Διοικητικές ανατροπές, απομακρύνσεις στελεχών και θεσμικές παρεμβάσεις που αναδεικνύουν τα όρια του νέου μοντέλου λειτουργίας των μεγάλων μουσείων
- Νίκος Παπουτσόπουλος
Στην έξαρση πολιτισμικών διεκδικήσεων ή επαναπατρισμού μοναδικών έργων πολιτιστικής κληρονομιάς, μεγαλειωδών έργων επέκτασης αρχαιολογικών χώρων και σπουδής για την αναβάθμιση των πέντε σημαντικών μουσείων της χώρας με τη μετατροπή τους σε ΝΠΔΔ, για λόγους, δήθεν, αποτελεσματικότητας και ευελιξίας, στις ενθουσιώδεις διακηρύξεις περί της εύρυθμης λειτουργίας των μουσείων και στον χρυσοφόρο εκσυγχρονισμό της μουσειακής πολιτικής, εγείρει ερωτήματα η πρωτόγνωρη και πρωτοφανής, για τη δημόσια διοίκηση, μέθοδος ανάκλησης του διορισμού ανώτερου δημοσίου υπαλλήλου, της γενικής διευθύντριας του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου.
Προοίμιο της επιτυχούς διαδρομής της μουσειακής αναβάθμισης, ήδη από τις αρχές του έτους, και ένα έτος προ της λήξης της θητείας της, η παραίτηση της Αννας Καραπαναγιώτου, γενικής διευθύντριας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, η οποία είχε αναλάβει στα 2021, με λήξη της θητείας της τον Απρίλιο 2026 (ημερομηνία λήξης, άλλωστε, και της θητείας της Αικατερίνης Δελλαπόρτα, γενικής διευθύντριας του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, την οποία είχε επιλέξει η υπουργός Στυλιανή Μενδώνη, με τους απευθείας διορισμούς των γενικών διευθυντών και των μελών των Δ.Σ. των μουσείων). Αγνωστοι ακόμη παραμένουν οι λόγοι και οι αιτίες της παραίτησης της Αννας Καραπαναγιώτου, σωρεία παραλείψεων καταλογίζει η υπουργός Πολιτισμού στην Αικατερίνη Δελλαπόρτα, με την από 4/11/2025 απόφαση (ΦΕΚ 1449/ΥΟΔΔ/5-11-2025), ακριβώς όμοια, συμπτωματικά, με την καταγγελία του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, την οποία ο σύλλογος είχε προωθήσει για δημοσίευση κυρίως στον Τύπο εκείνον ο οποίος στέκει αντίθετος στις πολιτικές της Στ. Μενδώνη.
Παρά και την προσπέλαση ακόμα ενός εμποδίου, της απομάκρυνσης της Αικατερίνης Δελλαπόρτα από το Βυζαντινό Μουσείο, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων συνεχίζει τον αγώνα του εναντίον του προσφιλούς στη Στ. Μενδώνη νόμου 5021 και διεκδικεί την επαναφορά των μεγάλων αρχαιολογικών μουσείων στον κορμό της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, αφού «μόνο αυτή η θεσμική επαναφορά», σύμφωνα με την άποψή του, «μπορεί να εξασφαλίσει ότι τα μουσεία δεν θα αποτελούν πεδίο άσκησης προσωπικής εξουσίας οποιουδήποτε εκλεκτού της πολιτικής ηγεσίας. Τα μουσεία δεν θα αποτελούν πεδίο αυθαιρεσίας οποιουδήποτε απευθείας διορισμένου, οικονομικής αυθαιρεσίας και κατάχρησης των απευθείας αναθέσεων».
Η ανεπιτυχής «αναβάθμιση» αλλά άνευ σχεδίου και προγραμματισμού των πέντε εμβληματικών μουσείων της Ελλάδος, η οποία καταδεικνύει τόσο τον ατελή σχεδιασμό και την οργάνωση σε στέρεες βάσεις όσο και την απουσία έμπνευσης, ουσιαστικής αναδιοργάνωσης και εξακτίνωσης του ελληνικού πολιτισμού (πλην του οράματος εκείνου της υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη, η προσωπικότητα της οποίας και η διεθνής ακτινοβολία της ενέπνεαν και ενθουσίαζαν μακράν της όποιας μακράς δημοσιοϋπαλληλικής σχέσης ή ακόμα και εκείνης της «εκπροσώπου τάφου της Αμφίπολης»), επιστεγάζει ακόμα μία απομάκρυνση επιτελικού στελέχους επιλογής και ευαισθησίας της Στ. Μενδώνη, αφού η Αικ. Δελλαπόρτα, η τέως γενική διευθύντρια του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, είχε αναλάβει ήδη τη διεύθυνση του Βυζαντινού Μουσείου από το 2014, όπως και την αναπλήρωση της Εφορείας Εναλίων στα 2021, παράλληλα με τα καθήκοντα της διευθύντριας του μουσείου, και μετά τη συνταξιοδότησή της είχε προσφέρει τις υπηρεσίες της στο γραφείο της ίδιας της υπουργού, ως άμισθη σύμβουλος.
