Το νέο πρόγραμμα προβλέπει ποσοστό ενίσχυσης που μπορεί να φτάσει έως και τα 36.000 ευρώ ανά κατοικία και να αγγίξει ακόμη και το 95% του συνολικού κόστους
Ενας ιδιοκτήτης που ζει σε ένα παλιό διαμέρισμα και δεν έχει τα χρήματα να ανακαινίσει το μπάνιο ή την κουζίνα του, να αλλάξει τα παλιά κουφώματα, να επισκευάσει τα ηλεκτρολογικά ή να προχωρήσει σε εργασίες που θα βελτιώσουν την καθημερινότητά του, θα μπορεί πλέον να καλύψει μεγάλο μέρος του κόστους μέσω του νέου προγράμματος «Ανακαίνιση Κατοικίας».
Το ίδιο ισχύει και για έναν ιδιοκτήτη που διαθέτει ένα διαμέρισμα κλειστό εδώ και χρόνια, το οποίο παραμένει ανεκμετάλλευτο επειδή απαιτεί σημαντικές εργασίες για να γίνει ξανά κατοικήσιμο. Το κράτος έρχεται να καλύψει μεγάλο μέρος της δαπάνης, με στόχο τα συγκεκριμένα ακίνητα να επιστρέψουν στην αγορά και να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών σε μια περίοδο που το στεγαστικό πρόβλημα βρίσκεται στο επίκεντρο.
Το νέο πρόγραμμα προβλέπει επιδότηση που μπορεί να φτάσει έως και τα 36.000 ευρώ ανά κατοικία, ενώ για ορισμένες κατηγορίες δικαιούχων το ποσοστό της ενίσχυσης μπορεί να αγγίξει ακόμα και το 95% του συνολικού κόστους.
Πίσω όμως από τα ποσοστά χρηματοδότησης κρύβονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, εισοδηματικά όρια, αυστηροί έλεγχοι και δεσμεύσεις που διαρκούν πέντε χρόνια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι ιδιοκτήτες μπορεί να υποχρεωθούν να επιστρέψουν την επιδότηση εάν δεν τηρήσουν τους όρους του προγράμματος.
Σε αντίθεση με άλλα προγράμματα που επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στην εξοικονόμηση ενέργειας, το «Ανακαίνιση Κατοικίας» χρηματοδοτεί ένα ευρύ φάσμα εργασιών. Οι ιδιοκτήτες μπορούν να λάβουν επιδότηση για ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις, ανακαίνιση κουζίνας και μπάνιου, αντικατάσταση κουφωμάτων, επισκευές δαπέδων, ελαιοχρωματισμούς, μονώσεις και γενικότερα για κάθε παρέμβαση που καθιστά το ακίνητο ασφαλές, λειτουργικό και κατοικήσιμο. Με απλά λόγια, κάποιος που έχει ένα σπίτι 40 ή 50 ετών μπορεί να προχωρήσει σε μια συνολική αναβάθμιση του ακινήτου και όχι μόνο σε ενεργειακές παρεμβάσεις.
Ποιοι μπαίνουν στο πρόγραμμα
Το πρόγραμμα αφορά δύο διαφορετικές κατηγορίες κατοικιών.
• Η πρώτη αφορά τα λεγόμενα «κλειστά σπίτια», δηλαδή ακίνητα που παρέμεναν ουσιαστικά εκτός χρήσης κατά τα έτη 2024 και 2025.
• Η δεύτερη αφορά κατοικίες που χρησιμοποιούνται ήδη ως κύρια κατοικία από τον ιδιοκτήτη τους και χρειάζονται ανακαίνιση.
Δικαιούχοι είναι φυσικά πρόσωπα που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια. Για την πρώτη εισοδηματική κατηγορία τα ανώτατα όρια κυμαίνονται από 18.000 έως 35.000 ευρώ, ενώ για τη δεύτερη από 25.000 έως 45.000 ευρώ, με προσαυξήσεις ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
Το βασικό ποσοστό επιδότησης ανέρχεται στο 80% των επιλέξιμων δαπανών για τους δικαιούχους της πρώτης εισοδηματικής κατηγορίας και στο 70% για τους δικαιούχους της δεύτερης.
