τους άλλους.
Υστερα από αυτή τη στενή συνεργασία με τον Αντώνη Μιτζέλο, τι ανακαλύψατε για τον εαυτό σας ως δημιουργό που δεν γνωρίζατε μέχρι σήμερα;
Ανακάλυψα ότι οι στίχοι μου είχαν περισσότερη μουσική μέσα τους απ’ όση νόμιζα. Ο Αντώνης δεν έντυσε απλώς τα λόγια μου με νότες. Μου έδειξε τους κρυμμένους τους ρυθμούς. Καμιά φορά χρειαζόμαστε έναν συνοδοιπόρο για να μας αποκαλύψει περιοχές του εαυτού μας που ούτε εμείς γνωρίζαμε ότι υπάρχουν.
Υπάρχει κάποιο τραγούδι που θεωρείτε την «καρδιά» του δίσκου;
Κάθε δημιουργός έχει τις αδυναμίες του και εγώ τις δικές μου. Ομως, θα αδικήσω τα υπόλοιπα αν ξεχωρίσω ένα. Θα έλεγα ότι η καρδιά του δίσκου δεν βρίσκεται σε ένα τραγούδι. Βρίσκεται στο νήμα που τα ενώνει όλα: στην αναζήτηση εκείνου που αγαπάμε, ακόμη κι όταν ξέρουμε πως ίσως δεν θα το φτάσουμε ποτέ.
Πώς ήταν να ακούτε διαφορετικές φωνές να κατοικούν τους στίχους σας;
Συγκινητικό. Είναι σαν να χτίζεις ένα σπίτι και ξαφνικά να βλέπεις άλλους ανθρώπους να ανάβουν τα φώτα του, να ανοίγουν τα παράθυρα και να το γεμίζουν ζωή. Οι στίχοι παύουν να σου ανήκουν. Γίνονται κοινό βίωμα. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Είχα την τύχη και την τιμή να έχω δίπλα μου σπουδαίους ερμηνευτές, όπως τον Βασίλη Λέκκα, τη Μιρέλα Πάχου, τα αδέλφια Γιώργο και Αλέξανδρο Παντελιά, τα γνωστά Κίτρινα Ποδήλατα, τη Ζωή Παπαδοπούλου, τη Λίνα Ροδοπούλου, τη Βάλια Σκούρα και φυσικά τον Αντώνη Μιτζέλο (και ως ερμηνευτή). Καλλιτέχνες με ξεχωριστή διαδρομή, προσωπικότητα και προσφορά στο ελληνικό τραγούδι, που αγκάλιασαν τους στίχους μου, τους εμπιστεύτηκαν και τους χάρισαν τη δική τους ψυχή. Τους αισθάνομαι όλους συνοδοιπόρους σε αυτό το ταξίδι και τους ευχαριστώ βαθιά, γιατί με τίμησαν με την παρουσία τους και βοήθησαν να μετατραπεί μια προσωπική ποιητική κατάθεση σε ένα ολοκληρωμένο μουσικό έργο.
Πώς θα θέλατε να αισθανθεί ο ακροατής όταν ολοκληρώσει την ακρόαση των δέκα τραγουδιών;
Δεν θέλω να του αφήσω απαντήσεις. Θέλω να του αφήσω συντροφιά. Αν, όταν τελειώσει το τελευταίο τραγούδι, νιώσει ότι κάπου μέσα σε αυτούς τους στίχους βρήκε ένα μικρό κομμάτι του εαυτού του, τότε το «Ρόδινο Φεγγάρι» θα έχει φτάσει στον προορισμό του.
Αν έπρεπε να διαλέξετε έναν μόνο στίχο από το «Ρόδινο Φεγγάρι» που να συνοψίζει τη σημερινή φάση της ζωής σας, ποιος θα ήταν και γιατί;
«Αν είναι να ’ρθει, θα φανεί κι ας είναι όλα χαμένα». Γιατί, μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις πως τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή δεν τα κατακτάς με δύναμη. Τα υποδέχεσαι. Η αγάπη, η έμπνευση, η γαλήνη, ακόμη και η δικαίωση έρχονται όταν πάψεις να τις κυνηγάς με αγωνία.
Ως άνθρωπος που δραστηριοποιείται σε έναν απαιτητικό επιχειρηματικό χώρο, τι σας διδάσκει η τέχνη που δεν μπορεί να σας διδάξει καμία επαγγελματική επιτυχία;
Η επιχειρηματική ζωή με έμαθε να οργανώνω, να σχεδιάζω και να προβλέπω. Η ποίηση μου έμαθε το ακριβώς αντίθετο: να αφήνομαι. Να κάθομαι σ’ ένα λιμάνι, να κοιτάζω τη θάλασσα και να μη χρειάζεται να πάω πουθενά. Να αγαπώ χωρίς να απαιτώ. Να περιμένω χωρίς να μετρώ τον χρόνο. Και να δέχομαι πως κάποια από τα πιο όμορφα πράγματα της ζωής παραμένουν άπιαστα, όχι για να μας πληγώνουν, αλλά για να μας κρατούν ζωντανούς στην αναζήτησή τους. Ισως γι’ αυτό εξακολουθώ να γράφω. Γιατί η τέχνη μού θυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με όσα πέτυχε, αλλά και με όσα ονειρεύτηκε.
