Το Αγιον Ορος και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο
Δεν βρίσκεται εκτός του ευρωπαϊκού Δικαίου και το ιδιαίτερο καθεστώς του έχει αναγνωριστεί επανειλημμένα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής έννομης τάξης
Πρόσφατο δημοσίευμα της ισπανικής εφημερίδας «El Pais» επανέφερε στο προσκήνιο το άβατο του Αγίου Ορους.
- Από τον Νικόλαο Αναδιώτη*
Η Ισπανίδα ευρωβουλευτής Lina Galvez, πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM), υποστήριξε ότι το άβατο αντίκειται στην ισότητα των φύλων, προτείνοντας να συζητηθεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του Αγίου Ορους.[1]
Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι καινούργιο για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πρώτον, το άρθρο 105 του Ελληνικού Συντάγματος κατοχυρώνει το Αγιον Ορος ως αυτοδιοίκητο τμήμα του ελληνικού κράτους, σύμφωνα με το αρχαίο προνομιακό καθεστώς του.
Δεύτερον, κατά την προσχώρηση της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, τα κράτη-μέλη υιοθέτησαν ειδική Κοινή Δήλωση, αναγνωρίζοντας ότι το καθεστώς του Αγίου Ορους, όπως κατοχυρώνεται συνταγματικά, δικαιολογείται αποκλειστικά από πνευματικούς και θρησκευτικούς λόγους. Η Κοινότητα δεσμεύθηκε να το λαμβάνει υπόψη τόσο κατά την εφαρμογή όσο και κατά τη μελλοντική διαμόρφωση του κοινοτικού δικαίου.[2]
Αντίστοιχη αναγνώριση περιλήφθηκε κατά την προσχώρηση της Ελλάδας στο κεκτημένο του Σένγκεν, με πρόβλεψη ότι το ιδιαίτερο καθεστώς θα λαμβάνεται υπόψη κατά την εφαρμογή και τη μελλοντική διαμόρφωση των σχετικών κανόνων.[3]
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εξετάσει το ζήτημα. Το 2001, απαντώντας σε ερώτηση του Βρετανού ευρωβουλευτή Glyn Ford, η οποία αφορούσε και την κοινοτική χρηματοδότηση, υπενθύμισε την ειδική Δήλωση του 1979 και διευκρίνισε ότι, λόγω του θρησκευτικού χαρακτήρα της παράδοσης, δεν σχεδίαζε μέτρα για την άρση του άβατου.[4]
Το 2013, απαντώντας σε ερώτηση του Ολλανδού ευρωβουλευτή Daniël van der Stoep σχετικά με την ισότητα των φύλων, η Επιτροπή επανέλαβε ότι οι ειδικές Δηλώσεις για το Αγιον Ορος εξακολουθούν να είναι έγκυρες και σημαντικές για την ερμηνεία και την εφαρμογή του Δικαίου της Ενωσης.[5]
Παράλληλα, το άρθρο 17 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης προβλέπει ότι η Ενωση σέβεται το καθεστώς των Εκκλησιών και των θρησκευτικών κοινοτήτων βάσει του εθνικού Δικαίου.[6] Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων κατοχυρώνει την ισότητα των φύλων (άρθρο 23), τη θρησκευτική ελευθερία (άρθρο 10) και τον σεβασμό της θρησκευτικής και πολιτιστικής πολυμορφίας (άρθρο 22). Επιπλέον, το άρθρο 51 διευκρινίζει ότι ο Χάρτης δεν διευρύνει τις αρμοδιότητες της Ενωσης.
Τέλος, η Ιερά Επιστασία έχει αναφερθεί κατά καιρούς στο άβατο ως παράδοση 1.200 ετών, επικαλούμενη θρησκευτική ελευθερία και αυτοδιοίκητο, και έχει καλέσει το ελληνικό κράτος να αναλάβει πρωτοβουλίες για την προστασία του ειδικού καθεστώτος του Αγίου Ορους μέσα στην Ε.Ε.
Συνεπώς, κάθε συζήτηση για το άβατο και την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση οφείλει να συνεκτιμά το σύνολο αυτού του πλαισίου. Το Αγιον Ορος δεν βρίσκεται εκτός του ευρωπαϊκού Δικαίου και το ιδιαίτερο καθεστώς του έχει αναγνωριστεί επανειλημμένα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής έννομης τάξης.
[1] El Pais, 29.9.2026
[2] EUR-Lex – Κοινή Δήλωση για το Αγιον Ορος, Πράξη Προσχώρησης της Ελλάδας
[3] EUR-Lex – Προσχώρηση της Ελλάδας στη Συμφωνία Σένγκεν, Κοινή Δήλωση για το Αγιον Ορος
[4] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Απάντηση της Επιτροπής E-1055/2001
[5] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Απάντηση της Επιτροπής E-003271/2013
[6] EUR-Lex – ΣΛΕΕ, άρθρο 17
*Ευρωβουλευτής, ανεξάρτητο μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Δημοκρατικό Πατριωτικό Λαϊκό Κίνημα ΝΙΚΗ
*Οι θέσεις εκφράζουν αποκλειστικά τον ευρωβουλευτή. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές