Οι τρεις διακεκριμένοι ειδικοί Κ. Γρίβας, Δ. Σταθακόπουλος και Π. Νεάρχου σχολιάζουν το νέο τοπίο που διαμορφώνεται στην Αν. Μεσόγειο
Η ρηματική διακοίνωση της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με την οποία προσπαθεί να «επαναφέρει» το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο προσκήνιο, ήταν μαθηματικά σίγουρη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν αποτελεί ακόμα ένα «κλίκ» στην κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Ειδικά, αφού δεν είναι μια μεμονωμένη διπλωματική ενέργεια που μπορεί κανείς να… αγνοήσει, όπως ίσως κάποιοι θα σπεύσουν να προτείνουν στον δημόσιο διάλογο. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια μακροχρόνια στρατηγική της Αγκυρας, που στοχεύει στην ανατροπή της διεθνούς νομιμότητας και τη δημιουργία τετελεσμένων της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η εμπλοκή αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών, η ανάδυση νέων εμπορικών διαδρόμων, όπως ο IMEC, και η εμβάθυνση των τριμερών σχημάτων συνεργασίας διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον ασφαλείας. Η «δημοκρατία» επικοινώνησε με τρεις διακεκριμένους αναλυτές και επιστήμονες, προκειμένου να σχολιάσουν τόσο τις τελευταίες εξελίξεις, την τουρκική στρατηγική αλλά και το νέο τοπίο που διαμορφώνεται στη Μεσόγειο.
Ο δρ Κώστας Γρίβας αναλύει τη στρατηγική της Αγκυρας ως μια πολιτική μακροχρόνιας πολιορκίας, προειδοποιώντας ότι η ελληνική απραξία μετατρέπει τη χώρα σε μια οντότητα περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας.
Με αφορμή τη ρηματική διακοίνωση στον ΟΗΕ τονίζει: «Ο,τι κάνει η Τουρκία αποτελεί κομμάτι ενός αρχιτεκτονήματος. Βασικά είναι, με βάση την οθωμανική λογική, μια πολιτική μακροχρόνιας πολιορκίας. Και κάθε κίνησή της είναι ένα λιθαράκι σε αυτό που χτίζει. Ακόμη και οι υποχωρήσεις της ή οι χειρονομίες καλής θέλησης -τάχα μου και δήθεν- που προτείνει έναντι της Ελλάδας είναι κομμάτι αυτού του σχεδίου. Ακόμη και τις υποχωρήσεις, στις οποίες αναγκάστηκε, όπως ήταν το 1987 ή στην πρώτη φάση της κρίσης του 2020, τις ενσωματώνει μέσα σε αυτό το σχέδιο. Στόχος της είναι να μετατρέψει ολόκληρο το Αιγαίο -με την ευρύτερη έννοια, που περιλαμβάνει και κομμάτι της ανατολικής Μεσογείου- σε έναν χώρο κενό από τα ελληνικά νησιά. Τα νησιά να θεωρούνται στεριές με ελληνική κυριαρχία, αλλά να μην έχουν την ίδια αξία και σημασία με τη δική της ηπειρωτική ακτή, και να είναι κατά κάποιον τρόπο θύλακες περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας μέσα στο τουρκικό “γαλάζιο” έδαφος.
Αυτός ο στόχος είναι ξεκάθαρος και διακηρυγμένος. Δεν μιλάμε για ρητορική, αλλά για πράξη που αποσκοπεί στην αδρανοποίηση της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Την έχει επιτύχει μάλιστα εν μέρει, de facto, λόγω της απροθυμίας διαδοχικών ελληνικών κυβερνήσεων να πράξουν το αυτονόητο. Για εμάς, αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα στο σύνολό της θα μετατραπεί σε μια χώρα περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας. Δεν μπορείς να έχεις πλήρη εθνική κυριαρχία σε ένα κομμάτι της επικράτειάς σου και περιορισμένη σε ένα άλλο· δεν διαφέρουν σε κάτι οι Οινούσσες και το Καστελόριζο από το Αγρίνιο ή η Ρόδος από το Καρπενήσι. Συνακόλουθα, η χώρα θα έχει περιορισμένη υπόσταση μέσα στο ευρύτερο διεθνές σύστημα».
