Του Νίκου Σώκου
Εδώ και δεκαπέντε χρόνια, η στέγη του Ιδρύματος Ωνάση επιλέγει να μιλήσει στην καρδία των ανθρώπων που αγαπούν την ηλεκτρονική μουσική, διοργανώνοντας το Borderline festival. Φέτος, για δύο ημέρες η στέγη παρουσίασε στο κοινό 25 καλλιτέχνες «από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ηλεκτρονικής μουσικής». Στόχος των διοργανωτών όπως ανέφεραν στο εισαγωγικό τους σημείωμα ήταν ο επαναπροσδιορισμός των ορίων της σύγχρονης μουσικής. Προβληματίστηκα λοιπόν, που μπορεί να φτάσει η μουσική, μάλλον όπου επιθυμεί ο κάθε καλλιτέχνης, μάλλον όπως έχει πει και ο «μάγος», Jeff Mills για την techno «δεν σχεδιάστηκε για να μένει στο παρελθόν, ούτε στο παρόν, προχωρούσε πάντα μπροστά» και το μπροστά είναι το άπειρο.
Ξεκίνησα λοιπόν το βράδυ της Παρασκευής 5 Απριλίου, μαζί με την φίλη μου την Νίκη να κατηφορίζω για την βιομηχανική περιοχή του Ρέντη, εκεί σε ένα πρώην εργοστάσιο, η στέγη του Ιδρύματος Ωνάση έχει δημιουργήσει ένα «εργοστάσιο εμπειριών» όπως το βαπτίζουν. Αφού παρκάραμε σχετικά εύκολα στα περίχωρα και μετά από ένα σύντομο περπάτημα, βρεθήκαμε μπροστά σε ένα επιβλητικό μινιμαλιστικό γκρι κτήριο με μια εξωτερική μεταλλική επένδυση που θύμιζε κτήριο υπό κατασκευή. Μετά την επανένωση της Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας στις 3 Οκτωβρίου 1990, ξεκίνησαν τα πρώτα ευρωπαϊκά «rave parties», να λαμβάνουν χώρα σε εγκαταλελειμμένα εργοστάσια, κύριως στο Ανατολικό Βερολίνο, το «Onassis Ready» ήταν πράγματι ιδανική τοποθεσία. Θύμιζε το παρελθόν αλλά στεκόταν έτοιμο να φιλοξενήσει το παρόν και το μέλλον.
Στην είσοδο μας υποδέχθηκαν με ευγένεια και μας έδωσαν οδηγίες για το φεστιβάλ, υπήρχαν δύο σκηνές, μια στο ισόγειο του κτηρίου και μια στον υπόγειο χώρο. Κόσμος υπήρχε παντού, όλων των ηλικιών, ντυμένοι φανταχτερά, εντελώς μονόχρωμα ή απλοϊκά, γυναίκες και άντρες είχαν διακοσμήσει τα πρόσωπα τους με ασημένιες μπογιές και αστεράκια. Στην Νίκη φάνηκαν σαν «βγαλμένοι από το μέλλον» και συμφώνησα αν και δυστυχώς, δεν μάθαμε ποτέ αν υπήρχε κάποιο μέρος, όπου τους έβαφαν επί τόπου.
Η σκηνή του ισογείου ήταν σκοτεινή, γεμάτη κόσμο που κινείτο με ένταση, πανκ μελωδίες γέμιζαν τους τοίχους και τα μυαλά των παρευρισκόμενων. Ήταν η Αθηναϊκή post-punk μπάντα, Victory Collapse. Μείναμε στο μέρος κανά δεκάλεπτο, προσπαθώντας να εγκλιματιστούμε και δειλά δειλά κουνήσαμε και εμείς ρυθμικά τα κεφάλια μας, με την μπάντα να παράγει έναν ήχο απότομο, με στιβαρό ρυθμό.
