Πρεμιέρα στις αρχές Ιουλίου και μια μεγάλη καλοκαιρινή περιοδεία σε όλη την Ελλάδα περιμένουν τον σπουδαίο ηθοποιό του θεάτρου μας Βλαδίμηρο Κυριακίδη με το διαχρονικό έργο του Μολιέρου «Κατά φαντασίαν ασθενής».
- Της Μαρίας Ανδρέου
Ενας τίτλος θεατρικού έργου τόσο σημαντικός, που ενσωματώθηκε ως έκφραση στην ελληνική γλώσσα. Μια φράση που έγινε κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ολοι γνωρίζουμε, άλλωστε, τι σημαίνει να είσαι «κατά φαντασίαν ασθενής», ακόμη κι αν δεν γνωρίζουμε ότι αυτή η φράση γεννήθηκε από την πένα του κορυφαίου Γάλλου θεατρικού συγγραφέα, του Μολιέρου.
Το αριστούργημα της παγκόσμιας κωμωδίας αγαπήθηκε όσο λίγα έργα γιατί μιλά για κάτι βαθιά ανθρώπινο: τον φόβο για την υγεία, την αγωνία μπροστά στην ασθένεια, την ανασφάλεια που, λίγο ή πολύ, όλοι έχουμε νιώσει. Γιατί, όσο δυνατοί κι αν φαινόμαστε, παραμένουμε ευάλωτοι.
Το «ENJOY» της «κυριακάτικης δημοκρατίας», λίγο πριν από το μεγάλο ταξίδι της παράστασης ανά την Ελλάδα, συνάντησε τον αγαπημένο ηθοποιό Βλαδίμηρο Κυριακίδη και μίλησε μαζί του για τον ήρωα του έργου, τον μοναδικό Αργκάν, που ζει τον φόβο για την υγεία του στα άκρα, πεπεισμένος πως κάθε σύμπτωμα είναι προάγγελος του τέλους. Οπως μας λέει ο σπουδαίος ηθοποιός, μέσα από την υπερβολή και το καυστικό χιούμορ ο Μολιέρος σατιρίζει τις εμμονές μας και, ταυτόχρονα, μας λυτρώνει από αυτές. Κακά τα ψέματα, ο εμβληματικός ρόλος του Αργκάν αποτελεί πρόκληση για κάθε ηθοποιό. Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης έρχεται να δώσει τη δική του σπαρταριστή εκδοχή σε έναν από τους πιο απαιτητικούς ρόλους του κλασικού ρεπερτορίου. Δίπλα του, ένας θίασος αγαπημένων και καταξιωμένων ηθοποιών: η Σοφία Βογιατζάκη ως η ελαφρόμυαλη σύζυγος, η Παρθένα Χοροζίδου ως η πανέξυπνη και αφοπλιστική υπηρέτρια, ο Πάνος Σταθακόπουλος στον ρόλο του γιατρού που επιδιώκει έναν γάμο συμφέροντος, ο Ιωάννης Απέργης ως ο νεαρός Κλεάνθης, ο μεγάλος έρωτας της κόρης του Αργκάν, ο Θάνος Μπίρκος ως ο υποψήφιος γαμπρός, και η Αντιγόνη Νάκα ως η ερωτευμένη κόρη υπόσχονται να μας χαρίσουν άφθονο γέλιο.
Τη διασκευή και τη σκηνοθεσία του έργου υπογράφουν ο Θανάσης Παπαθανασίου και ο Μιχάλης Ρέππας, οι οποίοι προσεγγίζουν το κλασικό έργο με φρεσκάδα, ρυθμό και σύγχρονη ματιά, αναδεικνύοντας τόσο το εκρηκτικό του χιούμορ όσο και τη διαχρονικότητά του.
Επειτα από σαράντα χρόνια δημιουργικής πορείας στο θέατρο, ο Θανάσης Παπαθανασίου και ο Μιχάλης Ρέππας καταπιάνονται με μια κλασική κωμωδία και το κάνουν όχι με διδακτισμό ή «μοντερνιές», αλλά με μια σχεδόν παιδική ματιά, για να αποδείξουν πως, τελικά, ο βασιλιάς είναι γυμνός. Πως κάθε άνθρωπος, όσο ισχυρός και πλούσιος κι αν είναι, μπροστά στο ζήτημα της υγείας παραμένει ευάλωτος.
Τη σκηνική εικόνα απογειώνει ο Γιάννης Μετζικώφ με τα εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια του, ενώ οι φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα συμπληρώνουν ένα αισθητικά άρτιο και λαμπερό αποτέλεσμα. Ο «Κατά φαντασίαν ασθενής» επιστρέφει για να μας θυμίσει, με γέλιο και τρυφερότητα, πως ίσως το καλύτερο φάρμακο απέναντι στους φόβους μας είναι να γελάμε μαζί τους. Ξανά και ξανά. Και αυτό το καλοκαίρι μάς περιμένει για να μας χαρίσει το πιο απολαυστικό… χαπάκι χαράς.
Κύριε Κυριακίδη, ο «Κατά φαντασίαν ασθενής» πού εστιάζει;
Πιστεύω ξεκάθαρα στο δίπολο ασθενή και γιατρού. Και αυτό είναι το ενδιαφέρον στο έργο του Μολιέρου. Ο Μολιέρος καυτηριάζει, στη Γαλλία, όχι την επιστήμη της ιατρικής, αλλά τους κομπογιαννίτες γιατρούς. Παράλληλα, σατιρίζει τη σχέση του γιατρού με τον ασθενή του, όταν ο πρώτος βλέπει τον δεύτερο ως πελάτη του και ουσιαστικά επιδιώκει από αυτόν να βγάλει λεφτά και να αποκομίσει κέρδος. Και να σκεφτείτε ότι το έργο αυτό ο Μολιέρος το έγραψε ενώ ο ίδιος ήταν βαριά ασθενής. Μάλιστα, αφού το ανέβασε, το έπαιξε για λίγες μόνο παραστάσεις και λίγο αργότερα πέθανε. Οπως λέγεται, ο Μολιέρος, που ήταν και ο ίδιος ηθοποιός, κατέρρευσε στη σκηνή βήχοντας και αιμορραγώντας και, παρά τις πιέσεις του βασιλιά για ξεκούραση, εκείνος συνέχισε να παίζει μέχρι το τέλος του έργου. Ο Μολιέρος, ο καλύτερος Γάλλος λογοτέχνης για τους Γάλλους και δάσκαλος της δυτικής κωμωδίας, πέθανε λίγες ώρες αργότερα στο σπίτι του.
Αρα ο Μολιέρος δεν ήταν κατά φαντασίαν ασθενής…
Οχι. Αλλά ο ήρωας του έργου του, ο Αργκάν, είναι. Ο Αργκάν είναι ένας αφελέστατος αρρωστοφοβικός, ο οποίος ηθελημένα μπαίνει σε αυτό το παιχνίδι με τους κομπογιαννίτες γιατρούς, πίνει τα γιατροσόφια τους, δέχεται τις συνταγές τους, τα πειράματά τους και γίνεται έρμαιό τους. Για μένα το έργο είναι επίκαιρο ακόμη και σήμερα και θα είναι ανά τους αιώνες. Για δείτε εμάς, στν δική μας εποχή. Παθαίνουμε κάτι και, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, μπαίνουμε αμέσως στο Google. Γράφουμε τι αισθανόμαστε, παραδείγματος χάριν «πόνος στο αυτί», διαβάζουμε τι μπορεί να έχουμε και, ως άλλοι γιατροί, κάνουμε μόνοι μας τη διάγνωση.
Τι πετυχαίνουμε με αυτή την τακτική; Ενισχύουμε τους φόβους μας και κάνουμε ακόμη χειρότερη την κατάστασή μας. Πλέον ρωτάμε και την Τεχνητή Νοημοσύνη, πέρα από τους φίλους μας, που συνήθως τα ξέρουν όλα όσον αφορά τις ασθένειες. Εχουμε γίνει οι ίδιοι γιατροί και, στην ουσία, έχουμε αντικαταστήσει τους γιατρούς.
