H πρωτόγνωρη κατάσταση που βιώνει η χώρα τα τελευταία χρόνια έχει αναδείξει την αδυναμία των «τηλεφωνικών δημοσκοπήσεων» ως εργαλείο ακριβούς πρόβλεψης εκλογικής συμπεριφοράς.
Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό. Αλλά στην Ελλάδα οι αστοχίες των δημοσκόπων έχουν σπάσει όλα τα κοντέρ. Οι αποκλίσεις είναι κραυγαλέες, ειδικότερα όταν οι μετρήσεις γίνονται σε «νεκρό χρόνο», μακριά δηλαδή από την ώρα της πραγματικής εκλογικής αναμέτρησης.
Σχεδόν πάντα η αποτύπωση της «φωτογραφίας στιγμής» είναι παντελώς άσχετη με την πραγματική κατανομή δυνάμεων στο Κοινοβούλιο. Αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους.
Και σε αυτούς δεν θα μπορούσα να αποκλείσω το «μαγείρεμα των αριθμών». Ειδικότερα κόμματα σε τροχιά εξουσίας αλλά και κυβερνητικές παρατάξεις που έχουν προσβάσεις σε μέσα ενημέρωσης και οικονομική υποστήριξη από διαπλεκόμενους χορηγούς θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι επιχειρούν να υπαγορεύσουν δημοσκοπικές αλλοιώσεις, στη λογική «τσίμπα μου δυο, τρεις μοναδούλες να δείξω δυναμική».
Η πριμοδότηση αυτού του είδους, αν και εφόσον γίνεται (και μεταξύ μας, στον βαθμό που υπάρχουν ασυνείδητοι σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους δεν αποτελεί απίθανο σενάριο), έχει κυρίως στόχο τον φαινομενικά ανώδυνο δείκτη της «παράστασης νίκης»· την καλλιεργούμενη πεποίθηση για τον νικητή της ερχόμενης εκλογικής αναμέτρησης, που πες πες καταγράφεται στη συνείδηση του κόσμου ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία και διαμορφώνει αντίστοιχα την αρνητική επιφύλαξη της χαμένης ψήφου. Ποιος πάει να ψηφίσει ένα «κουτσό άλογο»;
Ακόμη κι έτσι όμως η χρησιμότητα αυτού του επιμέρους δείκτη παραμένει εξαιρετικά αμφίβολη. Το 62% των Ελλήνων, για παράδειγμα, έσπευσε να ταχθεί με το «Οχι» στο δημοψήφισμα, παρότι η επιλογή αυτή είχε βαπτισθεί από τους δημοσκόπους και τα συστημικά μέσα ενημέρωσης… σχεδόν περιθωριακή.
Οι σφυγμομετρήσεις λοιπόν πέφτουν έξω τα τελευταία χρόνια, ακόμη και στο «παρά πέντε» της κάλπης, γεγονός που δεν μπορεί να αποδοθεί σε μαγειρέματα των δημοσκόπων (ακόμη και ο πιο ασυνείδητος δεν ρισκάρει να εκτεθεί λίγα 24ωρα πριν από την εκλογική αναμέτρηση), αλλά στην αστοχία της εφαρμοσμένης μεθοδολογίας.
Οι δημοσκοπήσεις έχουν χάσει την αξιοπιστία τους στη συνείδηση του κόσμου. Θεωρούνται αναπόσπαστος βραχίονας του «πολιτικομιντιακού» συστήματος και εξαιτίας αυτού δυσκολεύονται να αποτυπώσουν την αντισυστημική εκλογική συμπεριφορά που προέκυψε τα χρόνια του Μνημονίου.
Οι ψηφοφόροι που θέλουν να «τιμωρήσουν» το σύστημα αρνούνται τη συμμετοχή στα τηλεφωνικά γκάλοπ ή, ακόμη χειρότερα, δηλώνουν ψευδείς εκλογικές προτιμήσεις.
Μία άλλη κατηγορία δυνητικών ψηφοφόρων, που επίσης απεχθάνεται το σύστημα και θεωρεί τους πολιτικούς υπεύθυνους για τη σημερινή δυστυχία της χώρας, απλά αρκείται στην αποχή από την εκλογική διαδικασία. Ακόμη όμως και η ολοένα αυξανόμενη αποχή, που προσεγγίζει πλέον το 50%, δεν σταθμίζεται σωστά στα τηλεφωνικά δείγματα. Ενας πρόσθετος λόγος «αστοχίας» των δημοσκοπήσεων είναι ότι τα κινητά τηλέφωνα έχουν υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τα σταθερά και ειδικά στις νεότερες ηλικιακά ομάδες, η εκλογική συμπεριφορά των οποίων συχνά διαψεύδει τις μετρήσεις.
Επομένως με βάση και την πρόσφατη εμπειρία οι δημοσκοπήσεις και ειδικότερα αυτές που αποτυπώνουν μια «φωτογραφία στιγμής», εκτός προεκλογικής περιόδου, αποτελούν ιδιαίτερα επισφαλές μέσον πρόβλεψης. Και φυσικά εντελώς επισφαλή δείκτη… επιβράβευσης αντιπολιτευτικής τακτικής, όπως δυστυχώς τείνει να τις ερμηνεύσει σήμερα η Νέα Δημοκρατία.
Το αναμφισβήτητο γεγονός της αυξανόμενης κυβερνητικής φθοράς είναι λάθος να «διαβάζεται» σαν λαϊκό ρεύμα υπέρ της αξιωματικής αντιπολίτευσης και να ευλογούν τα γένια τους οι επικεφαλής της επειδή «άνοιξαν την ψαλίδα» από εκεί που την παρέλαβαν.
Η λανθασμένη ανάγνωση των δημοσκοπήσεων από τη Νέα Δημοκρατία γίνεται ίσως επειδή βασικός σύμβουλος και αρχιτέκτονας της στρατηγικής της είναι ένας δημοσκόπος· από τους πλέον συστημικούς…
Πολύ φοβούμαι ότι γαλάζιο ρεύμα δεν υπάρχει, ούτε κι αν ανοίξουν όλα τα παράθυρα ταυτόχρονα στα γραφεία της Ν.Δ. Στην πράξη λοιπόν και με δεδομένη την αποχή ο νικητής των επόμενων εκλογών θα έχει μαζί του στην καλύτερη των περιπτώσεων μόλις το 20% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων. Και, όπως έλεγε ένας πολύπειρος παράγοντας του πολιτικού βίου, με τα τέσσερα πέμπτα του λαού απέναντι δεν κυβερνάς μόνος σου. Δυστυχώς ο Κυριάκος μάλλον θα χρειαστεί… παρέα στην εξουσία. Αυτό θα έπρεπε να τον απασχολεί και όχι ο μαγικός κόσμος των δημοσκοπήσεων…
Γιώργος Χαρβαλιάς