Τη νέα ήττα της Μενδώνη (ύστερα από την ατυχή μετατροπή των πέντε κεντρικών μουσείων της Ελλάδος σε ΝΠΔΔ) αποδίδει εμφατικά το δελτίο Τύπου του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, σχετικά με την ανάκληση του διορισμού της «εκλεκτής» της, γενικής διευθύντριας του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, σύμφωνα με το οποίο:
«Η εξέλιξη αυτή αποτελεί δικαίωση του επίμονου αγώνα του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, αγώνα που περιλάμβανε και την εμπεριστατωμένη καταγγελία την οποία αυτός κατέθεσε σε πολλούς αρμόδιους φορείς… Παρά την εμφανή προσπάθεια της υπουργού Πολιτισμού, όπως φαίνεται στα έχοντας υπόψη του ΦΕΚ, να περιορίσει το πρόβλημα λειτουργίας του μουσείου κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα, γνωρίζουμε όλοι (ασφαλώς και η ίδια) ότι η τραγική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει το ΒΧΜ ξεκινά από την πολιτική επιλογή της μετατροπής του σε ΝΠΔΔ, με τον νόμο 5021 το 2023, και την επιλογή της να τοποθετήσει την άμισθη σύμβουλο του γραφείου της, Αικατερίνη Δελλαπόρτα, συνταξιούχο αρχαιολόγο του ΥΠΠΟ, στη θέση της γενικής διευθύντριας, εφαρμόζοντας και εδώ μία πολιτική διορισμού προσώπων που συντονίζονται με τις πολιτικές της».
Πολιτικές που απάδουν σε υπουργό (και) Πολιτισμού (και) αρχαιολόγου (αλλ’ ουδόλως πολιτικού) και που ανακαλούν στη μνήμη την επίσης (όμοια με αυτήν προς τη Δελλαπόρτα) προσβλητική συμπεριφορά «δημόσια και με ανοιχτές τις τηλεοπτικές κάμερες» στη συνάδελφό της, έφορο Αρχαιοτήτων Ναυπλίου και μάχιμη αρχαιολόγο Αλκηστη Παπαδημητρίου, η οποία είχε διατελέσει ταμίας, αντιπρόεδρος και γενική γραμματέας του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων!
Την προσφορά της Αλκηστης Παπαδημητρίου είχε ιδιαιτέρως εκτιμήσει η υπουργός Πολιτισμού, όταν η πυρκαγιά των Μυκηνών είχε συναντήσει μόνον «κάποια πούσια» στον χώρο, αφού «ευτυχώς, η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας είχε κάνει εξαιρετικά συστηματική αποψίλωση, άρα δεν υπήρχε καύσιμη ύλη, δεν υπήρχαν χόρτα. Επομένως η φωτιά δεν μπόρεσε να επεκταθεί περισσότερο». Ή ακόμα και την ευπρεπή απάντηση της Στ. Μενδώνη, «όχι μαγκιές σε μένα», στον προϊστάμενο του τμήματος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων της τοπικής Εφορείας στην Καβάλα Μιχάλη Λυχούνα.
Στις επιτυχείς αποφάσεις και περιώνυμες δράσεις της υπουργού Πολιτισμού ανήκει και η απομάκρυνση της γενικής διευθύντριας του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, μεταξύ άλλων, «διορισμού προσώπων που συντονίζονται με τις πολιτικές της». Απομάκρυνση υψηλόβαθμου υπαλλήλου, την οποία απολύει προσάπτοντάς της ακόμα και ότι «επανειλημμένα παρέλειψε τις ενέργειες της αρμοδιότητάς της, σχετικά με την εξυπηρέτηση του διοικητικού συμβουλίου, κατά την άσκηση των καθηκόντων του»! Αραγε τι είδους ενέργειες αρμοδιότητάς της παρέλειψε η πρώην γενική διευθύντρια του Βυζαντινού Χριστιανικού Μουσείου, ενός ΝΠΔΔ ανίκανου και ανεύθυνου να λειτουργήσει θεσμικά σε περιόδους κρίσεων, σε περιόδους terra incognita;
Οπου, επιτέλους, είναι εμφανής η έλλειψη προσωπικότητας, προκειμένου να αναλάβει την ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, προσωπικότητα διεθνούς αναγνώρισης, κύρους, ακτινοβολίας και λάμψης, προκειμένου να αναδείξει τον πραγματικό πλούτο της χώρας και να αναδείξει ουσιαστικά και μακράν, επιτέλους, των χορηγικών αντιλήψεων χάριν δημοσιότητας ή υποταγής τη μοναδική πολιτιστική κληρονομία, η οποία -υλική και άυλη- αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα, εξαιτίας της συμβολής της στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, μακράν μικροπολιτικής ή και ιδιοτέλειας και ασφαλώς μακράν δημοσιοϋπαλληλικών αντεκδικήσεων ή και συμπλεγμάτων.
Μοναδικό σημείο αναφοράς στον κόσμο το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, που υπηρέτησε με αφοσίωση η διεθνώς καταξιωμένη αρχαιολόγος, πρώην γενική διευθύντρια Αικατερίνη Δελλαπόρτα, στη δύσκολη περίοδο της μετάβασής του στην πειραματική μετάβασή του σε ΝΠΔΔ, με όσα προβλήματα επιβάρυναν οι καιροί, και που παραμένει έρμαιο του ευγενούς πολιτικαντισμού!