Σε μια εποχή όπου κυριαρχούν η ταχύτητα και η άμεση κατανάλωση, πόσος χώρος πιστεύετε ότι υπάρχει για ένα έργο που ζητά από τον ακροατή να σταθεί, να ακούσει και να αισθανθεί;
Ισως λιγότερος χώρος απ’ ό,τι παλιά. Ισως όμως μεγαλύτερη ανάγκη. Οσο πιο θορυβώδης γίνεται ο κόσμος τόσο πιο πολύτιμη γίνεται η σιωπή. Και κάθε τραγούδι που σε κάνει να σταματήσεις για τρία λεπτά και να κοιτάξεις μέσα σου είναι μια μικρή νίκη απέναντι στη φθορά της εποχής.
Συχνά το κοινό βλέπει το όνομα του συνθέτη, του στιχουργού και των ερμηνευτών. Πίσω, όμως, από έναν δίσκο κρύβεται ένας ολόκληρος κόσμος ανθρώπων. Πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος τους στο τελικό αποτέλεσμα;
Ενας δίσκος μπορεί να φέρει δύο ονόματα στο εξώφυλλο, όμως στην πραγματικότητα είναι έργο πολλών ανθρώπων που καταθέτουν το ταλέντο, τον χρόνο και την ψυχή τους. Θέλω να ευχαριστήσω τον Αντώνη Μιτζέλο για τη μουσική, την ενορχήστρωση, την παραγωγή και κυρίως για την εμπιστοσύνη με την οποία αγκάλιασε τους στίχους μου. Τον Γιώργο Αβραμίδη, που αγκάλιασε και υποστήριξε την παραγωγή με ατελείωτες ώρες δουλειάς στο στούντιο, στη μίξη, στο mastering, στις ηχογραφήσεις, στις διορθώσεις και σε δεκάδες μικρές λεπτομέρειες που συνήθως δεν φαίνονται, βοήθησε καθοριστικά ώστε το «Ρόδινο Φεγγάρι» να αποκτήσει τη μορφή που έχει σήμερα.
Θέλω επίσης να ευχαριστήσω όλους τους μουσικούς που συμμετείχαν σε αυτή την πορεία: τον Γιώργο Τσολάκο στα πλήκτρα και στο πιάνο, τον Σάκη Κατσάτσο στο μπάσο, τον Βαγγέλη Παπαχριστόπουλο στα τύμπανα, την Αλεξάνδρα Αβραμίδου στο φλάουτο, την Ειρήνη Τσουνάκη, τον Τάσο Γουσέτη και την Κατερίνα Τεπελένα στα βιολιά, τη Μαρίνα Σταλίμερου στη βιόλα, τον Σταύρο Παργινό στο τσέλο, τη Λίλιαν Ανερούση στα φωνητικά, καθώς και τα παιδιά των χορωδιών που συμμετείχαν στην ηχογράφηση. Και, βέβαια, όλους τους ερμηνευτές που έδωσαν φωνή και ζωή στα τραγούδια. Ολους αυτούς τους ανθρώπους δεν τους θεωρώ απλώς συνεργάτες. Τους θεωρώ συνοδοιπόρους. Γιατί κάθε τραγούδι που φτάνει στα αυτιά του ακροατή κουβαλά μέσα του λίγο από την καρδιά όλων όσοι εργάστηκαν γι’ αυτό.
Μετά το «Ρόδινο Φεγγάρι», αισθάνεστε ότι κλείνει ένας κύκλος ή ότι ανοίγει ένας καινούργιος;
Οι κύκλοι της δημιουργίας δεν κλείνουν ποτέ. Απλώς μεγαλώνουν. Το «Ρόδινο Φεγγάρι» δεν είναι ένας επίλογος. Είναι μια ανοιχτή πόρτα. Ενα ακόμη βήμα προς εκείνο το άπιαστο που κυνηγάω από παιδί. Ηδη οι πρώτες ιδέες για το επόμενο άλμπουμ δουλεύονται στο στούντιο, έχουν αρχίσει να παίρνουν μορφή και, αυτή τη φορά, αισθάνομαι την ανάγκη να πλησιάσω τη μουσική ακόμη περισσότερο, να αφουγκραστώ όχι μόνο τις λέξεις αλλά και τις νότες που γεννιούνται δίπλα τους. Το ταξίδι αυτό συνεχίζεται πάντοτε με πολύτιμο συνοδοιπόρο τον Αντώνη Μιτζέλο, του οποίου η εμπειρία, η ευαισθησία και η δημιουργική ματιά αποτελούν για μένα σημείο αναφοράς. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο όμορφο στοιχείο της δημιουργίας: η στιγμή που μια σκέψη γίνεται στίχος, ο στίχος γίνεται μελωδία, η μελωδία γίνεται τραγούδι και το τραγούδι βρίσκει τον δρόμο του προς τις καρδιές των ανθρώπων.
INFO | «Ρόδινο Φεγγάρι»
Στίχοι: Νίκος Κλεισιώτης
Μουσική – Ενορχήστρωση – Παραγωγή: Αντώνης Μιτζέλος
Κυκλοφορία: People Music
Ερμηνεύουν: Βασίλης Λέκκας, Μιρέλα Πάχου, Κίτρινα Ποδήλατα, Ζωή Παπαδοπούλου, Λίνα Ροδοπούλου, Βάλια Σκούρα και Αντώνης Μιτζέλος. Φωνητικά: Λίλιαν Ανερούση