Παράλληλα προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση 5 ποσοστιαίων μονάδων για κατοικίες που βρίσκονται σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές, για μονογονεϊκές οικογένειες, τριτέκνους, πολυτέκνους και άτομα με αναπηρία. Ετσι, το τελικό ποσοστό χρηματοδότησης μπορεί να φτάσει έως το 95% για την πρώτη κατηγορία δικαιούχων και έως το 85% για τη δεύτερη.
Το ανώτατο ύψος της επιδότησης ορίζεται στα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο και έως 36.000 ευρώ για κατοικία 120 τετραγωνικών μέτρων. Επιπλέον, καλύπτονται δαπάνες έως 2.500 ευρώ για μηχανικούς, Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης, Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, απαιτούμενες άδειες και ελέγχους ολοκλήρωσης.
Για να θεωρηθεί μια κατοικία επιλέξιμη θα πρέπει να πληροί σωρευτικά μια σειρά προϋποθέσεων, με βασικότερη ότι θα πρέπει να υφίσταται νόμιμα και να μην έχει χαρακτηριστεί κατεδαφιστέα.
Τα πλεονεκτήματα για όσους θα νοικιάσουν το ακίνητο
Ιδιαίτερα αυστηροί είναι οι όροι για τους ιδιοκτήτες που θα εντάξουν στο πρόγραμμα κλειστές κατοικίες με στόχο να τις διαθέσουν προς ενοικίαση μετά την ανακαίνιση. Η βασική υποχρέωση είναι ότι το ακίνητο θα πρέπει να παραμείνει στη μακροχρόνια αγορά κατοικίας για τουλάχιστον πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση των εργασιών. Η μίσθωση θα πρέπει να δηλώνεται στην ΑΑΔΕ ως κύρια κατοικία του ενοικιαστή και μπορεί να γίνεται είτε με μία σύμβαση είτε με διαδοχικές μισθώσεις σε διαφορετικούς ενοικιαστές.
Το πρόγραμμα δίνει κάποια ευελιξία σε περιπτώσεις αλλαγής ενοικιαστή, καθώς επιτρέπεται να μεσολαβούν περίοδοι κατά τις οποίες το ακίνητο παραμένει κενό. Ωστόσο, το συνολικό διάστημα που το ακίνητο μπορεί να μείνει χωρίς ενοικιαστή μέσα στην πενταετία δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 11 μήνες. Αν το όριο ξεπεραστεί, η περίοδος δέσμευσης θα παρατείνεται αυτόματα.
Ακόμη πιο σημαντική είναι η πρόβλεψη για το ύψος του ενοικίου. Για τα τρία πρώτα χρόνια της υποχρεωτικής μίσθωσης το μίσθωμα θα πρέπει να παραμένει σταθερό, ανεξάρτητα από το αν αλλάξει ο ενοικιαστής. Ο ιδιοκτήτης θα μπορεί να συμφωνήσει χαμηλότερο ενοίκιο, όχι όμως υψηλότερο από αυτό που είχε αρχικά δηλωθεί.
Με τον τρόπο αυτό το υπουργείο επιχειρεί να διασφαλίσει ότι η κρατική επιδότηση δεν θα μετατραπεί σε εργαλείο αύξησης των ενοικίων, αλλά θα οδηγήσει στη δημιουργία περισσότερων προσιτών κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση.
Παράλληλα, για ολόκληρη την πενταετία απαγορεύεται η εγγραφή του ακινήτου στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Διαμονής και η διάθεσή του μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb, ακόμα και για λίγες ημέρες τον χρόνο. Επίσης, δεν επιτρέπεται η εκμίσθωση σε εταιρία ή η χρήση του ακινήτου ως επαγγελματικής έδρας, ούτε η υπεκμίσθωση ή η παραχώρηση χρήσης σε τρίτους.