Δεν πάει οι άλλοι να σπούδασαν έξι χρόνια, να έκαναν αγροτικό και ειδικότητα… Εμείς, με την τεχνολογία, θεωρούμε ότι είμαστε οι γιατροί. Και αυτό είναι μέγα λάθος.
Ο Αργκάν είναι μόνο αρρωστοφοβικός;
Οχι. Είναι και φιλάργυρος, για να μην πω τσιγκούνης! Και εδώ αποδεικνύει ο Μολιέρος το μεγάλο ταλέντο του στην κωμωδία. Ως αρρωστοφοβικός, ο Αργκάν δεν θέλει να χάνει τις θεραπείες που του γράφουν οι γιατροί, αλλά από την άλλη μεριά δεν θέλει να τις πληρώνει και χρυσάφι. Τι σκέφτεται λοιπόν; Να παντρέψει την κόρη του με τον γιο του γιατρού του. Να λοιπόν το κόλπο της κωμωδίας. Ο Μολιέρος κεντά γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις και βρίσκει πεδίο ανοιχτό για να κάνει και το κοινωνικό του σχόλιο. Οι κωμωδίες του, από τον «Μισάνθρωπο» μέχρι τον «Ταρτούφο», τον «Αρχοντοχωριάτη» αλλά και τον «Κατά φαντασίαν ασθενή», είναι ο κοινωνικός μας καθρέφτης. Φανταστείτε, λοιπόν, την κόρη του. Σε εκείνη την εποχή πρέπει να υποταχθεί στις επιταγές του πατέρα της, να ζήσει αυτή την αδικία και να πάρει για άνδρα της κάποιον που δεν θέλει, μόνο και μόνο επειδή είναι ο γιος του γιατρού του πατέρα της. Η κόρη, με τη βοήθεια του θείου της και της καλόκαρδης υπηρέτριας του σπιτιού, πρέπει να ξεγελάσει τον πατέρα της και τη δηλητηριώδη μητριά της, ώστε να καταφέρει τελικά να παντρευτεί τον άνδρα της καρδιάς της. Μέσα στο πλέγμα της κωμωδίας, ο Μολιέρος αφήνει τελικά το καλό να θριαμβεύσει. Και αυτό είναι που ανακουφίζει τους θεατές.
Ο Αργκάν για ποιον λόγο είναι αρρωστοφοβικός; Μήπως αναζητά ενδόμυχα την αγάπη και την προσοχή των δικών του;
Η αρρωστοφοβία του δεν έχει να κάνει με την έλλειψη ενδιαφέροντος των συγγενών του. Ισα ίσα έχει μια κόρη που τον λατρεύει, εξαρτάται από αυτόν συναισθηματικά, οικονομικά, μια γυναίκα που τον έχει απόλυτα ανάγκη. Οι γυναίκες τότε, και λυπάμαι που το λέω, δεν είχαν φωνή, ήταν απόλυτα εξαρτημένες από τον άνδρα τους ή τον πατέρα τους. Ο Αργκάν δεν έχει καμία ανασφάλεια περί αγάπης. Αυτός είναι ο ισχυρός, ο πλούσιος, αυτός που έχει εξουσία. Είναι ηγέτης. Θα έλεγα ότι έτσι όπως τον σκιαγραφεί ψυχολογικά ο Μολιέρος μάλλον πρόκειται για ένα άκρως εγωκεντρικό άνθρωπο.
Κύριε Κυριακίδη, ο κόσμος έχει ανάγκη να γελάσει στο θέατρο;
Ο κόσμος δεν έχει μόνο ανάγκη να γελάσει. Εχει ανάγκη και να ονειρευτεί, να προβληματιστεί και να ταξιδέψει μέσα από την τέχνη. Εχει ανάγκη, κατά τη γνώμη μου, να βρει την ηθική μέσα από την τέχνη. Να βρει μια ψυχική ανάταση, κάτι που δεν βρίσκει ούτε στην πολιτική ούτε στις συναναστροφές του μέσα στην κοινωνία. Πιστεύω ότι μέσα από το θέατρο ο άνθρωπος μπορεί ακόμη να συναντήσει ηθικούς χαρακτήρες. Και αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας: η έλλειψη ηθικής. Υπάρχει μεγάλο σκοτάδι σήμερα. Ο κόσμος είναι προβληματισμένος, γιατί έρχεται καθημερινά αντιμέτωπος με πολλά ηθικά διλήμματα. Ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητά αξίες και ιδανικά, τα οποία δεν μπορεί να βρει μέσα στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σήμερα μπορεί να τον προδώσουν και αύριο να του παριστάνουν τον φίλο. Σήμερα οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να πατήσουν επί πτωμάτων για το χρήμα. Υπάρχει μεγάλη έλλειψη ηθικής.
