Το όραμα του υπουργείου Ναυτιλίας στοχεύει στην υπέρβαση των παραδοσιακών προκλήσεων της γεωγραφικής απομόνωσης
Από την κοσμοπολίτικη Πάρο έως την πρωτοπόρα Αστυπάλαια, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κομβική μετάβαση, με την τεχνολογία να αναδεικνύεται σε βασικό μοχλό για τη δημιουργία «έξυπνων νησιών» (Smart Islands). Οι κάτοικοι των νησιών με τη βοήθεια της τεχνολογίας θα έχουν πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, καθώς το αρμόδιο υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής εστιάζει στην ψηφιακή διοίκηση, η οποία επιτρέπει την επιτόπου εξυπηρέτηση των πολιτών και μειώνει την ανάγκη για δαπανηρές μετακινήσεις προς την ηπειρωτική χώρα.
Το όραμα για τα ελληνικά νησιά στην ψηφιακή εποχή ξεδιπλώνεται ως μια φιλόδοξη και εφαρμόσιμη στρατηγική, που στοχεύει στην υπέρβαση των παραδοσιακών προκλήσεων της γεωγραφικής απομόνωσης. Στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό Χώρο, που θεσμοθετήθηκε με τον ν. 4832/2021, η νησιωτική επιχειρηματικότητα είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της κυβερνητικής πολιτικής, και έτσι το αρμόδιο υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, σε συνεργασία με το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) και τα νησιωτικά επιμελητήρια, υλοποιεί το Βαρόμετρο Νησιωτικής Επιχειρηματικότητας και το Παρατηρητήριο Τιμών, ώστε να καταγραφούν οι ανάγκες των επιχειρήσεων και να αξιολογείται η μεταβολή των τιμών σε κύριες κατηγορίες αγαθών και σε βασικά προϊόντα μεταξύ των νησιών και της ηπειρωτικής χώρας.
Η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής (ΓΓΑΙΝΠ), προσπαθώντας να χαρτογραφήσει τις ανάγκες των νησιωτών, διεξάγει σχετική έρευνα μέσω της συμπλήρωσης σχετικού ερωτηματολογίου για τη νησιωτική επιχειρηματικότητα, το οποίο είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά έως τις 10 Δεκεμβρίου 2025 στον σύνδεσμο https://forms.cloud.microsoft/r/bpcVbLpeve?origin=lprLink.
Πρότυπα νησιά: Τήλος, Αστυπάλαια, Χάλκη και Πάρος
Η Τήλος και η Αστυπάλαια εξελίσσονται με γοργούς ρυθμούς σε πρότυπα πράσινης και ψηφιακής ενέργειας, η Χάλκη υιοθέτησε την ηλεκτροκίνηση και την ψηφιακή διακυβέρνηση, ενώ η Πάρος αξιοποιεί «έξυπνα» δίκτυα ύδρευσης.
Tήλος: Το πρώτο πιστοποιημένο νησί
Η Τήλος είναι το πρώτο πιστοποιημένο «zero-waste» νησί παγκοσμίως. Το «Just Go Zero Tilos» είναι ένα καινοτόμο πρόγραμμα -συνεργασία της Polygreen και του Δήμου Τήλου-, με στόχο τη μετατροπή της Τήλου σε νησί «μηδενικών αποβλήτων» (zero waste). Κάθε σπίτι και επιχείρηση στην Τήλο παρέλαβαν ειδικό εξοπλισμό για διαχωρισμό των αποβλήτων από την πηγή – οργανικά, ανακυκλώσιμα, υπολειμματικά. Η συλλογή γίνεται πόρτα πόρτα, σε τακτικές ημέρες που ανακοίνωσε ο δήμος. Κατά την τουριστική περίοδο εντατικοποιείται, λόγω αυξημένων αποβλήτων.
Τα απορρίμματα πηγαίνουν στο νέο 3K Circular Innovation Centre, το κέντρο που αντικατέστησε τη χωματερή. Εκεί γίνονται επεξεργασία, διαχωρισμός, ανακύκλωση ή κομποστοποίηση, ανάλογα με το υλικό. Υλικά που δεν ανακυκλώνονται με τον παραδοσιακό τρόπο (π.χ. παλιά έπιπλα, ηλεκτρικές συσκευές) συγκεντρώνονται για up-cycling/επαναχρησιμοποίηση, δηλαδή παίρνουν «δεύτερη ζωή».