Η απόφαση προβλέπει επίσης, πως όσοι εντάξουν αρχικά ένα κλειστό ακίνητο στο πρόγραμμα για ιδιοκατοίκηση μπορούν στη συνέχεια να το μεταφέρουν στην κατηγορία της μακροχρόνιας μίσθωσης. Σε αυτή την περίπτωση όμως θα πρέπει να τηρήσουν όλους τους κανόνες που ισχύουν για τα ενοικιαζόμενα ακίνητα για το υπόλοιπο διάστημα της πενταετούς δέσμευσης.
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι και η πρόβλεψη για τη μεταβίβαση του ακινήτου. Εάν ο ιδιοκτήτης το πουλήσει ή παραβιάσει τους όρους του προγράμματος πριν από τη λήξη της πενταετίας, μπορεί να κληθεί να επιστρέψει μέρος ή και το σύνολο της επιδότησης.
Οι «κόφτες» και η «παγίδα» με τα κλειστά ακίνητα
Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση, δεν μπορούν να ενταχθούν όλα τα ακίνητα στο πρόγραμμα. Η κατοικία πρέπει να διαθέτει οικοδομική άδεια που έχει εκδοθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990 και να έχει επιφάνεια έως 120 τετραγωνικά μέτρα. Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις τρίτεκνων και πολύτεκνων οικογενειών το όριο μπορεί να φτάσει τα 150 τετραγωνικά μέτρα.
Παράλληλα, το ακίνητο πρέπει να βρίσκεται σε ενεργειακή κατηγορία έως Γ, να μην έχει ενταχθεί σε αντίστοιχο πρόγραμμα μετά την 1η Ιανουαρίου 2020 και να μη χρησιμοποιείται για βραχυχρόνια μίσθωση μέσω Airbnb ή άλλης πλατφόρμας.
Ενα από τα πιο αυστηρά σημεία του προγράμματος αφορά τα ακίνητα που δηλώνονται ως «κλειστά». Το γεγονός ότι ένα σπίτι είναι ξενοίκιαστο ή δεν κατοικείται δεν αρκεί για να θεωρηθεί επιλέξιμο, ενώ θα πραγματοποιούνται συνεχώς διασταυρώσεις στοιχείων με τον ΔΕΔΔΗΕ και την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), ώστε να διαπιστώνεται αν το ακίνητο ήταν πράγματι εκτός χρήσης.
Στην πράξη, ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να αποδείξει είτε ότι είχε διακόψει την ηλεκτροδότηση πριν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και το ακίνητο παρέμεινε χωρίς ρεύμα μέχρι την υποβολή της αίτησης είτε ότι η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ήταν σχεδόν μηδενική.
Στη δεύτερη περίπτωση, η συνολική κατανάλωση για τα έτη 2024 και 2025 δεν θα πρέπει να ξεπερνά τις 50 κιλοβατώρες, όριο που αντιστοιχεί ουσιαστικά σε ένα σπίτι που δεν χρησιμοποιείται καθόλου.
Παράλληλα, το ακίνητο θα πρέπει να έχει δηλωθεί ως «κενό» στο έντυπο Ε2 της φορολογικής δήλωσης για το σύνολο του 2025. Εάν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία κατανάλωσης, ο ΔΕΔΔΗΕ θα μπορεί να προχωρήσει σε έκτακτη μέτρηση του μετρητή. Στην περίπτωση αυτή ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να επιτρέψει την εγκατάσταση έξυπνου μετρητή μέσα σε έξι μήνες.
Με άλλα λόγια, το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί ώστε να επιδοτεί πραγματικά ανενεργά ακίνητα και όχι σπίτια που χρησιμοποιούνται περιστασιακά αλλά εμφανίζονται ως κενά. Σημαντικός «κόφτης» αφορά και όσους έχουν ήδη λάβει κρατική ενίσχυση τα τελευταία χρόνια. Κατοικίες που έχουν ενταχθεί σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης ή ανακαίνισης με ημερομηνία υπαγωγής μετά την 1η Ιανουαρίου 2020 δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν εκ νέου από τη συγκεκριμένη δράση.
