Ετυχε να συναντήσω τον πρώην πρωθυπουργό Λουκά Παπαδήμο σε ένα κατάστημα δώρων του Μουσείου Μπενάκη, στο Golden Hall, προ τριετίας. Αν και μας συνδέουν κοινοί φίλοι, απέφυγα να του μιλήσω, περιοριστήκαμε στην ανταλλαγή ευχών όταν βρεθήκαμε στην ουρά για το ταμείο. Αντιθέτως, ο καταγόμενος από τη Λακωνία φρουρός του, που με αναγνώρισε, ήταν ζεστός. Η ταμίας δέχθηκε αδιάφορα την πιστωτική κάρτα του πρώην πρωθυπουργού, ολοκλήρωσε τη συναλλαγή και ο Παπαδήμος αποχώρησε.
Ρώτησα την υπάλληλο αν γνώριζε τον κύριο που βρέθηκε μπροστά της. Ανασήκωσε αδιάφορα τους ώμους της. «Θα έπρεπε;» ρώτησε. Οταν της εξήγησα ότι ήταν ο πρωθυπουργός της Ελλάδας μεταξύ Νοεμβρίου 2011 – Μαΐου 2012 εξεπλάγη. «Μου κάνετε πλάκα! Δεν τον ξέρω! Ευτυχώς δεν έκανα καμία γκάφα!» απάντησε με αυτοσαρκασμό. Ανακαλώ από τη μνήμη μου το περιστατικό γιατί το Σαββατοκύριακο μελέτησα το κείμενο της πρώτης ομιλίας του στην Ακαδημία Αθηνών, της οποίας θα είναι πρόεδρος για το 2017.
Πρόκειται για μια πυκνή ομιλία οικονομικού περιεχομένου, με την οποία επιχείρησε να περιγράψει τις προοπτικές επίλυσης του ελληνικού ζητήματος. Σας συνιστώ να την αναζητήσετε και να τη διαβάσετε. Αξίζει τον κόπο. Ειδικά στα σημεία που ο πρώην πρωθυπουργός θεωρεί ότι η πιθανότητα εξόδου από την ευρωζώνη σήμερα είναι «από μηδαμινή έως απόμακρη». Και μολονότι αποφάσισε το 2017 να υιοθετήσει την κριτική που έκανε στην τρόικα ο Αντώνης Σαμαράς το 2011 (λάθος το μείγμα, λάθος οι πολλαπλασιαστές), εντούτοις δεν απέφυγε το λάθος.
Το λάθος που κάνει όλο το στρατόπεδο του εκσυγχρονισμού, γι’ αυτό και δεν κατάφερε να βγάλει ρίζες στην κοινωνία παρά την οκταετή διακυβέρνηση. Το λάθος να διατυπώσει την εκτίμηση ότι το… κοινό δεν κατάλαβε, γι’ αυτό δεν στήριξε τις μεταρρυθμίσεις. Ο Παπαδήμος δείχνει να παραβλέπει πόσο σημαντικό είναι για τους πολίτες να γνωρίζουν και να εμπιστεύονται τον φορέα της άσκησης της πολιτικής. Δεν τους αρκούν οι πεφωτισμένοι. Θέλουν να τους πείθουν οι πεφωτισμένοι. Να τους βάζουν στο φιλότιμο. Να τους μιλούν και με λίγο συναίσθημα, όχι βούρδουλας μόνον. Και όμως! Ο Παπαδήμος θεωρεί «ανεπαρκή την επικοινωνία των κυβερνήσεων και των μέσων ενημέρωσης με τον ελληνικό λαό ως προς τους σκοπούς, τα χαρακτηριστικά και τα αποτελέσματα των οικονομικών προγραμμάτων». Κάνει λόγο για «μειωμένη εμπιστοσύνη του κοινού». Με όλο τον σεβασμό, τα προγράμματα απορρίφθηκαν από τους πολίτες όχι γιατί υπήρχε πρόβλημα επικοινωνίας -από το πρωί έως το βράδυ η διαπλοκή βομβάρδιζε τους πολίτες με άφθονο μνημονιακό λόγο-, αλλά γιατί υπήρχε πρόβλημα εμπιστοσύνης.
Η μέθοδος με την οποία αποπειράθηκε το σύστημα να αποσπάσει τη συγκατάθεσή τους ήταν ελιτίστικη και υπεροπτική: «Δεν χρειάζεται να μας ξέρετε, αρκεί να πειθαρχείτε σε αυτό που λέμε» σε ελεύθερη μετάφραση. Λόγος στεγνός, αποστασιοποιημένος, τεχνοκρατικός, λόγος μαστιγωτής. Κάπως έτσι έφθασε ο ίδιος ο Παπαδήμος να έχει κυβερνήσει την Ελλάδα και να μην τον γνωρίζει κανείς κάτω από τα σύνορα της Κηφισιάς. Η πειθώ στην πολιτική είναι όμως μέρος της δουλειάς. Το να αφιερώνεις χρόνο για να πείθεις τον λαό δεν είναι λαϊκισμός. Καλώ τον νέο πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών να διαβάσει ξανά την παρθενική ομιλία του και να διερωτηθεί: Αν η Ακαδημία Αθηνών είναι το κορυφαίο πνευματικό μας ίδρυμα, με φιλοδοξία να ασκεί επιρροή στον λαό, με τέτοιο στεγνό λόγο που θυμίζει τρίτο, επισκέπτη, θα καταφέρει να τον προσεγγίσει και να του πει αλήθειες;
Χωρίς πληθυντικό, χωρίς «εμείς», χωρίς αίσθηση συλλογικής μοίρας; Η άποψή μου δεν έχει τίποτε το επαναστατικό. Μιλήστε απλά και με πειθώ στον λαό. Αν μπορείτε! Η Ακαδημία Αθηνών δεν είναι κλειστή λέσχη.
Μανώλης Κοττάκης
