Η ψηφιακή υποδομή που στήνουμε σήμερα, θα μας συνοδεύει για τις επόμενες δεκαετίες
Από τον
Κωνσταντίνο Κορίκη*
Η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη απολυταρχικά καθεστώτα που υποσχέθηκαν ότι περιορίζουν τις ελευθερίες μας για το καλό μας, και ομολογώ ότι φοβάμαι πως κάτι ανάλογο εκτυλίσσεται και τώρα, απλώς με πιο σύγχρονο λεξιλόγιο και πιο κομψή νομοτεχνική. Ιανουάριος 2028. Το παιδί σας δεν θα μπορεί να ανοίξει Instagram, TikTok ή facebook αν πρώτα δεν επιδείξει κρατικό ψηφιακό πορτοφόλι. Η επίσημη αφήγηση επικεντρώνεται αποκλειστικά στην ψυχική υγεία των ανηλίκων. Τα δεδομένα, όμως, αφηγούνται μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία, και η δουλειά του αναλυτή ψηφιακών μέσων είναι να τη διαβάσει ολόκληρη.
Η Ελλάδα προετοιμάζει οριζόντια απαγόρευση των social media κάτω των 15. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ακονίζει τα δικά της εργαλεία. Και το ηθικό άλλοθι είναι τόσο ισχυρό, που όποιος θέτει μία ερώτηση παραπάνω χαρακτηρίζεται αυτομάτως εχθρός της παιδικής ηλικίας. Οι ερωτήσεις, όμως, πρέπει να τεθούν τώρα. Οχι όταν θα ψάχνουμε τα ψιλά γράμματα.
Ο Δούρειος Ιππος λέγεται EUDI Wallet: Οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων όπως οι EDRi, noyb και Electronic Frontier Foundation προειδοποιούν ότι η προστασία των ανηλίκων λειτουργεί ως όχημα για την επιβολή του Ευρωπαϊκού Ψηφιακού Πορτοφολιού. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1183 ορίζει ότι έως το τέλος Δεκεμβρίου 2027 όλες οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες υποχρεούνται να αποδέχονται το EUDI Wallet. Ξεκινάμε από τα παιδιά επειδή κανείς δεν θα φωνάξει. Σε πέντε χρόνια η πρόσβαση σε οποιαδήποτε online υπηρεσία θα προϋποθέτει κρατική ψηφιακή ταυτότητα. Αυτό δεν είναι σενάριο ανησυχίας, είναι χρονοδιάγραμμα δημοσιευμένο σε επίσημη εφημερίδα.
Τι έδειξε το αυστραλιανό πείραμα: Το πρώτο εθνικό μοντέλο απαγόρευσης, η Αυστραλία, λειτουργεί ήδη ως ερευνητικό εργαστήριο. Πρόσφατη έρευνα του Molly Rose Foundation σε 1.050 εφήβους ηλικίας 12 έως 15 ετών κατέδειξε ότι, παρά τον πρωτοφανή νόμο, το 61% όσων είχαν λογαριασμό πριν από την απαγόρευση παραμένει ενεργό σε μία τουλάχιστον πλατφόρμα. Το 64% των παιδιών που συνέχισαν να χρησιμοποιούν το YouTube δήλωσε ότι η πλατφόρμα δεν έκανε απολύτως τίποτα για να απενεργοποιήσει τον λογαριασμό τους. Οχι VPN, όχι τεχνικά τεχνάσματα. Η απαγόρευση ήταν, στην πράξη, θέατρο. Ωστόσο, η ψηφιακή υποδομή ταυτοποίησης έμεινε στη θέση της. Κι αυτό είναι το κρίσιμο.
Η επιστήμη δεν τρέχει πίσω από τους νόμους: Η εμβληματική έρευνα των Orben και Przybylski στο Nature Human Behaviour βρήκε τόσο μικρή συσχέτιση μεταξύ χρήσης social media και ψυχικής υγείας, που οι ίδιοι οι ερευνητές τη χαρακτήρισαν πρακτικά αμελητέα. Η συστηματική ανασκόπηση των Valkenburg, Meier και Beyens (2022) κατέληξε ότι οι συσχετίσεις είναι αδύναμες και ασυνεπείς μεταξύ μελετών. Ναι, υπάρχουν επιμέρους ενδείξεις επιπτώσεων σε κορίτσια 11 έως 13 και αγόρια 14 έως 15 ετών. Αλλά μια οριζόντια απαγόρευση πάνω σε αντικρουόμενα επιστημονικά ευρήματα είναι, στην καλύτερη περίπτωση, πρόωρη. Στη χειρότερη, πολιτική ευκολία.
Ποιος πληρώνει τη νύφη: Η επιλεκτικότητα του μέτρου αποκαλύπτει τη λογική του. Χτυπά Instagram, TikTok, facebook. Αφήνει έξω Roblox, Discord, Steam, WhatsApp, Viber, περιβάλλοντα όπου τα παιδιά συνομιλούν με αγνώστους χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο. Η επιλογή δεν προκύπτει από ανάλυση ρίσκου, προκύπτει από lobbying. Ταυτόχρονα, με το KidsWallet η ευθύνη μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στους γονείς. Αν το παιδί υποκλέψει το PIN και πάθει κάτι, η πλατφόρμα καλύπτεται, το κράτος καλύπτεται, ο γονέας εκτίθεται. Η Electronic Frontier Foundation προειδοποιεί επιπλέον ότι οι συσκευο-εξαρτώμενες μέθοδοι επαλήθευσης αποκλείουν παιδιά που συνδέονται μέσω βιβλιοθηκών, σχολείων ή internet cafés. Δηλαδή τα πιο ευάλωτα.
Τι υπογράφουμε πραγματικά: Στις 10 Οκτωβρίου 2025 υπογράφηκε η Δανέζικη Διακήρυξη του Jutland από 25 κράτη-μέλη. Η Ελλάδα, η Γαλλία και η Ισπανία πιέζουν για τη σκληρότερη εκδοχή. Η Δανία προκρίνει ευέλικτα μέτρα με γονική συναίνεση. Στη Γερμανία, μερίδα ειδικών επιμένει ότι η ψηφιακή ανθεκτικότητα των παιδιών δεν χτίζεται με κόφτες, αλλά με εκπαίδευση. Η ελληνική επιλογή είναι μια πολιτική δήλωση. Κάτι λέει κι αυτή.
Το πραγματικό διακύβευμα: Τα παιδιά χρειάζονται προστασία. Κανείς σοβαρός δεν το αμφισβητεί. Εχουμε όμως και δικαίωμα και υποχρέωση να ρωτήσουμε τι άλλο υπογράφουμε μαζί με την προστασία. Ποια ψηφιακή υποδομή στήνουμε σήμερα, που θα μας συνοδεύει για τις επόμενες δεκαετίες. Τα πιο κρίσιμα ψηφιακά δικαιώματα δεν χάνονται με νόμους που διακηρύσσουν «απαγορεύουμε την ελευθερία σας». Χάνονται με νόμους που υπόσχονται «προστατεύουμε τα παιδιά σας».
*Digital Media Strategist