Όμως αυτό που γυρνούσε στο κεφάλι μου ήταν το υπόγειο, εκεί που είχε στηθεί η αρένα για την ανάδειξη του ηλεκτρονικού ήχου και έτσι αποχωρήσαμε. Ενώ περπατούσαμε πάνω σε ένα κατηφορικό δρομάκι, στα αριστερά μας είχαν στηθεί κάτι περιστρεφόμενες υπνωτικές σπιράλ, όπου άμα της κοιτούσες επίμονα θα νόμιζες ότι αυξομειώνονται!
Ένας νεαρός μας άνοιξε την πόρτα του υπογείου και αμέσως ήρθαμε αντιμέτωποι με ένα ηλεκτρισμένο σκηνικό, χρωματιστά ψυχεδελικά ακανόνιστα σχέδια διακοσμούσαν ένα διάφανο πανί και μια γυναικεία μορφή σκυφτή με πάθος πάνω από ένα αναλογικό synthesizer παρήγαγε ζωντανά έναν απόκοσμο, δυστοπικό ήχο, ο οποίος όλο και δυνάμωνε σαν να ήταν προάγγελος, μιας κακής εξέλιξης…όμως εκεί σταμάτησε και το πλήθος άρχισε να χειροκροτεί θερμά καμαρώνωντας την καλλιτέχνιδα. Έμαθα ότι την έλεγαν aya, ήρθε από την Αγγλία συνθέτει και τραγουδάει πάνω στον καμβά της πειραματικής ηλεκτρονικής μουσικής.
Αμέσως μετά το σκηνικό άλλαξε, στην σκηνή έφεραν τέσσερα Dj decks και έναν μείκτη, ο φωτισμός έγινε μωβ και τότε ανέβηκαν πάνω δύο νεαρά χαμογελαστά παιδία, που ο κόσμος τα καλωσόρισε ζητωκραυγάζοντας. H pink.wav και ο Poor J’dar δύο νέοι από την χώρα μας ανέλαβαν να μας ξεσηκώσουν.
Η Νίκη δεν είχε βρεθεί ποτέ ξανά σε «rave party», αγχωνόταν για το πώς να χορέψει «σωστά» και για την γνώμη των άλλων… Μόλις όμως ξεκίνησαν τα παιδία το «set» τους σχεδόν αυθόρμητα άρχισε να λικνίζεται σαν να το έκανε χρόνια!
Οι δύο τους έπαιζαν γρήγορα ευφορικά κομμάτια και έκαναν πολλά διαφορετικά είδη μουσικής να επικοινωνούν μεταξύ τους, από την drum & bass, στην hip hop και μετά από την trance στην technο. Ο κόσμος χόρευε σε μικρές παρέες, όμως σύντομα η διάθεση τους και τα κομμάτια, μας έφεραν κοντά σαν να μοιάζουμε με μια μεγάλη ξέφρενη παρέα. Το σετ κράτησε μια ώρα, η οποία μάλλον στην πλειοψηφία των παρευρισκόμενων φάνηκε το πολύ σαν δεκάλεπτο! Είχα ιδρώσει, η επιλογή σακακιού και πουκαμίσου ήταν εμφανώς λανθασμένη, είπα έρχομαι για ρεπορτάζ και θα κάτσω κυρίως να παρατηρήσω, όμως κατάλαβα αμέσως, ότι το σωστό ρεπορτάζ πρέπει να είναι και βιωματικό! Τι λέτε;
Στο πρόσωπο της φίλης μου ήταν μόνιμα ζωγραφισμένο ένα χαμόγελο. Χωρίς να χρειαστούν λόγια και επιχειρήματα από μέρους μου, φαινόταν πως κατάλαβε τον λόγο που έχω γίνει ρέιβερ τα τελευταία χρόνια, τσαλακώθηκε, ξεσάλωσε, απελευθερώθηκε και σε μια κοινωνία σοβαροφάνειας μάλλον το έχουμε ανάγκη!