Αστυπάλαια: Το πρώτο «έξυπνο» και βιώσιμο νησί κινητικότητας
Η Αστυπάλαια, γνωστή και ως η «πεταλούδα του Αιγαίου» λόγω του σχήματός της, επιλέχθηκε ως εργαστήριο του μέλλοντος για την έξυπνη και βιώσιμη κινητικότητα (Smart & Sustainable Island), μέσω μιας πρωτοποριακής συνεργασίας με τον Ομιλο Volkswagen (VW). Το έργο, το οποίο ξεκίνησε το 2020 και έχει εξαετή ορίζοντα, στοχεύει στην πλήρη μετατροπή του νησιού σε μοντέλο κλιματικά ουδέτερης κινητικότητας (climate-neutral mobility).
Το πρόγραμμα βασίζεται σε δύο κύριους άξονες: την ηλεκτροκίνηση και την πράσινη ενέργεια.
1. Ηλεκτροκίνηση και ψηφιακές υπηρεσίες μεταφορών:
Αντικατάσταση οχημάτων: Αντικαθίσταται σταδιακά ολόκληρος ο στόλος των οχημάτων με περίπου 1.000 ηλεκτρικά.
Κίνητρα για κατοίκους: Οι μόνιμοι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις λαμβάνουν ισχυρά κίνητρα και επιδοτήσεις, μέσω του προγράμματος «e-Astypalea», για την αγορά ή μίσθωση ηλεκτρικών οχημάτων και την εγκατάσταση ιδιωτικών φορτιστών.
Eξυπνες υπηρεσίες κινητικότητας:
• astyGO/astyMOVE: Υπηρεσία κοινής χρήσης οχημάτων (vehicle-sharing), μέσω εφαρμογής κινητού.
• ASTYBUS: Νέο δίκτυο αστικών συγκοινωνιών με ηλεκτρικά βαν, το οποίο λειτουργεί ως «on demand shuttle service» (υπηρεσία μετακίνησης κατόπιν ζήτησης), βελτιστοποιώντας τα δρομολόγια και την εξυπηρέτηση.
2. Ενεργειακή αυτονομία και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)
Υβριδικό σύστημα ΑΠΕ: Στόχος είναι η πλήρης ανανέωση του ενεργειακού συστήματος, το οποίο μέχρι πρότινος βασιζόταν σε ρυπογόνες γεννήτριες ντίζελ.
Ψηφιοποίηση δικτύου: Αναβαθμίζεται και ψηφιοποιείται το ηλεκτρικό δίκτυο και δημιουργείται ένα εκτεταμένο δίκτυο δημόσιων προσβάσιμων φορτιστών.
Χάλκη: Οικολογικό νησί
Η Χάλκη αποτελεί το πρώτο νησί της εθνικής πρωτοβουλίας «GR-eco Islands», η οποία εστιάζει στην ενεργειακή αυτονομία και την κυκλική οικονομία.
Ενεργειακή κοινότητα: Δημιουργήθηκε η ενεργειακή κοινότητα «ChalkiON», η οποία εγκατέστησε ένα φωτοβολταϊκό πάρκο 1 MWp. Μέσω του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (Virtual Net Metering), η παραγόμενη ενέργεια καλύπτει πλήρως τις ανάγκες των μελών της κοινότητας (κατοίκων και επιχειρήσεων), με αποτέλεσμα σημαντική εξοικονόμηση κόστους.
Τηλεϊατρική και τεχνολογία: Αναβάθμισε τον δημόσιο φωτισμό σε έξυπνα συστήματα και απέκτησε δίκτυο 5G για την υποστήριξη της τηλεϊατρικής και της τηλεεκπαίδευσης.
Πάρος: Εξυπνη διαχείριση νερού
Η λειψυδρία είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα, το οποίο η τεχνολογία μετατρέπει σε ευκαιρία για αποδοτική διαχείριση. Το παράδειγμα της Πάρου είναι ενδεικτικό, καθώς, μέσω της πλήρους ψηφιοποίησης και ενός υπερσύγχρονου κέντρου ελέγχου, το νησί πέτυχε σχεδόν 99% εισπραξιμότητα και ετήσια καθαρά κέρδη άνω των 2,5 εκατ. ευρώ, μετατρέποντας μια υποδομή κόστους σε πηγή εσόδων και εξοικονόμησης.
Τα έξυπνα δίκτυα ύδρευσης αξιοποιούν αισθητήρες και συστήματα τηλεμετρίας για εντοπισμό διαρροών σε πραγματικό χρόνο, παρακολούθηση της πίεσης και ρύθμιση της κατανάλωσης.
