Aναζωπυρώθηκαν τα σενάρια για επιβολή περιορισμών στη διακίνηση κεφαλαίων στη χώρα μας, κατά τα πρότυπα της Κύπρου, με πολλούς αναλυτές να εκτιμούν μάλιστα ότι οι περιορισμοί είναι πιθανό να εφαρμοστούν από αύριο
Το ναυάγιο στις διαπραγματεύσεις Ελλάδας – δανειστών το περασμένο Σαββατοκύριακο, τα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια που απομένουν για την επίτευξη συμφωνίας πριν από τη λήξη του ισχύοντος προγράμματος στις 30 Ιουνίου και οι μεγάλες εκροές καταθέσεων από τις ελληνικές τράπεζες αναζωπύρωσαν τα σενάρια για επιβολή περιορισμών στη διακίνηση κεφαλαίων (capital controls) στη χώρα μας, κατά τα πρότυπα της Κύπρου, με πολλούς αναλυτές να εκτιμούν μάλιστα ότι οι περιορισμοί είναι πιθανό να εφαρμοστούν από αύριο Δευτέρα.
Συνολικά την περασμένη εβδομάδα πάνω από 5 δισ. ευρώ υπολογίζεται ότι έκαναν φτερά από τις εγχώριες τράπεζες, που είδαν τα αποθέματα ρευστότητάς τους να αδειάζουν απειλητικά. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) διεύρυνε το όριο στήριξης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μόλις κατά 1,1 δισ. ευρώ, αλλά το «μαξιλαράκι» ρευστότητας εξαντλήθηκε πολύ γρήγορα, με αποτέλεσμα η Τράπεζα της Ελλάδος να ζητήσει την Παρασκευή έκτακτη στήριξη ύψους 3 δισ. ευρώ.
Παρότι η ΕΚΤ έχει διαβεβαιώσει ότι όσο οι ελληνικές τράπεζες είναι φερέγγυες, δηλαδή η ελληνική οικονομία είναι σε πρόγραμμα, θα συνεχίσει να τις στηρίζει, είναι σαφές πως καθώς πλησιάζουμε στις 30 Ιουνίου, όταν και τελειώνει το πρόγραμμα, και δεν διαφαίνεται προοπτική συμφωνίας το πρόβλημα ρευστότητας θα εντείνεται. Αν, λοιπόν, η ΕΚΤ κλείσει τη στρόφιγγα της παροχής ρευστότητας προς τις ελληνικές τράπεζες, η ελληνική πλευρά θα αναγκαστεί να επιβάλει περιορισμούς στη διακίνηση κεφαλαίων, διότι διαφορετικά οι τράπεζες θα καταρρεύσουν λόγω της μαζικής φυγής καταθέσεων (bank run).
Τα capital controls έρχονται σε πλήρη αντίθεση με την έννοια μιας νομισματικής ένωσης, όπου η ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων είναι μία από τις βασικές προτεραιότητες, και ουσιαστικά οδηγούν σε ευρώ «δύο ταχυτήτων». Ωστόσο, οι δύο αυτές παράμετροι δεν αρκούν για να εμποδίσουν την εφαρμογή του μέτρου, όπως έδειξε το προηγούμενο της Κύπρου, όπου οι περιορισμοί επιβλήθηκαν τον Μάρτιο του 2013 και χρειάστηκαν δύο ολόκληρα χρόνια για να αρθούν πλήρως.
Οπισθοχώρηση
Αν επιβληθούν capital controls, τότε αναμένονται νέα οπισθοχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας και βαθιά ύφεση. Στην Κύπρο, μετά την επιβολή περιορισμών, η οικονομία της συρρικνώθηκε κατά 5,4% το 2013 και κατά 2,3% το 2014.