Μετά την ολοκλήρωση της εμφάνισης του, ο Poor J’dar κατέβηκε κάτω στο πλήθος και δεν έχασα ευκαιρία να τον συγχαρώ από κοντά για την εμπειρία που μας χάρισε, αλλά και να του κάνω μερικές ερωτήσεις:
1. Πες μου δύο λόγια για σένα, το όνομα σου, πού μεγάλωσες και πώς ξεκίνησες να παίζεις μουσική;
1. Με λένε Ανδρέα, είμαι 28 ετών και το καλλιτεχνικό μου είναι Poor J’Darr (προφέρεται Πούρ Τζαντάρ). Είμαι παραγωγός ηλεκτρονικής μουσικής και DJ με έφεση στο είδος της bass μουσικής.
Μεγάλωσα στο Νέο Ηράκλειο Αττικής σε καλλιτεχνικό σπίτι, με είδωλο τον πατέρα μου ο οποίος είναι DJ. Απο πολύ μικρός ήμουν βουτηγμένος στην μουσική, από συναυλίες, μπαρ, κλαμπ και φυσικά στο σπίτι. Ξεκίνησα από μικρός να ασχολούμαι με κλασική μουσική, πιο συγκεκριμένα κλασικη κιθάρα, θεωρία, αρμονία κλπ.
Μεγαλωμένος με ακούσματα funk, soul, jazz, blues, rock και διάφορες ethnic μουσικές, δεν άργησα να μπω στον κόσμο της ηλεκτρικής κιθάρας και να παίζω σε cover bands από τα 15 μου μεχρι τα 20. Ήθελα να γράψω μουσική δικιά μου τότε, αλλά δεν μπορούσα να βρω άλλα άτομα στην ηλικία μου με τα ίδια ακούσματα και ανάγκη για σύνθεση, μέχρι που γνώρισα κάποια άτομα στην πλατεία της γειτονιάς μου, DJs και hip hop producers και rappers, που με φέραν σε επαφή με τον κόσμο της UK Bass, το DJing, όπως και με την παραγωγή ηλεκτρονικής μουσικής. Ήταν η πιο εύκολη απόφαση της ζωής μου το να ασχοληθώ με αυτό. Γιατί να περιμένω τα άλλα άτομα για να εκφράσω τις μουσικές μου ανάγκες, ενώ μπορώ να το κάνω μόνος μου με έναν υπολογιστή. Μετά από μια κυκλοφορία σε αγγλικό label που πήγε καλά, και μαζί με το πρώτο μεγάλο πάρτυ που έπαιξα που και αυτό ήταν πολύ πετυχημένο (2021), πήρα την απόφαση να ασχοληθώ επαγγελματικά με την μουσική.
2. Τι ακούσαμε στο σετ σου και γιατί σε εκφράζει;
2. Στο σετ που έπαιξα μαζί μην την συνεργάτη και πολύ καλή μου φίλη pink.wav, ακούσατε διάφορες γεύσεις της bass μουσικής. Baile funk, UK bass, Techno, Latin Bass, Club, Breaks και άλλα. Η Bass μουσική είναι μια μεγάλη οικογένεια ήχων, που έχει σαν κοινό άξονα την χρήση των χαμηλων συχνοτήτων, δηλαδή τα γνωστά σε όλους ως «μπάσα» εξού και το όνομα Bass music. Bass music μπορεί να προσδιοριστεί κάτι από dubstep / drum & bass έως techno / house ή electro / hip hop και άλλα, και η γενικότερη ιδέα είναι ο συνδυασμός διαφόρων ειδών μεταξύ τους.
Η μουσική αυτή μας εκφράζει διότι δεν έχει όρια, και μπορούμε να αλλάζουμε και να χρησιμοποιούμε πολλά διαφορετικά είδη μέσα σε ένα σετ ή και σε ένα κομμάτι – δίνει απόλυτη ελευθερία στο παίξιμο. Άρα μέσα στο σετ μιας ώρας, ο ακροατής μπορεί να ακούσει πολλά διαφορετικά στυλ ηλεκτρονικής μουσικής.