Ο Κώστας Γρίβας προειδοποιεί: «Η Τουρκία επιδιώκει τον απόλυτο έλεγχο της περιοχής για να μας κλείσει σε μια “γεωπολιτική φυλακή”. Αν αδρανοποιήσει την Ελλάδα, τότε και το Ισραήλ και η Αίγυπτος τοποθετούνται σε μια γεωπολιτική φυλακή, επιτρέποντας στην Αγκυρα να οικοδομήσει αυτό που θέλει: να γίνει μια μεγάλη ευρασιατική δύναμη. Κάτι που στην Ελλάδα δεν αντιλαμβανόμαστε, είναι ότι η πολιτική της Τουρκίας είναι απόλυτα ταυτισμένη -σε επίπεδο θέσεων και μεθοδολογιών- με τις κινέζικες αξιώσεις του “γαλάζιου” εδάφους».
Οπως σημειώνει, «η Τουρκία λέει ότι το Αιγαίο είναι προέκταση της ηπειρωτικής της ακτής, όπως ακριβώς έλεγε η Κίνα για τη Νότια Σινική Θάλασσα. Η μόνη διαφορά είναι ότι η Κίνα δημιουργεί νησιά εκεί όπου δεν υπάρχουν, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να “βουλιάξει” (εντός εισαγωγικών) τα ελληνικά νησιά, αρνούμενη τη νομική τους υπόσταση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία αντιγράφει τη μεθοδολογία της Κίνας και το περιβόητο “δόγμα των τριών πολέμων”:
Legal Warfare: Μια παρανοϊκή ανάγνωση του Διεθνούς Δικαίου που τη βολεύει. Public Opinion Warfare: Επηρεασμός της κοινής γνώμης με προπαγάνδα. Psychological Warfare (Ψυχολογικός Πόλεμος): Οπου το βασικό εργαλείο είναι η απειλή πολέμου.
Ακριβώς αυτό μας κάνει η Τουρκία εδώ και χρόνια. Η πρόσφατη διακοίνωση στον ΟΗΕ εντάσσεται σε αυτή την αρχιτεκτονική πολιορκία που αρνείται την ελληνική κυριαρχία. Οσο υπάρχει απραξία από ελληνικής πλευράς, όλα αυτά δεν είναι απλώς ρητορική, αλλά αποκτούν υπόσταση πράξης. Μια de facto κατάσταση επιβάλλεται όχι μόνο από δράσεις, αλλά και από την άρνηση δράσεων. Τα τελευταία χρόνια η απραξία αυτή έχει φτάσει σε ακραία σημεία. Επιβλέπουμε πλέον καταστάσεις που θα ήταν αδιανόητες το 1987, όπως αυτό που είδαμε με την Κάσο. Οι Τούρκοι χτίζουν λιθαράκι λιθαράκι έναν κλοιό γύρω από την Ελλάδα και ροκανίζουν σιγά σιγά την εθνική κυριαρχία. Ενώ η Τουρκία κάνει γεωπολιτική, εμείς αναλωνόμαστε σε μικροπολιτική. Καλώς γίνονται οι συμφωνίες με εταιρίες όπως η Chevron, αλλά αυτές είναι το κερασάκι στην τούρτα. Από κάτω πρέπει να υπάρχει η τούρτα και η τούρτα είναι τα 12 ναυτικά μίλια, η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και η αποδοχή της γεωγραφίας».
Ο δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος αναλύει στη «δημοκρατία» πώς η Αγκυρα αντιλαμβάνεται τα νέα δίκτυα ενέργειας και μεταφορών ως μια προσπάθεια γεωπολιτικής της απομόνωσης και πώς αντιδρά σε κάθε επίπεδο.
Οπως τονίζει, η συστηματική αμφισβήτηση της επήρειας των ελληνικών νησιών ταυτίζεται με την αντίθεση στις ενεργειακές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις που δεν την ενσωματώνουν, ενώ έχει κάθε είδους τρόπο για να τις εμποδίσει, αρχίζοντας με έγγραφες διαμαρτυρίες, όπως η ρηματική διακοίνωση, και φτάνοντας μέχρι ναυτικές αναπτύξεις.
Σημειώνει συγκεκριμένα: Ο διάδρομος IMEC, η εμπλοκή της Chevron νότια της Κρήτης και η εμβάθυνση της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ εντάσσονται σ’ ένα ενιαίο στρατηγικό αφήγημα.
