Τον Σεπτέμβριο του 2012 ο πέλεκυς της τουρκικής δικαιοσύνης (ή της δικαιοσύνης αλά καρτ, όπως πολλοί είπαν) έπεφτε βαρύς για τους 365 αξιωματικούς του τουρκικού στρατού που εμπλέκονταν στην υπόθεση «Βαριοπούλα», το σχέδιο ανατροπής της κυβέρνησης Ερντογάν, που προέβλεπε -μεταξύ άλλων- πρόκληση θερμού επεισοδίου με την Ελλάδα και πραξικόπημα. Περισσότεροι από 170 κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε 13 χρόνια έκαστος, ενώ μόνο 34 από τους 365 κατηγορουμένους αθωώθηκαν. Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την κυβέρνησή του αυτή ήταν μια μεγάλη νίκη ενάντια στους στρατηγούς και το βαθύ κράτος, που απομάκρυνε οριστικά την τουρκική κοινωνία από το «όραμα» των κεμαλιστών. Επεσε έξω… Το χάσμα του διπολισμού δεν έκλεισε ποτέ. Οι στρατηγοί πέρασαν το κατώφλι της φυλακής, δεν έπαψαν όμως να αποτελούν μια μόνιμη απειλή για τους ισλαμιστές, που προσπάθησαν με πολλούς τρόπους, κυρίως εκτός συνόρων, να πείσουν ότι και η δική τους ιδεολογία συμβαδίζει με ένα σύγχρονο τουρκικό κράτος.
Η Τουρκία υπό τον Ερντογάν είναι ένα έθνος χωρισμένο στα δύο που προσπαθεί να ξεχαστεί στην παραζάλη της αλματώδους οικονομικής ανάπτυξης που έφερε στα φτωχά νοικοκυριά της Ανατολίας καλύτερες μέρες. Πράγματι. Η μέχρι πρότινος δημοφιλία του κυβερνώντος AKP οφείλεται σε αυτήν ακριβώς τη μερίδα της τουρκικής κοινωνίας, που ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία του λόγου, το κουρδικό ζήτημα κ.λπ. Υπάρχει, όμως, και η άλλη όψη του νομίσματος, αυτή που άστραψε ξαφνικά μέσα από τις πολυπληθείς διαδηλώσεις και την «ανεξήγητη» οργή στην πλατεία Ταξίμ. Διαδηλώσεις κατά της κυβερνητικής πολιτικής που αποκάλυψαν ότι τα χρόνια που μεσολάβησαν από το σχέδιο «Βαριοπούλα» το 2003 έως σήμερα έφεραν τα πάνω κάτω στη ζωή της τουρκικής μεσαίας τάξης, ένα μεγάλο κομμάτι της οποίας, αν και ωφελήθηκε από την ανάπτυξη, ασφυκτιά υπό το ισλαμικό καθεστώς.
Η κορύφωση της σύγκρουσης του κοσμικού κράτους, που εκπροσωπούσαν οι στρατιωτικοί κεμαλιστές, και του ισλαμικού κατεστημένου κορυφώθηκε το 2010, όταν αποκαλύφθηκαν από την τουρκική εφημερίδα «Taraf» τα σχέδια της λεγόμενης επιχείρησης «Βαριοπούλα». Απ’ αυτό το σημείο και έπειτα αρχίζει μια διαδοχή από συνωμοσιολογίες και σενάρια περί αποσταθεροποίησης του καθεστώτος και δημιουργίας κρίσης με την Ελλάδα, ακόμα και περί επικείμενης δολοφονίας του Οικουμενικού Πατριάρχη. Ακολούθησαν οι αποκαλύψεις για το Εργκένεκον ένα δίκτυο από στρατιωτικούς, πολιτικούς και δημοσιογράφους, που στην κατοχή τους βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες όπλων, πυρομαχικών και εκρηκτικών και υποστηρίχθηκε ότι συνδέονται με τη «Βαριοπούλα».