3. Τι σημαίνει για εσένα ρέιβερ;
3. Ρέιβερ για μένα δεν είναι ταυτότητα που φοράς. Είναι η στάση που έχεις απέναντι στη ζωή. Είναι να πιστεύεις, ότι υπάρχουν στιγμές που η μουσική σε πάει κάπου που δεν χωράει σε λόγια και να κυνηγάς αυτές τις στιγμές, είτε ως κοινό είτε ως καλλιτέχνης. Είναι η σχέση με τους ανθρώπους γύρω σου. Αγνώστους που εκείνη τη στιγμή δεν είναι άγνωστοι. Μοιράζεστε κάτι που δεν χρειάζεται να το πεις αλλά απλά το ζεις.
Αφού τον καληνύχτισα βγήκαμε ένα μικρό διάλειμμα, για ενυδάτωση και επανήλθαμε για την τελευταία εμφάνιση της βραδιάς.
Τελευταίος ήταν ο Ben Ufo, θρύλος της ηλεκτρονικής μουσικής, με πολλά γαλόνια στους ώμους του, κατάγεται από την Αγγλία και πολλοί ειδήμονες τον έχουν χαρακτηρίσει «Ο αγαπημένος Dj του αγαπημένου σου Dj».
Το σκηνικό έγινε μπλε και η μουσική δυναμική, χαρούμενη με στίχους, άκουγες τύμπανα και αφροαμερικάνικες φωνές μπλεγμένες μαζί με παραμορφωμένα synthesizer, ενώ αμέσως μετά ψυχεδελικές μελωδίες με περίεργα μουσικά μοτίβα, που σε προκαλούσαν να κλείσεις τα μάτια σου και να χαθείς.
Η μαγεία του Ben βρισκόταν στις μεταβάσεις, εκεί που το βαρύ μπάσο του Λονδίνου, συναντούσε την techno του Ντιτρόιτ. Με χειρουργική ακρίβεια στο μιξάρισμα, κατάφερε να μετατρέψει τον χώρο σε ένα πολύχρωμο κολάζ, αποδεικνύοντας ότι ένας πραγματικός selector δεν παίζει απλώς κομμάτια, αλλά διηγείται μια ιστορία που δεν θέλεις να τελειώσει ποτέ. Δύο ώρες χαθήκαμε σε ένα μουσικό ταξίδι, που δύσκολα τα λόγια μπορούν να το περιγράψουν…
Κάπου εκεί το πρώτο βράδυ στου Ρέντη ολοκληρώθηκε, φάγαμε «βρώμικο» στην Συγγρού, για να αναπληρώσουμε τις χαμένες θερμίδες και αποχαιρετηθήκαμε!
Η επόμενη νύχτα με βρήκε μόνο χωρίς την Νίκη. Είχε έναν μοναδικό σκοπό, το όνομά του, Jeff Mills. Για όσους ασχολούνται με την ηλεκτρονική μουσική το άκουσμα και μόνο του ονόματος προκαλεί αμέσως δέος και σχόλια διθυραμβικά. Ο Mills είναι ένας εκ των πρωτεργατών της techno, πηγή έμπνευσης για πολλούς μουσικούς. Γεννήθηκε στο Detroit, την λεγόμενη «Motor City» λόγω των εργοστασίων των αυτοκινητοβιομηχανιών που έδρευαν εκεί, κάτι που έμελλε να στιγματίσει και τον ήχο του. Ξεκίνησε να πειραματίζεται με τα βινύλια την δεκαετία του 1970. Όπως είχε πει για τους Djs «Θαύμαζα πως αναδομούσαν τον ήχο και πώς παρουσιάζαν τη μουσική με τρόπο που δεν απείχε καθόλου από μια πρωτογενή σύνθεση. Το να παίρνεις, δύο αντίτυπα από το “Good Times” των Chic και να τα μεταμορφώνεις σε κάτι που θα ξεσήκωνε, ήταν στην πραγματικότητα μια νέα μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αυτή η διαδικασία της αναγέννησης του ήχου μου φάνηκε συναρπαστική».