Ποιο είναι το πρόβλημα της εποχής μας; Πού το εστιάζετε;
Εχουμε πολλή πληροφορία, πολύ εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία και νομίζουμε ότι κατέχουμε τη γνώση. Προσωπικά πιστεύω ότι η περισσότερη πληροφορία δεν μας έχει κάνει άτομα με περισσότερη μόρφωση γιατί το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν έχει καλλιεργήσει την κριτική μας σκέψη.
Γιατί η Πολιτεία δεν ενδιαφέρεται για τη μόρφωση των Ελλήνων;
Γιατί δεν θέλει. Η γνώση είναι δύναμη. Για πολλά χρόνια καμία εξουσία στην Ελλάδα, καμία κυβέρνηση δεν ενδιαφέρθηκε πραγματικά για το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Υπάρχει μια απαξίωση για την παιδεία. Η Ελλάδα, είτε το θέλουμε είτε όχι, είναι μια καταχρεωμένη χώρα – θα έλεγα σχεδόν από το 1821. Είμαστε διαρκώς χρεωμένοι στις ξένες δυνάμεις και συνεχώς ζητάμε χρηματοδότηση. Οταν μια χώρα είναι χρεωμένη, δύσκολα προλαβαίνει να ασχοληθεί ουσιαστικά με την παιδεία, την τέχνη και τον πολιτισμό. Στρέφει σχεδόν όλη την προσοχή της στην οικονομία. Σκεφτείτε έναν φτωχό άνθρωπο. Τι άλλο σκέφτεται, πέρα από την επιβίωση και την κάλυψη των βασικών του αναγκών; Για να φτάσει ένας άνθρωπος να ενδιαφερθεί για τον πολιτισμό, την τέχνη, την πολιτική, για το κοινό καλό πρέπει πρώτα να έχει τα στοιχειώδη: μια οικονομική άνεση, μια οικονομική αξιοπρέπεια. Οταν ακόμη και σήμερα ο μισθός του Ελληνα τελειώνει στα μισά του μήνα, για ποια καλλιέργεια της ψυχής μέσω των τεχνών μπορούμε να μιλήσουμε; Θα ήταν ουτοπικό. Εχει μια μέση τετραμελής οικογένεια τα χρήματα για να πάει στο θέατρο; Αναρωτιέμαι… Ετσι, ο άνθρωπος σήμερα κάνει κυρίως δύο πράγματα: Εργάζεται και καταναλώνει έναν καταιγισμό πληροφοριών. Βομβαρδίζεται καθημερινά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την τηλεόραση, τα κινητά, το διαδίκτυο και το ραδιόφωνο, χωρίς όμως να υπάρχει ο ανάλογος σχολιασμός ή η απαραίτητη κριτική επεξεργασία.
Η δυστυχία έχει σχέση με την οικονομία;
Φυσικά. Σήμερα βλέπουμε γυναίκες να μην μπορούν να φύγουν από τους τέσσερις τοίχους των σπιτιών τους, να φοβούνται να επαναστατήσουν, να κινδυνεύουν την ίδια τους τη ζωή. Και όταν ακούς για όλες αυτές τις γυναικοκτονίες, λες: γιατί δεν έφευγαν από τον γάμο τους, από τον άνδρα τους; Ας μην κρίνουμε με ελαφράδα. Γιατί πολλά από τα δεινά που μας έχουν βρει έχουν σχέση με την οικονομία. Και η βία και η οργή και τα νεύρα και η πορνεία έχουν σχέση με τη φτώχεια. Η ελληνική οικογένεια περνά πολύ δύσκολα οικονομικά για χρόνια. Μνημόνια, πανδημία, ακρίβεια…
Πώς θα γίνει η ζωή μας καλύτερη;
Με την ενεργή μας αντίδραση, την ενεργή μας συμμετοχή στα κοινά. Για μένα ζούμε σε μια εποχή που όλα τα -ισμός έχουν καταργηθεί. Ο φασισμός, ο κομμουνισμός, ο φιλελευθερισμός. Πλέον τουλάχιστον στην Ευρώπη υπάρχει μια κεντρική πολιτική. Πιστεύω ότι πρέπει να αγωνιστούμε μαζικά για το κοινό καλό, να ορθώσουμε ανάστημα σε αυτή την πολιτική των αριθμών και τότε θα δούμε εκπλήξεις.