Οι δύο υποθέσεις και η κατάληξή τους είναι ένα κομμάτι των μεγάλων αλλαγών που γνώρισε η Τουρκία την τελευταία δεκαετία επί Ερντογάν. Ο άλλοτε πανίσχυρος τουρκικός στρατός αποδυναμώθηκε και η Τουρκία, που επί δεκαετίες πορευόταν υπό την ηγεσία του βαθέος κράτους, ανακτούσε και πάλι την οθωμανική της ταυτότητα. Αυτός τουλάχιστον ήταν ο στόχος. Τα τουρκικά ΜΜΕ αποδέχτηκαν, στην πλειονότητά τους, την ήττα των στρατιωτικών και πολλά απ’ αυτά, ακόμη και τα λεγόμενα έγκυρα, έγειραν στη ζυγαριά υπέρ του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η αλλαγή πλεύσης τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική ήταν οφθαλμοφανής. Από την άρση της απαγόρευσης της ισλαμικής μαντίλας στα πανεπιστήμια έως την απαγόρευση της πώλησης αλκοόλ μετά τις δέκα το βράδυ, τα μέτρα πέρασαν ανώδυνα…
Σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής η Τουρκία τάραξε τα νερά. Το AKP, με επεκτατικές βλέψεις σε επίπεδο επιρροής, συγκρούστηκε και πήρε θέση κατά το δοκούν σε μια σειρά συγκρούσεων από το Ιράκ και τη Λιβύη έως την Αίγυπτο και τη Συρία, πάντα έχοντας στο νου την αύξηση της ισλαμικής επιρροής. Με αυτό το σκεπτικό και στο πλαίσιο της προσπάθειας διεύρυνσης τόσο της σφαίρας επιρροής όσο και της δεξαμενής των ψηφοφόρων της, η κυβέρνηση Ερντογάν προσπάθησε να οδηγήσει σε νέα μονοπάτια το κουρδικό ζήτημα, επιχειρώντας να πείσει ότι το μόνο που επιθυμεί είναι η επίλυσή του και η ειρήνευση. Το AKP όμως δεν πείθει, όπως αποδεικνύει και η τροπή των διαδηλώσεων στο πάρκο Γκεζί…
Η αυξανόμενη αντίδραση απέναντι στο κόμμα, όπως επισήμανε σε ανάλυσή του το Stratfor, δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα του χάσματος μεταξύ ισλαμιστών και κοσμικών. Σε ολοένα και αυξανόμενο αριθμό Τούρκων έχει διαμορφωθεί η αντίληψη ότι η κυβέρνηση κυνηγά μια επιθετική μορφή καπιταλισμού, που αψηφά τα πάντα, ακόμη και τις ίδιες τις αξίες του Ισλάμ. Παρά την οικονομική ανάπτυξη, η ανησυχία αυξάνεται και στους επιχειρηματικούς κύκλους, που έως και την προηγούμενη δεκαετία συναλλάσσονταν με τον στρατό.
Η δυσαρέσκεια απέναντι στα έργα και τις μέρες της ισλαμικής κυβέρνησης εντείνεται. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και το μετριοπαθές ισλαμικό κίνημα του Φετχουλάχ Γκιουλέν, του πρώην ιμάμη από το Ερζερούμ, ο οποίος θεωρείται μέντορας του Ερντογάν, δεν κρύβει τους φόβους του για την άγρια καταστολή στην πλατεία Ταξίμ. Το κίνημα έχει εντείνει την κριτική του κατά του Ερντογάν, υποστηρίζοντας ότι ο ίδιος και το κόμμα του έχουν αυξήσει υπέρμετρα την εξουσία τους. Αποτελώντας την πηγή του ισλαμικού κεφαλαίου, με μια σειρά τραπεζών και ασφαλιστικών εταιριών, η στάση του Γκιουλέν προκαλεί τριγμούς στην κυβέρνηση Ερντογάν.
Στέλλα Θεοδώρου
