ΚΕΔΕ: Δεν αντιλαμβανόμαστε πώς το κεντρικό κράτος, που δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη το Κτηματολόγιο και τα χωροταξικά σχέδια, θα διαχειριστεί καλύτερα τις πολεοδομίες
Την έντονη αντίδραση των δημάρχων σε όλη τη χώρα προκάλεσε η απόφαση της κυβέρνησης, που επικυρώθηκε στο υπουργικό συμβούλιο, για τη μεταφορά των πολεοδομιών από τους δήμους στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Η απόφαση υλοποιεί σχετική εξαγγελία του πρωθυπουργού από τη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης και αποτελεί μέρος ενός νέου πλαισίου που στοχεύει, σύμφωνα με την κυβέρνηση, στην ταχύτερη, ψηφιακή και ενιαία λειτουργία των υπηρεσιών δόμησης. Η ΚΕΔΕ, ωστόσο, έχει ήδη προαναγγείλει προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, θεωρώντας ότι η μεταφορά της αρμοδιότητας αυτής αντίκειται στο Σύνταγμα και συνιστά σοβαρό πλήγμα στην αυτοτέλεια των δήμων.
Κυβέρνηση: «Μεταρρύθμιση για ταχύτητα και διαφάνεια»
Κατά την παρουσίαση της απόφασης στο υπουργικό συμβούλιο, ο πρωθυπουργός δήλωσε πως «παίρνουμε την τολμηρή απόφαση να μεταφέρουμε την αρμοδιότητα για την έκδοση οικοδομικών αδειών και τον έλεγχο των κατασκευών από την Αυτοδιοίκηση στο Ελληνικό Κτηματολόγιο». Ο ίδιος επικαλέστηκε τα χαμηλά επίπεδα αποτελεσματικότητας των πολεοδομιών, όπως προέκυψαν από αξιολόγηση του υπουργείου Εσωτερικών, όπου οι Υπηρεσίες Δόμησης κατεγράφησαν με μέσο όρο 3,4 στα 10.
Οπως σημείωσε, η κατάσταση αυτή προκαλεί καθυστερήσεις και ταλαιπωρία για πολίτες και επαγγελματίες, γεγονός που, κατά τον ίδιο, καθιστά αναγκαία τη μεταρρύθμιση. Ο κ. Μητσοτάκης υποσχέθηκε πως μέχρι το τέλος του 2026 θα έχει δημιουργηθεί ένα πλήρως ψηφιακό και λειτουργικό σύστημα τύπου «one stop shop» για τη δόμηση, με στόχο «τη γρήγορη, διαφανή και ενιαία εξυπηρέτηση πολιτών, μηχανικών και επενδυτών».
Δήμαρχοι: «Απορρύθμιση, όχι μεταρρύθμιση»
Από την πλευρά της, η ΚΕΔΕ (να σημειωθεί ότι η πλειοψηφία του Δ.Σ. ανήκει πολιτικά στη Ν.Δ.) εκφράζει την πλήρη αντίθεσή της, χαρακτηρίζοντας την απόφαση αντισυνταγματική και επιζήμια για τη λειτουργία των δήμων. Το «βαρύ πυροβολικό» της, ο α’ αντιπρόεδρος και δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, έπειτα από αυτήν την εξέλιξη δήλωσε ότι η ΚΕΔΕ θα κινηθεί άμεσα νομικά, προσφεύγοντας στο ΣτΕ, καθώς οι δήμαρχοι πιστεύουν ότι η μεταφορά των πολεοδομιών δεν είναι μεταρρύθμιση, αλλά… απορρύθμιση των κανόνων δόμησης. Μάλιστα, το προχωράνε και ένα βήμα παραπέρα, καθώς κατηγορούν την κυβέρνηση πως υιοθετεί τις απαιτήσεις που κατά καιρούς προβάλλουν επαγγελματικές συντεχνίες και οικοδομικά συμφέροντα.
«Θα αντισταθούμε με κάθε μέσο»
Η στάση των δημάρχων είναι ξεκάθαρη, θα χρησιμοποιήσουν κάθε θεσμικό, πολιτικό και νομικό μέσο, προκειμένου να αποτρέψουν τη μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) στο Κτηματολόγιο. Σε συνεδρίασή του, στην Αρχαία Ολυμπία, το διοικητικό συμβούλιο της ΚΕΔΕ… υπενθύμισε στην κυβέρνηση ότι το άρθρο 102 του Συντάγματος κατοχυρώνει τις αρμοδιότητες των δήμων σε θέματα τοπικού χαρακτήρα, μεταξύ αυτών και οι πολεοδομικές λειτουργίες.
Η απόφασή τους ανέφερε ότι η Αυτοδιοίκηση δεν αρνήθηκε ποτέ την ανάγκη εκσυγχρονισμού των πολεοδομιών, ζητώντας, όμως, προσωπικό και θεσμικά εργαλεία, όχι την αφαίρεση της αρμοδιότητας. Οι ίδιοι οι δήμαρχοι απορρίπτουν το επιχείρημα ότι οι πολεοδομίες των δήμων είναι εστίες διαφθοράς, τονίζοντας ότι η διαφάνεια εξαρτάται από το θεσμικό πλαίσιο και την επαρκή στελέχωση, όχι από το αν ανήκουν στο κράτος ή στους δήμους.