Αρχικά εργάστηκε ως ραδιοφωνικός παραγωγός αποκτώντας το προσωνύμιο «The Wizard» λόγω της απίστευτης ταχύτητας και τεχνικής του στο μιξάρισμα. Το 1989 μαζί με τον Mad Mike και τον Robert Hood ξεκίνησαν την κολεκτίβα Underground Resistance, μια δισκογραφική εταιρεία – πολιτικό κίνημα με σκληρό, βιομηχανικό ήχο που αντιδρούσε στην εμπορευματοποίηση της μουσικής, μαζί τους γεννήθηκε και η Detroit techno.
Έκτοτε ο Mills όπως δηλώνει, «Παράγει μουσική κάθε μέρα» όχι μονάχα techno, πειραματίζεται με ήχους από όλον τον κόσμο και αποτελεί αναμφισβήτητα έναν από τους πιο πολυδιάστατους καλλιτέχνες της εποχής μας. Jazz, κλασική μουσική, ambient, electronic και funk είναι μόνο μερικά από τα είδη που τον απασχολούν. Τα έργα του, έχουν παρουσιαστεί σε εμβληματικά μέγαρα μουσικής και στα μεγαλύτερα μουσικά φεστιβάλ.
Έφτασα στου Ρέντη περίπου ένα τέταρτο πριν την εμφάνιση του, επαγγελματικές μου υποχρεώσεις δυστυχώς δεν μου επέτρεψαν να παραστώ εκεί νωρίτερα. Δυσκολεύτηκα αρκετά να παρκάρω και αυτό προμήνυε τον κόσμο που είχε έρθει να τον δει… Περπατούσα γρήγορα και νευρικά, πριν το αντιληφθώ βρέθηκα στην είσοδο του υπογείου. Η μουσική από το προηγούμενο σετ είχε σταματήσει, σημάδι ότι έπρεπε να μπω μέσα γρήγορα και να φτάσω μπροστά. Μπήκα μέσα και το πρώτο πράγμα που αισθάνθηκα ήταν αφόρητη ζέστη, ο κόσμος ήταν πολλαπλάσιος από της Παρασκευής και δυσκολεύτηκα πολύ να φτάσω μπροστά… Η στέγη είχε κάνει overbooking με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χώρος για παραπάνω από τα πόδια μου! Αφού εκνευρίστηκα για περίπου ένα λεπτό σκέφτηκα, ότι σε μια τέτοια εμφάνιση έχουν όλοι ανάγκη να παρευρεθούν. Παρατηρούσα τον χώρο, άνθρωποι όλων των ηλικιών, αρκετοί μάλιστα κοντά στα πενήντα. Η techno είναι πράγματι ένα είδος με ιστορία και εκείνη την στιγμή την είχα μπροστά μου.
Το μέρος λούστηκε από κόκκινα φώτα και στην σκηνή οι διοργανωτές έφεραν τέσσερα decks, έναν μικτή και ένα Roland TR-909, το θρυλικό drum machine, με το οποίο ο Mills αναδιαμορφώνει ζωντανά τα κομμάτια που μιξάρει. Σκέφτηκα ότι ξεκινάμε… Η σκηνή μαύρισε και ένα λευκό φως φώτισε πάνω σε μια μαυροφορεμένη φιγούρα, ήταν αυτός, σκυφτός πάνω από τον εξοπλισμό του.
