Αυτό που ενοχλεί τον Ερντογάν μετ η Συνθήκη της Λωζάννης
Κάρφο στους οφθαλμούς της τουρκικής πολιτικής ηγεσίας αποτελούν δεκαετίες τώρα τόσο το κείμενο της Συνθήκης της Λωζάννης με τις μεταφράσεις που το συνοδεύουν όσο και τα πρακτικά των επιτροπών που την κατήρτισαν. Μια απλή αναδρομή στο παρελθόν αρκεί για να μας δείξει τι είναι αυτό που πραγματικά ενοχλεί τον Ερντογάν αλλά και τη Δύση. Γιατί μη νομίζετε ότι η Δύση είναι αμέτοχη σε όλο αυτό. Τόσο η στάση της Αμερικής (ίσες αποστάσεις) όσο και της Γερμανίας μετά την ανακίνηση του θέματος είναι αξιοσημείωτες. Η Τουρκία, καταρχάς, ενοχλείται από τη μετάφραση.
Στο γαλλικό αντίτυπο της συνθήκης, και όχι σε αυτό που αντάλλαξαν Ελλάδα – Τουρκία, γίνεται αναφορά σε «μουσουλμανικές μειονότητες» στη Θράκη – προσοχή, πληθυντικός αριθμός, όχι μειονότητα. Πρόκειται για νομικό όρο που εμποδίζει την επικράτηση του προπαγανδιστικού αφηγήματος της Τουρκίας περί ύπαρξης μιας ενιαίας -και μάλιστα «τουρκικής»- μειονότητας.
Ομως, ακόμη πιο πολύ και από το ίδιο το κείμενο της συνθήκης και τις μεταφράσεις του, αυτά που πονάνε τους Τούρκους είναι τα πρακτικά των επιτροπών. Σε αυτά εμφανίζεται στις 15 Δεκεμβρίου 1922 ο αντιπρόεδρος της τουρκικής αντιπροσωπίας Ριζά Νουρ να δηλώνει στην υποεπιτροπή μειονοτήτων ότι η Τουρκία δεν δέχεται τη χρήση του όρου «φυλετική μειονότητα». Η άποψή του έγινε δεκτή και απαλείφθηκε από το κείμενο της συνθήκης η έννοια «φυλετική ή εθνική μειονότητα». Εξάλλου, η μεικτή επιτροπή για την ανταλλαγή των πληθυσμών αποφάνθηκε στις 31 Μαΐου 1927 ότι στην ερμηνεία του όρου «μουσουλμανική θρησκεία» του άρθρου 1 της Συνθήκης της Λωζάννης για την ανταλλαγή του πληθυσμών «δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν η φυλή».
Η Λωζάννη όμως πονάει την Τουρκία (και άλλες δυνάμεις), διότι, παρά την εξέλιξη του Διεθνούς Δικαίου και την υπογραφή μιας σειρά διακηρύξεων που υπογράφηκαν μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ (ΔΑΣΕ – Κοπεγχάγη – soft law), στην πραγματικότητα αποτελεί, συγκρινόμενη με αυτές, προοδευτικότερο νομικό κείμενο. Και μάλιστα, 92 ολόκληρα χρόνια μετά την υπογραφή της! Πρόκειται για ad hoc συνθήκη, η οποία με τα άρθρα 37-45 διασφαλίζει τα εξής δικαιώματα: Προστασίας ζωής – ελευθερίας, ελευθερίας άσκησης θρησκευτικών καθηκόντων μειονότητας δημόσια ή ιδιωτικά, άσκησης αστικών και πολιτικών δικαιωμάτων, κυκλοφορίας και μετανάστευσης, πρόσβασης στις δημόσιες θέσεις, ελεύθερης χρήσης της μητρικής γλώσσας, προστασίας εθίμων, προστασίας θρησκευτικών ιδρυμάτων, προστασίας ιδιοκτησίας, ελευθερίας ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Στοιχειώδης σύγκριση της Λωζάννης με τη Σύμβαση-Πλαίσιο για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων μάς δείχνει ότι η παλαιά γενιά δικαιωμάτων είναι προοδευτικότερη από τη νέα! Πού θα βρουν καλύτερα οι μουσουλμάνοι της Θράκης; Είναι να μην τους ενοχλεί, λοιπόν;
Μανώλης Κοττάκης
