Αιφνιδιαστική πρωτοβουλία ανατροπής του υφιστάμενου πλαισίου σχέσεων Ε.Ε. – Τουρκίας είναι πολύ πιθανόν να αναλάβει, σύμφωνα με ελληνικές και ξένες διπλωματικές πηγές, η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιείται, αύριο και μεθαύριο, στις Βρυξέλλες. Η πρωτοβουλία Μέρκελ αναμένεται να αφορά τους πολιτικούς όρους των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας στην Ε.Ε. (κράτος δικαίου, λειτουργία της δημοκρατίας, ανθρώπινα δικαιώματα, που παραβιάζονται μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016), καθώς και τους ποικίλους οικονομικούς – εμπορικούς όρους που συνδέονται με την τελωνειακή ένωση και τη χρηματοδοτική βοήθεια η οποία δίδεται στην Αγκυρα για την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής κρίσης.
Κατά τις ίδιες πηγές, η βιαστική διπλωματική στροφή του Βερολίνου κρίθηκε σκόπιμη, μετά την πύρρειο νίκη της κυρίας Μέρκελ στις εκλογές της 24ης Σεπτεμβρίου, με την αντιισλαμική και αντιμεταναστευτική διαμαρτυρία μεγάλου μέρους των Γερμανών ψηφοφόρων, αλλά -ίσως το σημαντικότερο- και εν όψει των διαβουλεύσεων για τη συγκρότηση της νέας κυβέρνησης συνασπισμού και για την εξωτερική πολιτική που θα ακολουθήσει. Πρόκειται για σαφή σκλήρυνση των θέσεων της καγκελαρίου και για επίσπευση των κινήσεών της, που, ούτως ή άλλως, αναμένονταν (μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης γύρω στα Χριστούγεννα) για τον επανακαθορισμό των διμερών σχέσεων Αγκυρας – Βερολίνου, κατόπιν των συνεχών προκλήσεων από τον πρόεδρο Ρ.Τ. Ερντογάν από τις αρχές του έτους.
Προστίθεται, επίσης, ότι, στην περίπτωση που η κυρία Μέρκελ δεν προλάβει να παρουσιάσει τις προτάσεις της στους άλλους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αυτής της εβδομάδας -αφού η ημερήσια διάταξη δίνει προτεραιότητα σε άλλα επείγοντα θέματα (μετανάστευση, ψηφιακή Ευρώπη, Αμυνα και Brexit)-, τότε θα προβεί σε σχετικές ανακοινώσεις τις αμέσως επόμενες ημέρες.
Η κλιμάκωση της γερμανικής πίεσης προς την Τουρκία θα μπορούσε, θεωρητικά, να ικανοποιήσει το κοινό αίσθημα στην Ελλάδα και να υπογραμμίσει τη σημασία της χώρας μας ως απώτατου ανατολικού συνόρου της Ευρώπης, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί πολύ επικίνδυνη εξέλιξη. Βραχυπρόθεσμα, επειδή ενδεχόμενη μεταβολή των όρων οικονομικής βοήθειας θα αποτελούσε ιδανική αφορμή για τον πρόεδρο Ερντογάν, ώστε να παραβιάσει την Κοινή Δήλωση Ε.Ε. – Τουρκίας του Μαρτίου 2016 και να πλημμυρίσει το Αιγαίο (ή και τα χερσαία σύνορα του Εβρου) με χιλιάδες πρόσφυγες, πέραν των περίπου 7.000 που εισήλθαν παράνομα από τις αρχές Σεπτεμβρίου έως προχθές. Μακροπρόθεσμα, επειδή η Ελλάδα είναι η κατεξοχήν ενδιαφερόμενη -μεταξύ των εταίρων της Ε.Ε.- να διατηρείται ζωντανός ο ενταξιακός διάλογος με την Τουρκία, ώστε να μη διολισθήσει περαιτέρω στον ισλαμισμό.
Παράλληλα, είναι εξαιρετικά ανησυχητικό ότι η πρωτοβουλία Μέρκελ εκδηλώνεται ακριβώς την περίοδο που η Αθήνα και η Ουάσινγκτον προσπαθούν να επιτύχουν αποκλιμάκωση της έντασης στο Αιγαίο και στην ευρύτερη ΝΑ Μεσόγειο. Οι προσπάθειες αυτές εκδηλώνονται σε τρία επίπεδα: Πρώτον, με τις χθεσινές συνομιλίες του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, και με τη διαρκή συνεργασία του συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας, στρατηγού Χ.Ρ. Μακ Μάστερ, με τον υπουργό Εξωτερικών Ν. Κοτζιά. Δεύτερον, με την επανάληψη, στην Αγκυρα, του πολιτικο-στρατιωτικού διαλόγου ΗΠΑ – Τουρκίας, με άμεσο στόχο την αποκατάσταση μιας ομαλής «σχέσης εργασίας» της Δύσης με το υπουργείο Εξωτερικών και τις ένοπλες δυνάμεις της γειτονικής χώρας. Και, τρίτον, με την κρίσιμη συνάντηση, την προσεχή Τρίτη, του κυρίου Κοτζιά με τον Τούρκο ομόλογό του Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κατά την οποία θα αναζητηθούν τρόποι, αφενός, ομαλοποίησης των διμερών σχέσεων (καθώς σημειώνονται επικίνδυνα περιστατικά στο Αιγαίο, που, ορθώς, δεν ανακοινώνονται), αφετέρου, πρόληψης προβλημάτων στις σχέσεις της Αγκυρας με την Ε.Ε.
Αντίθετα, ο γερμανικός αιφνιδιασμός μόνο προβλήματα θα προκαλέσει στην παρούσα φάση. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι υπέρ της προσεκτικής ελληνικής στάσης τάσσονται, εκτός των ΗΠΑ, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμ. Μακρόν και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζ.Κ. Γιούνκερ.
Αλέξανδρος Τάρκας
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη.