Υποχρεωτική και η ενεργειακή αναβάθμιση
Αν και το πρόγραμμα δίνει για πρώτη φορά τη δυνατότητα επιδότησης γενικών εργασιών ανακαίνισης, οι ενεργειακές παρεμβάσεις παραμένουν υποχρεωτικές και μάλιστα πρέπει να καλύπτουν συγκεκριμένο ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού.
Συγκεκριμένα, οι δαπάνες που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση του ακινήτου θα πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 20% και το πολύ στο 40% του συνολικού κόστους του έργου, συμπεριλαμβανομένης τόσο της κρατικής επιδότησης όσο και της ιδιωτικής συμμετοχής του ιδιοκτήτη. Αυτό σημαίνει ότι ένας δικαιούχος δεν μπορεί να διαθέσει ολόκληρο το ποσό της επιδότησης αποκλειστικά σε ανακαίνιση κουζίνας, μπάνιου ή αισθητικές παρεμβάσεις.
Για παράδειγμα, εάν το συνολικό κόστος των εργασιών ανέρχεται σε 30.000 ευρώ, οι ενεργειακές παρεμβάσεις θα πρέπει να κυμαίνονται μεταξύ 6.000 και 12.000 ευρώ. Στην κατηγορία αυτή μπορούν να περιλαμβάνονται εργασίες όπως η αντικατάσταση κουφωμάτων, η θερμομόνωση, η αναβάθμιση συστημάτων θέρμανσης ή άλλες παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας.
Παράλληλα, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, το ακίνητο θα πρέπει υποχρεωτικά να αναβαθμιστεί κατά τουλάχιστον μία ενεργειακή κατηγορία, όπως θα προκύπτει από το νέο Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης.
Πώς θα γίνονται οι αιτήσεις
Η διαδικασία θα πραγματοποιείται αποκλειστικά ηλεκτρονικά και θα περιλαμβάνει δύο στάδια. Αρχικά ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να εκδώσει Βεβαίωση Επιλεξιμότητας μέσω του gov.gr, η οποία θα προκύπτει από διασταυρώσεις στοιχείων με την ΑΑΔΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ.
Η συγκεκριμένη βεβαίωση δεν σημαίνει ότι η αίτηση έχει εγκριθεί. Αποτελεί απλώς το πρώτο βήμα της διαδικασίας. Στη συνέχεια θα υποβάλλεται η πλήρης αίτηση χρηματοδότησης στην πλατφόρμα που θα διαχειρίζεται το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σειρά υποβολής των αιτήσεων. Το πληροφοριακό σύστημα θα καταγράφει με ακρίβεια την ημερομηνία και την ώρα κατάθεσης κάθε φακέλου και, σε περίπτωση που οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν για όλους, θα προηγηθούν όσοι υπέβαλαν πρώτοι την αίτησή τους.
Πώς θα πληρωθούν οι δικαιούχοι
Αξίζει να σημειωθεί πως η επιδότηση δεν θα καταβληθεί εφάπαξ, αλλά σε δύο δόσεις. Συγκεκριμένα, μετά την έγκριση της αίτησης θα δεσμεύεται το 60% της επιχορήγησης ως προκαταβολή σε ειδικό τραπεζικό λογαριασμό. Ωστόσο, ο δικαιούχος δεν θα έχει άμεση πρόσβαση στα χρήματα.
Για να ενεργοποιηθεί η προκαταβολή θα πρέπει πρώτα να έχει καταβάλει μέσω τραπεζικού συστήματος το 40% της δικής του συμμετοχής προς εργολάβους και προμηθευτές και να προσκομίσει τα αντίστοιχα αποδεικτικά πληρωμής. Αφού ολοκληρωθεί ο σχετικός έλεγχος, θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το ποσό της προκαταβολής για την πληρωμή των εργασιών.
Με την ολοκλήρωση του έργου θα ακολουθεί νέος έλεγχος όλων των παραστατικών, των πληρωμών και των παρεμβάσεων που υλοποιήθηκαν. Εφόσον όλα είναι σύμφωνα με την εγκεκριμένη πρόταση, θα καταβάλλεται και η δεύτερη δόση της επιδότησης, που αντιστοιχεί στο υπόλοιπο 40%.
