Η επερχόμενη κατάθεση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε δημόσια διαβούλευση άνοιξε έναν ευρύ θεσμικό διάλογο στο εσωτερικό της αυτοδιοικητικής κοινότητας
Παρότι η Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) έχει εγκρίνει το νέο πλαίσιο, πολλοί δήμαρχοι -ιδίως από μικρούς, νησιωτικούς και ορεινούς δήμους–-εκφράζουν εύλογους προβληματισμούς για τον τρόπο με τον οποίο οι ρυθμίσεις θα εφαρμοστούν στην πράξη. Οι επισημάνσεις αυτές δεν συνιστούν απόρριψη της μεταρρύθμισης, αλλά καταγράφουν την αγωνία της πρώτης γραμμής της Αυτοδιοίκησης: εκεί όπου ο νόμος συναντά την καθημερινότητα των πολιτών.
Οι πραγματικές δυνατότητες
Ενας από τους βασικούς προβληματισμούς αφορά τη μεταφορά και την αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων. Δήμαρχοι αναγνωρίζουν ότι ο νέος Κώδικας βάζει τάξη σε ένα θολό τοπίο, ωστόσο επισημαίνουν ότι η σαφής καταγραφή αρμοδιοτήτων δεν αρκεί από μόνη της. Οπως τονίζουν, κρίσιμο ζητούμενο παραμένει η αντιστοίχιση αρμοδιοτήτων με επαρκείς πόρους και προσωπικό. Χωρίς αυτή τη σύνδεση υπάρχει ο φόβος ότι οι δήμοι θα κληθούν να αναλάβουν αυξημένες ευθύνες, χωρίς την αναγκαία διοικητική και οικονομική στήριξη, γεγονός που θα επιβαρύνει τη λειτουργία τους και θα εντείνει τις ανισότητες.
Μικροί και μεγάλοι δήμοι
Ακόμα ένα σημείο που αναδεικνύεται στον διάλογο αφορά τις διαφορετικές ταχύτητες εντός της Αυτοδιοίκησης. Δήμαρχοι μικρών δήμων εκφράζουν την ανησυχία ότι ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο, όσο αναγκαίο κι αν είναι, δεν λαμβάνει πάντα υπόψη τις ιδιαιτερότητες της περιφέρειας.
Η διοικητική επάρκεια, η στελέχωση των υπηρεσιών και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία διαφέρουν σημαντικά από δήμο σε δήμο. Οπως σημειώνεται, ο νέος Κώδικας θα πρέπει να συνοδευτεί από πολιτικές ενίσχυσης των πιο αδύναμων ΟΤΑ, ώστε να μη δημιουργηθεί ένα άτυπο χάσμα ανάμεσα στους «ισχυρούς» και τους «ευάλωτους» δήμους.
Συλλογικά όργανα και συμμετοχή
Παρότι οι δήμαρχοι αναγνωρίζουν την ανάγκη ταχύτερης λήψης αποφάσεων, αρκετοί εκφράζουν προβληματισμό για τον ρόλο των συλλογικών οργάνων. Τα δημοτικά συμβούλια, όπως επισημαίνουν, δεν πρέπει να περιοριστούν σε τυπικό ρόλο, αλλά να παραμείνουν ζωντανός χώρος πολιτικής συζήτησης και κοινωνικής εκπροσώπησης. Η ισορροπία μεταξύ αποτελεσματικής διοίκησης και δημοκρατικής συμμετοχής θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για την αποδοχή και τη νομιμοποίηση των αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο.
Οικονομική εποπτεία
Στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης οι δήμαρχοι βλέπουν θετικά την ενίσχυση της διαφάνειας και των ενιαίων κανόνων, ωστόσο εκφράζουν επιφυλάξεις για το εύρος της εποπτείας. Η αγωνία τους εστιάζεται στο να μη μετατραπεί ο προληπτικός έλεγχος σε έναν μηχανισμό που καθυστερεί αποφάσεις και περιορίζει την ευελιξία των δήμων. Οπως τονίζεται, η οικονομική αυτοτέλεια αποτελεί θεμέλιο της Αυτοδιοίκησης και θα πρέπει να προστατευτεί, παράλληλα με την ανάγκη για δημοσιονομική πειθαρχία.