Οι αιτίες της υπολειτουργίας και η ευθύνη του κράτους
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ΚΕΔΕ στην ανακοίνωσή της, οι υστερήσεις των πολεοδομιών δεν οφείλονται στους δήμους, αλλά σε χρόνιες αδυναμίες του κεντρικού κράτους, όπως:
❱ Η έλλειψη χωροταξικών σχεδίων και η ανυπαρξία ενός ξεκάθαρου πλαισίου που θα επιτρέπει σε πολίτες κι επενδυτές να γνωρίζουν πού μπορούν να χτίσουν, τι και με ποιους όρους. Δεν ευθύνονται οι δήμοι, αλλά το κεντρικό κράτος που δεν έχουν καταρτιστεί ακόμη τα σχέδια αυτά.
❱ Η πολυνομία και η έλλειψη ξεκάθαρων αρμοδιοτήτων μεταξύ των βαθμίδων του κράτους.
❱ Η υποστελέχωση των πολεοδομιών. Η ΚΕΔΕ συστηματικά ζητά την πρόσληψη επιστημονικού προσωπικού, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στο δύσκολο έργο τους.
❱ Η ψήφιση αντισυνταγματικών νομοσχεδίων, για την οποία ασφαλώς δεν ευθύνονται οι δήμοι αλλά το κεντρικό κράτος. Αντισυνταγματικών νομοσχεδίων, όπως ο πρόσφατος ΝΟΚ, που κρίθηκαν αντισυνταγματικοί, κατέπεσαν στο ΣτΕ και έχουν προκαλέσει μεγάλη αναταραχή στην αγορά γης.
Οπως σημειώνει η ΚΕΔΕ, «δεν αντιλαμβανόμαστε πώς το κεντρικό κράτος, που δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη το Κτηματολόγιο και τα χωροταξικά σχέδια, θα διαχειριστεί καλύτερα τις πολεοδομίες».
Νέος φορέας: Εθνικός Οργανισμός Κτηματολογίου Ελέγχου Δόμησης
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο που παρουσίασαν οι υπουργοί Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, δημιουργείται ένας νέος ενιαίος φορέας με την ονομασία Εθνικός Οργανισμός Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Ο νέος οργανισμός θα συνενώσει τις αρμοδιότητες του Ελληνικού Κτηματολογίου και τις λειτουργίες έκδοσης οικοδομικών αδειών, ελέγχου κατασκευών και εποπτείας της δόμησης, οι οποίες ασκούνταν μέχρι σήμερα από τις ΥΔΟΜ των δήμων.
Με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθεί, σύμφωνα με το υπουργείο, ένα ενιαίο «one stop shop» για όλα τα θέματα που αφορούν την ακίνητη ιδιοκτησία. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μέσω της ενοποίησης θα επιτευχθεί ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις υπηρεσίες, ανεξαρτήτως περιοχής, αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία, Τεχνητή Νοημοσύνη και πλήρη διαλειτουργικότητα των συστημάτων.
Τα στοιχεία πίσω από τη μεταρρύθμιση
Τα δεδομένα που επικαλείται το υπουργείο δείχνουν έντονες ανισότητες στη λειτουργία των σημερινών ΥΔΟΜ:
❱ Από τους 332 δήμους της χώρας, μόνο οι 185 διαθέτουν δική τους ΥΔΟΜ.
❱ Το 23% καθυστερεί πάνω από τρεις μήνες για την έκδοση οικοδομικής άδειας, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η αναμονή ξεπερνά τα πέντε χρόνια.
❱ Το 35% λειτουργεί με έως δύο μηχανικούς.
❱ Ορισμένες υπηρεσίες εξυπηρετούν έως και εννέα γειτονικούς δήμους.
Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με την κυβέρνηση, κατέδειξαν την ανάγκη ενιαίου εθνικού φορέα για την εξάλειψη των καθυστερήσεων και των διαφοροποιήσεων ανά περιοχή.
Ποιες αρμοδιότητες παραμένουν στους δήμους
Παρότι το κράτος θα αναλάβει την έκδοση αδειών και τον έλεγχο κατασκευών, οι δήμοι θα διατηρήσουν, όπως αναφέρεται στο νομοσχέδιο, τις αρμοδιότητες σχεδιασμού:
❱ Εκπόνηση πολεοδομικών μελετών, επεκτάσεις σχεδίων πόλης και αναπλάσεις.
❱ Διαχείριση κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων.
❱ Συμμετοχή στη διαμόρφωση Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
❱ Διαχείριση διαδικασιών τακτοποίησης και ρυμοτομικών πράξεων.
Είναι γεγονός πως η μεταρρύθμιση των πολεοδομιών εξελίσσεται σε νέα εστία σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ κυβέρνησης και Αυτοδιοίκησης. Η ΚΕΔΕ καταγγέλλει συγκεντρωτισμό και υποβάθμιση του ρόλου των δήμων, ενώ η κυβέρνηση επιμένει ότι πρόκειται για απαραίτητο βήμα εκσυγχρονισμού και διαφάνειας. Το επόμενο κεφάλαιο της σύγκρουσης αναμένεται να γραφτεί στα ανώτατα δικαστήρια, καθώς οι δήμοι προετοιμάζουν την προσφυγή τους στο Συμβούλιο της Επικρατείας, υπερασπιζόμενοι «την αυτοτέλεια και το δικαίωμα να σχεδιάζουν οι ίδιοι τις πόλεις τους».