Αυτό της σταδιακής γεωπολιτικής απομόνωσης της Αγκυρας από τα νέα δίκτυα ενέργειας, μεταφορών και τεχνολογικής συνδεσιμότητας που διαμορφώνονται μεταξύ Ινδοειρηνικού, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Στην τουρκική στρατηγική σκέψη ο IMEC δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως εμπορικός διάδρομος, αλλά ως εναλλακτική γεωοικονομική αρχιτεκτονική που παρακάμπτει συνειδητά την Τουρκία. Για δεκαετίες η Αγκυρα επένδυσε στο δόγμα ότι αποτελεί τον αναντικατάστατο χερσαίο ενεργειακό και μεταφορικό κόμβο μεταξύ Ανατολής και Ευρώπης. Η δημιουργία ενός θαλάσσιου και σιδηροδρομικού πλέγματος που συνδέει Ινδία, Αραβική Χερσόνησο, Ισραήλ και Ευρώπη μέσω Ελλάδας υπονομεύει ακριβώς αυτή τη γεωστρατηγική υπεραξία.
Υπό αυτό το πρίσμα η ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ερμηνεύεται στην Αγκυρα όχι ως περιφερειακή ενεργειακή συνέργεια αλλά ως διαμόρφωση ενός φιλοδυτικού άξονα ασφάλειας. Η σύγκλιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη και την αναζήτηση νέων πηγών φυσικού αερίου εκτός ρωσικής επιρροής. Η Τουρκία θεωρεί ότι δημιουργείται ένα σύστημα ενεργειακής ολοκλήρωσης στο οποίο δεν διαθέτει ρυθμιστικό ρόλο, παρά το μέγεθος και τη γεωγραφική της θέση.
Η παρουσία της Chevron στις έρευνες νότια της Κρήτης ενισχύει περαιτέρω τις τουρκικές ανησυχίες.
Για την τουρκική διπλωματία η εμπλοκή αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών μετατρέπει τις θαλάσσιες οριοθετήσεις σε ζήτημα ευρύτερου δυτικού στρατηγικού ενδιαφέροντος. Με άλλα λόγια, οι ενεργειακές δραστηριότητες παύουν να είναι διμερής ελληνοτουρκική διαφορά και αποκτούν χαρακτήρα διεθνούς επένδυσης υψηλής γεωπολιτικής προστασίας.
Η τουρκική αντίδραση στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτον, στη συστηματική αμφισβήτηση της επήρειας των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες, μέσω της προβολής του δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Δεύτερον, στην αντίθεση προς ενεργειακές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις που δεν ενσωματώνουν την Τουρκία ως διαμετακομιστικό κόμβο και, τρίτον, στη διατήρηση της στρατηγικής σύνδεσης με τη Λιβύη, ώστε να δημιουργείται γεωγραφικό ανάχωμα μεταξύ ελληνικού και κυπριακού θαλάσσιου χώρου.
Η Αγκυρα αντιλαμβάνεται ότι η ενεργειακή ενοποίηση της ανατολικής Μεσογείου συνδέεται άμεσα με τη στρατιωτική και πολιτική σταθεροποίηση της περιοχής υπό δυτική επιρροή.
Για τον λόγο αυτόν η αντίδραση δεν περιορίζεται σε δηλώσεις ή διπλωματικές διαμαρτυρίες. Στο παρελθόν, ναυτικές αναπτύξεις, σεισμογραφικές αποστολές και παρεμβάσεις σε θαλάσσια έργα χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλεία δημιουργίας τετελεσμένων ή καθυστέρησης ενεργειακών σχεδίων.
Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να αντιπροτείνει εναλλακτικά μοντέλα συνεργασίας, προβάλλοντας τον εαυτό της ως αναγκαίο ενεργειακό διάδρομο μέσω αγωγών και χερσαίων υποδομών προς την Ευρώπη. Ωστόσο, η σταδιακή μετατόπιση της διεθνούς προτεραιότητας από τους αγωγούς προς πολυτροπικά δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, δεδομένων και εμπορίου περιορίζει τη σχετική της επιρροή.