Οι περιορισμοί που εφαρμόστηκαν αρχικά περιλάμβαναν τα εξής:
- Ανώτατο όριο αναλήψεων 300 ευρώ ημερησίως για κάθε πρόσωπο σε κάθε τράπεζα. Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι αν υπάρξουν capital controls στην Ελλάδα, το όριο θα είναι χαμηλότερο. Ο λόγος είναι ότι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα δοκιμάζεται από σημαντικές εκροές εγχώριων κεφαλαίων, ενώ στην περίπτωση της Κύπρου οι κεφαλαιακοί έλεγχοι στόχευαν στο να συγκρατήσουν τη φυγή ξένων κεφαλαίων από τις κυπριακές τράπεζες μετά το «κούρεμα» καταθέσεων.
- Απαγόρευση εξαργύρωσης επιταγών.
- Απαγόρευση πληρωμής ή μεταφοράς χρημάτων εκτός χώρας ή προς άλλη τράπεζα χωρίς την καταβολή μετρητών, με εξαίρεση συναλλαγές στο πλαίσιο της συνήθους επαγγελματικής δραστηριότητας του πελάτη, ο οποίος όφειλε όμως να παρουσιάσει δικαιολογητικά έγγραφα. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση ίσχυε όριο 5.000 ευρώ ημερησίως ανά λογαριασμό. Για ποσά 5.001-200.000 ευρώ χρειαζόταν έγκριση της αρμόδιας επιτροπής και για ποσά άνω των 200.000 ευρώ υπήρχε η πρόσθετη προϋπόθεση να υποβάλει σχετική αίτηση η τράπεζα. Δικαιολογητικά απαιτούνταν ακόμα και για την πληρωμή μισθών.
- Απαγόρευση πρόωρης λήξης των προθεσμιακών καταθέσεων, με μοναδική εξαίρεση τη χρήση του κεφαλαίου για την αποπληρωμή δανείου εντός της ίδιας τράπεζας.
- Μετά τη λήξη των προθεσμιακών καταθέσεων, το ποσό που ξεπερνούσε τα 5.000 ευρώ ή το 10% του κεφαλαίου της κατάθεσης μεταφερόταν υποχρεωτικά σε λογαριασμό όψεως ή τρεχούμενο ή σε νέα προθεσμιακή κατάθεση, ενώ το υπόλοιπο παρέμενε για ακόμα έναν μήνα σε προθεσμιακή κατάθεση.
Η επιβολή βαριάς φορολόγησης στις αναλήψεις χρημάτων από τράπεζες
Τα όρια που εφαρμόστηκαν στην Κύπρο σταδιακά χαλάρωσαν στη διάρκεια της διετίας, κατά την οποία εφαρμόστηκαν τα capital controls. Ετσι, οι τελευταίοι περιορισμοί που ήρθησαν τον περασμένο Απρίλιο περιλάμβαναν τη μεταφορά ποσού άνω του 1.000.000 ευρώ στο εξωτερικό, τη μεταβίβαση ποσού άνω των 20.000 ευρώ από ιδιώτη σε ξένη τράπεζα και τον περιορισμό του ποσού που μπορούσαν να μεταφέρουν ταξιδιώτες στο εξωτερικό στα 10.000 ευρώ.
Σύμφωνα με ανάλυση του περιοδικού «Forbes», μια έμμεση μορφή capital controls θα μπορούσε να περιλαμβάνει την επιβολή βαριάς φορολόγησης στις αναλήψεις χρημάτων από τις τράπεζες ή στη μεταφορά κεφαλαίων στο εξωτερικό. Η ίδια ανάλυση αναφέρει ότι η απόφαση για περιορισμούς στη διακίνηση κεφαλαίων στην Ελλάδα θα προέκυπτε σε μία από τις ακόλουθες περιπτώσεις: (α) Αν η ΕΚΤ σταματήσει να παρέχει ρευστότητα στις εγχώριες τράπεζες, (β) αν το τρέχον ελληνικό πρόγραμμα λήξει στις 30 Ιουνίου χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία, εξέλιξη που θα πυροδοτήσει τη μαζική φυγή καταθέσεων, (γ) αν η Ελλάδα δεν αποπληρώσει στις 30 Ιουνίου τη δόση των 1,56 δισ. ευρώ προς το ΔΝΤ, εξέλιξη που επίσης θα προκαλέσει bank run.
Μάριος Ροζάκος