Το σετ ξεκίνησε σαν ιεροτελεστία με τον Mills να βάζει το πρώτο κομμάτι, αργό μπάσο ελάχιστα ντραμς, ήχος μινιμαλιστικός επαναλαμβανόμενος. Ο κόκκινος φωτισμός που βρισκόταν στο ταβάνι κύκλωνε την πίστα και ο κόσμος ξεκίνησε να κουνιέται ρυθμικά. Ήχος σκοτεινός που θα έντυνε ιδανικά μπερδεμένες σκέψεις, έτσι κύλισαν τα πρώτα λεπτά, όμως η ένταση ανέβηκε και τότε όλοι βγήκαν από το χάος και χόρεψαν με δυναμισμό. Το ταξίδι ξεκίνησε και ο Mills ήταν ο καπετάνιος.
Ο ήχος από τα ηχεία ήταν κρυστάλλινος και τα όργανα στα κομμάτια του, ωμά χωρίς παραμορφώσεις. Η ένταση από το ένα κομμάτι στο άλλο συνεχώς αυξομειωνόταν, με έναν τρόπο που έβγαζε απόλυτο νόημα. Κάποια στιγμή ακούσαμε ένα διαπεραστικό τύμπανο και μετά φωνές ενθουσιασμού, ο «Wizard» χρησιμοποιούσε το drum machine του και «τζάμαρε»! Κάθε φορά που αυτοσχεδίαζε και επαναπροσάρμοζε τα κομμάτια με το TR-909 στο κοινό γινόταν χαμός. Ένιωσα εφορία και ανατριχίλα πολλές φορές μέσα στο δίωρο σετ του, σαν να συμφωνούσα με τα λόγια του πως «Η techno συνδέεται με κάτι πνευματικά γιγαντιαίο», χωρίς να ορίζεται.
Ο Μills σχεδόν δεν έπαιρνε τα μάτια του από τον εξοπλισμό, όμως ένιωθε τον χώρο, τα χέρια του κινούνταν με αυτοπεποίθηση γρήγορα και συνεχώς, σαν να ήταν «προγραμματισμένος» γι’ αυτό, σαν να έβλεπε δέκα κινήσεις μπροστά. Το μόνο διαφορετικό που έκανε ήταν να σκουπίζεται με μια πετσέτα, όταν ίδρωνε.
Το δίωρο πέρασε σαν αστραπή και αντιλήφθηκα το τέλος μόναχα όταν είδα τον Mills να ρωτά κάτι έναν άνθρωπο τις διοργάνωσης. Οι εκφράσεις του μαρτυρούσαν πως ρωτούσε αν πρέπει να σταματήσει, παίρνοντας καταφατική απάντηση. Μου φάνηκε σαν να ήθελε να παίξει κι άλλο, ίσως εγώ να ήθελα να το πιστέψω αυτό, δε ξέρω… Μόλις σταμάτησε, το χειροκρότημα ήταν εκκωφαντικό και εκείνος απλά υποκλίθηκε ταπεινά γνέφοντας ευγενικά και ντροπαλά «thank you». Όσο μαγικά εμφανίστηκε τόσο μαγικά εξαφανίστηκε, μόλις το λευκό φως έσβησε. Έφυγα γρήγορα χωρίς να επεξεργαστώ στιγμιαία το τελείωμα, έπρεπε σύντομα να κοιμηθώ, όμως στον δρόμο για την επιστροφή ανατρίχιασα ξανά σκεφτόμενος τι έζησα.
Η ηλεκτρονική μουσική είναι πολλά παραπάνω από νότες και μελωδίες, είναι κατάθεση ψυχής. Ο χορός, συνδέεται με το μυαλό, γίνεται η φωνή του, ο κόσμος σταματά να είναι άγνωστος, όπως είπε και ο Ανδρέας, ζείτε κάτι μαζί, το οποίο δε χρειάζεται λόγια για να εξηγηθεί, είναι μια καθολική σύνδεση μεταξύ του πλήθους, του μουσικού και των συνειδήσεων τους.
Είμαστε όλοι ένα, αυτό είναι το μήνυμα και με όλα αυτά που ζούμε, μάλλον φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ…
Τα λέμε στο επόμενο φεστιβάλ!