Συνολικά, η ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται σε χώρο σύγκλισης ενεργειακής ασφάλειας, θαλάσσιων μεταφορών και ψηφιακής συνδεσιμότητας. Ο IMEC λειτουργεί ως υπερ-πλαίσιο που ενώνει αυτές τις διαστάσεις, μετατρέποντας την Ελλάδα και τους εταίρους της σε κρίσιμο κρίκο μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Από τουρκικής σκοπιάς, η διαδικασία αυτή συνιστά στρατηγική περικύκλωση. Από δυτικής οπτικής, αποτελεί αναδιάταξη των αλυσίδων ισχύος και εφοδιασμού μετά την εποχή της μονοδιάστατης ενεργειακής εξάρτησης.
Η αντιπαράθεση, συνεπώς, υπερβαίνει τους υδρογονάνθρακες. Αφορά τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρόμων, των ενεργειακών ροών και τελικά της νέας γεωοικονομικής ισορροπίας που διαμορφώνεται στην ευρασιατική περιφέρεια – μια ισορροπία στην οποία η Τουρκία επιδιώκει να επανεισέλθει ως κεντρικός παίκτης και όχι ως παρακαμπτόμενος παράγοντας.
«Εμείς πρέπει συστηματικά να απαντάμε»
Μιλώντας στη «δημοκρατία» ο πρέσβης ε.τ. Περικλής Νεάρχου αναλύει τη θεσμική βαρύτητα των κινήσεων στον ΟΗΕ, τονίζοντας ότι η τυχόν απουσία ελληνικής απάντησης επιτρέπει στην Αγκυρα να κατοχυρώνει διεθνώς τις παράνομες αξιώσεις της.
«Η ρηματική διακοίνωση δεν προσθέτει τίποτε καινούργιο νομικά, είναι η εμμονή στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Εμείς, όμως, πρέπει συστηματικά να απαντάμε όταν εγείρονται τέτοια ζητήματα στον ΟΗΕ. Η Τουρκία απλώς εμμένει στο τουρκολιβυκό και δεν κάνει πίσω. Υποτίθεται ότι με την παρουσία των αμερικανικών εταιριών θα ισχυροποιούνταν η ελληνική πλευρά. Ομως, έρχεται η Τουρκία και επανεπιβεβαιώνει ότι εμμένει σε αυτό και ότι αυτό που κάνουμε εμείς είναι παράνομο. Μας κατηγορεί ότι διαπράττουμε παρανομία, διότι δεν σεβόμαστε τα δικαιώματα της Λιβύης και του τουρκολιβυκού μνημονίου. Παράλληλα, ανανεώνει την κατηγορία και κατά της Αιγύπτου, λέγοντας ότι είναι παράνομη και η μερική οριοθέτηση που κάναμε με την Αίγυπτο.
Οταν μια χώρα κάνει μια διακοίνωση, ο ΟΗΕ την αναρτά. Το εάν είναι νόμιμη ή μη νόμιμη δεν θα το κρίνει ο ΟΗΕ, καθώς δεν είναι δικαστήριο για να αποφασίσει. Πρέπει να υπάρχει πάντοτε η δική μας απάντηση, ώστε να μην κατοχυρώνει η Τουρκία διεθνώς την εντύπωση ότι “αυτά είναι έτσι”. Ο ΟΗΕ δεν κρίνει, εφόσον τηρούνται οι τυπικές προϋποθέσεις, δεν είναι δουλειά του να κάνει το δικαστήριο. Αυτός σου λέει: “Αν έχετε διαφορές, κάντε διαπραγματεύσεις ή πηγαίνετε σε δικαστήρια”.
Εκεί στηρίζεται η Τουρκία. Λέει πως αν υπάρχουν διαφωνίες, πρέπει να τις συζητούν οι χώρες τις οποίες αφορά το ζήτημα. Εδώ, όμως, την Τουρκία δεν την αφορά επί της ουσίας. Δεν έχει απέναντι ακτές. Εμείς θα πρέπει να τα παρακολουθούμε όλα αυτά και να παρεμβαίνουμε εκεί που πρέπει. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη κίνηση αυτή ήρθε μετά την εξέλιξη με τη Chevron, καθώς ο Ερντογάν δέχεται μεταξύ άλλων και τα πυρά της αντιπολίτευσης στη χώρα του και θέλει να επανεπιβεβαιώσει τη θέση του, σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, να δείξει ότι δεν το έχει εγκαταλείψει».