Φτάνει μόνο αυτό;
Οχι. Χρειάζεται ο σημερινός άνθρωπος να αποκτήσει μια υπαρξιακή αγωνία. Και αυτό γίνεται μέσω της φιλοσοφίας και της ηθικής των ανθρωποκεντρικών σπουδών. Ο άνθρωπος σήμερα πρέπει να αναρωτηθεί πώς βαδίζει, πού πηγαίνει, ποιο είναι το νόημα της ζωής του, ποιες είναι οι αξίες του. Ευτυχώς, το μεγάλο ζήτημα της ηθικής -και συγγνώμη που το λέω και το ξαναλέω- συνεχίζει να το θέτει η τέχνη. Και το θέμα της ηθικής μπορεί να το αναδείξει τόσο το δράμα όσο και η κωμωδία, το μπουλβάρ ή ακόμη και η επιθεώρηση. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο χρήμα, δόξα και ένα γρανάζι μέσα σε μια αδιάκοπη μηχανή. Ο άνθρωπος είναι σχέσεις, είναι αγάπη. Δεν είναι μηχανή. Αν ζει σαν μηχανή, αργά ή γρήγορα θα σπάσει. Θα νιώσει κενό, πλήξη, μηδενισμό.
Αποφασίσατε να επιστρέψετε στην τηλεόραση. Τι σας έκανε να πείτε το «ναι»;
Η σειρά «Κενά μνήμης». Αυτή η σειρά μού έχει κλέψει την καρδιά. Μια τέτοια σειρά περίμενα για χρόνια στη μυθοπλασία. Ο ήρωάς μου είναι ένας σύνθετος χαρακτήρας. Βρίσκεται στην αρχή της άνοιας. Πριν ξεχάσει τελείως ποιος είναι, τι κάνει, θα πρέπει να πάρει εκδίκηση. Ο άνθρωπος αυτός αποφασίζει να αποδώσει δικαιοσύνη και ξεκινά μια σειρά από φόνους. Η Αστυνομία δεν μπορεί να τον πιάσει γιατί δεν είναι ένας κοινός φονιάς. Από την άλλη, αυτός αρχίζει να χάνει την αίσθηση του χρόνου, του χώρου… Ο ήρωάς μου μπερδεύει τους πάντες… Πλοι ψάχνουν έναν σίριαλ κίλερ, δεν μπορούν να φανταστούν την αυτοδικία. Ο ήρωάς μου έχει χιούμορ, έχει κάτι το μαγικό…
Σκληρή ασθένεια η άνοια…
Ναι, γιατί εξελίσσεται σιγά σιγά. Στην αρχή ξεχνάς κάποια πράγματα και το αποδίδεις στην αφηρημάδα. Σιγά σιγά όμως δεν θυμάσαι πιο σημαντικά πράγματα, όπως να μην έχεις ταΐσει τον σκύλο σου και αυτός να έχει πεθάνει από ασιτία. Πλέον αν την άνοια τη διαπιστώσει κανείς νωρίς, μπορεί να προλάβει πολλά, γιατί η ιατρική έχει κάνει πρόοδο στην αγωγή των ασθενών, αλλά χρειάζεται παρατήρηση, ενσυναίσθηση από το οικογενειακό περιβάλλον και υποστήριξη για να σταματήσεις ή να καθυστερήσεις τα συμπτώματα.
