Ο χωρικός σχεδιασμός δεν είναι τεχνοκρατική υπόθεση. Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται (ή καταρρέει) η περιβαλλοντική ανθεκτικότητα. Καθορίζει τι οικοδομείται και πού, ποιες εκτάσεις παραμένουν αδόμητες, πώς πραγματοποιείται η διαχείριση των πόρων, πού θα αναπτυχθούν οι κλάδοι της οικονομίας και με ποιους όρους. Στην Ελλάδα η απόσταση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη υπήρξε συχνά τεράστια και αυτή η απόσταση έχει αφήσει βαθιά ίχνη στο τοπίο.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ*
Μηνύματα από όλη την Ελλάδα
Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η κοινωνία των πολιτών δεν παρέμεινε παθητική. Η ανάγκη για αντίδραση αναδείχθηκε από τις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες και μέσα από αυτήν την ανάγκη προέκυψε το πρόγραμμα SOS της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ).
Διαβάστε ακόμα: Άρθρο Κωνσταντίνου Κουσκούκη: Ραγδαία αύξηση μελανωμάτων παγκοσμίως στις νεαρές ηλικίες
Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που δέχεται εκκλήσεις, καταγγελίες και αιτήματα παρέμβασης από κοινότητες σε όλη την Ελλάδα, από ορεινά χωριά της Ηπείρου έως νησιωτικούς δήμους του Αιγαίου. Οι φάκελοι που φτάνουν στην ΕΛΛΕΤ σκιαγραφούν έναν χάρτη πίεσης: παράνομες κατασκευές, αλλοίωση του παραδοσιακού τοπίου, απειλές σε οικοσυστήματα.
Ο χωρικός σχεδιασμός είναι πολιτική επιλογή: αποφασίζουμε τι είδους τόπους θέλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές. Αποφασίζουμε αν τα νησιά θα παραμείνουν ζωντανές κοινότητες ή θα μετατραπούν σε εποχικά θέρετρα, αν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα θα υπάρχουν πέρα από τους χάρτες και στην πραγματικότητα.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι τόποι που έχουν κρατήσει τον χαρακτήρα τους, ακριβώς επειδή επέλεξαν να θέσουν όρια στην ανάπτυξη, είναι και οι πιο ανθεκτικοί οικονομικά. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Είναι μια έξυπνη επένδυση που μπορεί να κάνει μια χώρα με τόσο εξαιρετικό φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο όσο η Ελλάδα.
Τα τελευταία χρόνια διαφορετικά νησιά του Αιγαίου έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των «7 Υπό Απειλή» της Europa Nostra, του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού δικτύου πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, στο οποίο η ΕΛΛΕΤ εκπροσωπεί την Ελλάδα.
Η τουριστική ανάπτυξη έχει φέρει τα νησιά αντιμέτωπα με ένα κοκτέιλ πιέσεων, που αλληλοτροφοδοτείται: η υπερδόμηση κατακερματίζει το τοπίο και επιβαρύνει υποδομές και δίκτυα που σχεδιάστηκαν για πληθυσμούς μόνιμων κατοίκων και όχι για τους χιλιάδες επισκέπτες που συνωστίζονται σε λίγες εβδομάδες.
Τα οικοσυστήματα των νησιών δέχονται πίεση που υπερβαίνει κατά πολύ τη φέρουσα ικανότητά τους. Και οι ίδιοι οι μόνιμοι κάτοικοι βιώνουν μια σταδιακή έκπτωση: εκτίναξη του κόστους στέγασης, αδυναμία πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, μετατροπή των κοινοτήτων τους σε σκηνικό για επιφανειακή κατανάλωση των επισκεπτών.
Απέναντι σε αυτές τις τάσεις η ΕΛΛΕΤ δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στις καταγγελίες και τη νομική παρέμβαση. Παράλληλα με τον ρόλο της ως ανάχωμα απέναντι σε αδειοδοτήσεις και περιβαλλοντικές παραβάσεις, επένδυσε ουσιαστικά και στη δόμηση λύσεων από τη βάση.
Η ΕΛΛΕΤ παρείχε το 2025 και συνεχίζει συστηματική επιστημονική στήριξη σε νησιωτικούς δήμους για τον χωρικό σχεδιασμό τους, μια πρωτοβουλία που αποτελεί πρακτική εφαρμογή της αρχής ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν έρχεται από τα πάνω, αλλά χτίζεται μαζί με τις κοινότητες που τη βιώνουν.
Με παρουσία στον τόπο, διαβούλευση με τις τοπικές Αρχές και χωρικές προτάσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε νησιού. Γιατί δεν μπορεί να εφαρμόζεται το ίδιο σχέδιο παντού.
* Kαθηγητής Δερματολογίας, νομικός, πρόεδρος της Ιπποκρατείου Aκαδημίας Iαματικής Iατρικής, πρόεδρος Παγκόσμιας Aκαδημίας Kινεζικής και Συμπληρωματικής Iατρικής
ΠΗΓΗ: dealnews.gr