Η εφαρμογή ως τελικό κριτήριο
Κοινή συνισταμένη των παρεμβάσεων των δημάρχων είναι ότι ο νέος Κώδικας θα κριθεί τελικά από την εφαρμογή του. Η ύπαρξη ενός σύγχρονου και ενιαίου πλαισίου θεωρείται θετική εξέλιξη, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευτεί από συνεχή διάλογο, διορθωτικές παρεμβάσεις και έμπρακτη στήριξη της Αυτοδιοίκησης. Οπως σημειώνουν αυτοδιοικητικοί παράγοντες, ο νέος Κώδικας δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα «κλειστό» νομοθέτημα, αλλά ως ένα δυναμικό εργαλείο που θα εξελίσσεται με βάση τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Οι 332 δήμαρχοι της χώρας, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν έχουν τις ίδιες θέσεις σχετικά με τον νέο Κώδικα, ο οποίος στο σύνολό του όμως δείχνει να ικανοποιεί τους περισσότερους από τους αιρετούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Εδώ και αρκετό καιρό, πάντως, οι δήμαρχοι μερικών από τους μεγάλους δήμους της χώρας στις δημόσιες τοποθετήσεις τους έχουν καταθέσει τις απόψεις τους για τον νέο Κώδικα, οι οποίες όμως πολιτικά αποτυπώνουν και τις θέσεις των κομμάτων από όπου προέρχονται και έχουν λάβει τη στήριξή τους.
■ Λάζαρος Κυρίζογλου (εκλεγμένος με τη στήριξη της Ν.Δ.): Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ χαρακτήρισε τον νέο Κώδικα «πρώτο θετικό βήμα» για την Αυτοδιοίκηση, καθώς ενώνει και κωδικοποιεί χιλιάδες διατάξεις που σήμερα είναι διάσπαρτες και προκαλούν γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και σύγχυση. Παράλληλα όμως έθεσε επιμέρους επιφυλάξεις για ορισμένες ρυθμίσεις, π.χ. τις διατάξεις για αντιμισθίες δημάρχων και την ένταξη ανεξάρτητων δημοτικών συμβούλων σε άλλες παρατάξεις.
■ Χάρης Δούκας (εκλεγμένος με τη στήριξη του ΠΑΣΟΚ): Ο δήμαρχος Αθηναίων υποστήριξε ότι, ενώ συμφωνεί με την ανάγκη ενός νέου Κώδικα, το κείμενο δεν λύνει τα υπαρξιακά προβλήματα των δήμων, ειδικά όσον αφορά τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ). Τόνισε ότι το σχέδιο δεν λέει τίποτα για τη χρηματοδότηση των δήμων και εξέφρασε έντονες αντιρρήσεις για το νέο εκλογικό σύστημα – λέγοντας ότι περιορίζει την αντιπροσωπευτικότητα και δημιουργεί ευάλωτες πλειοψηφίες.
■ Κώστας Πελετίδης (εκλεγμένος με τη στήριξη του ΚΚΕ): Ο δήμαρχος Πατρέων έθεσε ιδεολογική και πολιτική κριτική στον Κώδικα, υποστηρίζοντας πως ενισχύει τον κρατικό χαρακτήρα της διοίκησης και αδυνατεί να δώσει στην Αυτοδιοίκηση ουσιαστική αυτοτέλεια. Ανέφερε, επίσης, ότι ο Κώδικας μεταφέρει περισσότερες ευθύνες στους δήμους χωρίς να συνοδεύονται από τους αντίστοιχους πόρους.
Επίσης, υπήρξε και ομαδική αντίδραση από πέντε «μεγάλους» δημάρχους, οι οποίοι έστειλαν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας προς την ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών, εκφράζοντας έντονες διαφωνίες για συγκεκριμένες ρυθμίσεις που προβλέπονται στον νέο Κώδικα.
Συγκεκριμένα, όπως είχε γράψει και η «δημοκρατία», κοινή επιστολή διαμαρτυρίας προς τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο και την υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη απέστειλαν πέντε δήμαρχοι μεγάλων δήμων της χώρας, εκφράζοντας την αντίθεσή τους και τις έντονες ανησυχίες τους σχετικά με την προωθούμενη κατάργηση των σχολικών επιτροπών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 31 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου: «Ρυθμίσεις για το ανθρώπινο δυναμικό του δημόσιου τομέα, τις οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς και λοιπές διατάξεις». Την επιστολή συνυπογράφουν οι Χάρης Δούκας, δήμαρχος Αθηναίων, Στέλιος Αγγελούδης, δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μώραλης, δήμαρχος Πειραιά, Ανδρέας Παχατουρίδης, δήμαρχος Περιστερίου, και Θωμάς Μπέγκας, δήμαρχος Ιωαννιτών.
