Τι κερδίζουν και τι χάνουν οι Δήμοι – Πως κατανέμονται στους φορείς οι πόροι, η κατεύθυνση σε έργα για την οδική ασφάλεια
O Νόμος 5209/2025 (ΦΕΚ 100/Α/13-6-2025), ο οποίος έχει τεθεί ήδη σε ισχύ, σηματοδοτεί μια ριζική αναμόρφωση του συστήματος επιβολής και διαχείρισης των διοικητικών προστίμων του ΚΟΚ, φιλοδοξώντας να θέσει την οδική ασφάλεια ως κεντρικό πυλώνα της μεταρρύθμισης.
Το νέο πλαίσιο επιδιώκει να καταστήσει τη βεβαίωση των παραβάσεων όχι απλώς μια τιμωρητική πράξη, αλλά έναν μηχανισμό χρηματοδότησης για τη βελτίωση των οδικών υποδομών και της κυκλοφοριακής συμπεριφοράς, με απώτερο στόχο τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών.
Κεντρικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι η δημιουργία ενός Ειδικού Λογαριασμού του Κρατικού Προϋπολογισμού, με την ονομασία Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας και Προστίμων για Παραβάσεις του ΚΟΚ, στον οποίο συγκεντρώνονται όλα τα έσοδα από διοικητικά πρόστιμα και κατανέμονται στους αρμόδιους φορείς ανάλογα με τον τρόπο διαπίστωσης της παράβασης. Με αυτόν τον τρόπο, τα χρήματα δεν απορροφώνται στον γενικό Προϋπολογισμό, αλλά κατευθύνονται αποκλειστικά σε έργα και παρεμβάσεις που βελτιώνουν την οδική ασφάλεια.
Η στόχευση αυτή επιτρέπει στους δήμους να επενδύουν σε τοπικές υποδομές, όπως διαγραμμίσεις, φωτισμό, σήμανση, αλλά και στην ανάπτυξη ή συντήρηση τεχνολογικού εξοπλισμού, όπως κάμερες, αισθητήρες επιτήρησης και συστήματα αυτόματης ανίχνευσης παραβάσεων. Το νέο σύστημα εισάγει μια διαφοροποιημένη κατανομή των εσόδων, η οποία συνδέει άμεσα τον δικαιούχο φορέα με τον τρόπο διαπίστωσης της παράβασης.
Η κατανομή των εσόδων διαφοροποιείται πλέον ανάλογα με τον τρόπο διαπίστωσης της παράβασης:
Επ’ αυτοφώρω παραβάσεις: Το 100% των εσόδων αποδίδεται στους δήμους. Αυτά τα κονδύλια προορίζονται αποκλειστικά για έργα οδικής ασφάλειας, όπως βελτίωση της οδικής σήμανσης, ενίσχυση φωτισμού, διαγραμμίσεις, διαμόρφωση επικίνδυνων σημείων και παρεμβάσεις σε σημεία με υψηλή συχνότητα ατυχημάτων. Με τον τρόπο αυτόν οι δήμοι έχουν άμεσο όφελος από τη δραστηριότητα ελέγχου και μπορούν να προγραμματίσουν στοχευμένες παρεμβάσεις που θα μειώνουν τα τροχαία ατυχήματα.
Παραβάσεις μέσω καμερών: Οταν η παράβαση καταγράφεται από κάμερα που ανήκει στον δήμο, το 75% των εσόδων παραμένει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενώ το υπόλοιπο 25% κατευθύνεται στην υπηρεσία Οδικής Υπηρεσίας Συστημάτων Εποπτείας και Ασφάλειας (ΟΔΥΣΕΑΣ) και σε ταμεία πρόνοιας της Αστυνομίας. Αν η κάμερα ανήκει σε άλλο φορέα (π.χ., κεντρικό κράτος), το ποσοστό των εσόδων που επιστρέφει στον δήμο μειώνεται στο 25%. Αυτό το σύστημα ενθαρρύνει τους δήμους να επενδύσουν σε δικά τους συστήματα παρακολούθησης, ώστε να μεγιστοποιούν τα έσοδά τους και να έχουν άμεσο όφελος από τις δράσεις αστυνόμευσης. Αρκεί, βέβαια, να διαθέτουν χρήματα στον προϋπολογισμό τους…
Τα οφέλη και οι προκλήσεις για το κράτος
Η νέα διαδικασία πληρωμής των προστίμων, που πλέον γίνεται ηλεκτρονικά και εντός οκτώ μηνών από την κοινοποίηση της παράβασης, αναμένεται να αυξήσει την εισπραξιμότητα και να μειώσει τις καθυστερήσεις που παρατηρούνταν στο προηγούμενο καθεστώς. Παράλληλα, η ύπαρξη του ειδικού ταμείου ενισχύει τη διαφάνεια και την κοινωνική αποδοχή των μέτρων, αφού τα έσοδα συνδέονται άμεσα με έργα οδικής ασφάλειας και όχι με γενικά κονδύλια του Κρατικού Προϋπολογισμού.
Ακόμα η σύνδεση των εσόδων με συγκεκριμένες δράσεις επιτρέπει στους δήμους να προγραμματίζουν βελτιώσεις με μακροπρόθεσμη προοπτική. Για παράδειγμα, η εγκατάσταση νέων καμερών μπορεί να συνδυαστεί με παρεμβάσεις σε επικίνδυνα σημεία και εκπαιδευτικά προγράμματα οδικής ασφάλειας για μαθητές, ενώ η βελτίωση φωτισμού και σήμανσης μειώνει τον κίνδυνο ατυχημάτων σε περιοχές με υψηλή κυκλοφορία.
Ο νέος νόμος επιφέρει άμεσες και σημαντικές αλλαγές για τους παραβάτες οδηγούς:
1. Κατάργηση της έκπτωσης 50%: Η κατάργηση της έκπτωσης 50% για πληρωμή εντός 10 ημερών είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή. Αυτό αυξάνει την οικονομική επιβάρυνση για τους οδηγούς που στο παρελθόν πλήρωναν άμεσα, καθώς πλέον καλούνται να καταβάλουν το πλήρες ποσό. Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση είναι η αποθάρρυνση της παράβασης μέσω της αυστηροποίησης της ποινής και η εξασφάλιση περισσότερων πόρων για το ταμείο.
2. Νέο χρονικό περιθώριο πληρωμής: Το χρονικό περιθώριο για την καταβολή των προστίμων επεκτείνεται στους οκτώ μήνες από την κοινοποίηση της παράβασης (από δύο μήνες που ίσχυε).
3. Ηλεκτρονική πληρωμή: Η καταβολή των προστίμων γίνεται πλέον ηλεκτρονικά, γεγονός που αναμένεται να μειώσει τη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις και να αυξήσει την εισπραξιμότητα των δήμων.
Παρά τα οφέλη, το νέο σύστημα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις:
Διαφορές μεταξύ δήμων: Δήμοι με περιορισμένη τεχνική υποδομή ή οικονομική δυνατότητα να εγκαταστήσουν δικά τους συστήματα καμερών (για να λάβουν το 75%) ενδέχεται να ωφεληθούν λιγότερο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανισότητες ως προς την ποιότητα των οδικών υποδομών μεταξύ των περιοχών.
ΟΔΥΣΕΑΣ: Η αποτελεσματικότητα του ταμείου και κατ’ επέκταση η επιτυχία του νόμου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ορθή διαχείριση και τη λογοδοσία της νεοσύστατης υπηρεσίας ΟΔΥΣΕΑΣ. Η υπηρεσία αναλαμβάνει την ανάπτυξη, την εγκατάσταση και τη συντήρηση των κεντρικών συστημάτων επιτήρησης, καθώς και τη διαχείριση του ταμείου και την κατανομή των πόρων στους αρμόδιους φορείς.
Τεχνογνωσία: Η επέκταση του δικτύου καμερών και η λειτουργία των σύγχρονων συστημάτων απαιτούν σταθερή χρηματοδότηση και εξειδικευμένη τεχνική τεχνογνωσία και θα πρέπει όλοι οι δήμοι να είναι σε θέση να ανταποκριθούν ισότιμα σε αυτή την τεχνολογική πρόκληση.
