Οι οθωμανικές Αρχές συνέλαβαν και εξόντωσαν στην Κωνσταντινούπολη περίπου 500 Αρμένιους διανοούμενους, πολιτικούς, θρησκευτικούς ηγέτες και προσωπικότητες της κοινότητας, για να ακολουθήσουν ο συστηματικός διωγμός και η γενοκτονία 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων
Η γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν ένα προσχεδιασμένο έγκλημα που εξυφάνθηκε από τους Νεοτούρκους στα συνέδριά τους, που έλαβαν χώρα στη Θεσσαλονίκη. Στο τρίτο συνέδριο, που διεξήχθη το 1911, αποφασίστηκαν σκληρά μέτρα, που είχαν τους εξής στόχους:
– Εκτουρκισμός ολόκληρης της Ανατολίας, που επιτυγχανόταν μέσω του βίαιου εξισλαμισμού.
– Οικονομική εξόντωση των χριστιανών επιχειρηματιών, απαγορεύοντας στους μουσουλμάνους να συναλλάσσονται με χριστιανούς και απαγορεύοντας στους χριστιανούς να γίνονται κάτοχοι ακινήτων.
– Δημογραφική αλλοίωση χριστιανικών πόλεων και κοινοτήτων, με υποχρεωτική εγκατάσταση μουσουλμανικών πληθυσμών, με το σύνθημα «Η Τουρκία ανήκει στους Τούρκους».
Ενώ είχαν προηγηθεί οι σφαγές των Αρμενίων στα Αδανα το 1909, τη νύχτα της 24ης προς την 25η Απριλίου του 1915, μεσούντος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με ένα καλά μελετημένο σχέδιο, οι οθωμανικές Αρχές συνέλαβαν και εξόντωσαν στην Κωνσταντινούπολη περίπου 500 Αρμένιους διανοούμενους, πολιτικούς, θρησκευτικούς ηγέτες και προσωπικότητες της κοινότητας, για να ακολουθήσουν ο συστηματικός διωγμός και η γενοκτονία 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων, με τις πιο βάρβαρες μεθόδους, που δοκιμάστηκαν πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία.
Επειδή οι κυβερνώντες στην Τουρκία, όπως και το τουρκικό κράτος είναι αμετανόητοι γενοκτόνοι, θα παραθέσουμε τεκμήρια και ορισμένες από τις μαρτυρίες που τεκμηριώνουν τη γενοκτονία, όπως παρουσιάστηκαν σε άρθρο του Πασκουάλ Οχανιάν στο Περιοδικό «Αρμενικά», τεύχος 84: Ενα υπουργικό διάταγμα, υπογεγραμμένο από τον υπουργό Αμύνης, Ενβέρ Πασά, προς τους αξιωματικούς του στρατού, αναφέρει:
«27 Φεβρουαρίου 1915. Προς τους αξιωματικούς του στρατού: Εν όψει της παρούσας κατάστασης, αποφασίστηκε, με αυτοκρατορική διαταγή, η ολοκληρωτική εξολόθρευση της αρμενικής φυλής. Προς αυτόν τον σκοπό, θα διενεργηθούν οι ακόλουθες επιχειρήσεις: 1 – Οι Οθωμανοί υπήκοοι άνω των πέντε ετών, που έχουν αρμενικό όνομα και διαμένουν στη χώρα, θα απελαθούν από την πόλη και θα θανατωθούν […] Επικεφαλής αξιωματικός και υπουργός Αμύνης Ενβέρ».
Ενα άρθρο που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «New York Times» της εποχής καταγγέλλει ότι η πεδιάδα του Αλασγκέρντ ήταν πλήρως καλυμμένη με πτώματα, πολλά από τα οποία ήταν παιδιά. Στο Μπιτλίς, ο Τούρκος νομάρχης Μουσταφά Αμπντούλ Χαλίκ μπέης συγκέντρωσε μια χιλιάδα αρμενόπαιδα και τα οδήγησε σε ένα μέρος με το όνομα Τσαχάλντ, όπου τα έκαψε ζωντανά παρουσία των Αρχών, του τουρκικού λαού αλλά και διάφορων προσωπικοτήτων της Τουρκίας· κατόπιν απηύθυνε ομιλία, στην οποία δήλωσε: «Για την ασφάλεια της Τουρκίας είναι απαραίτητο να σβηστεί διά παντός το αρμενικό όνομα στις αρμενικές επαρχίες».
Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ταλαάτ, που ως υπουργός Εσωτερικών ήταν ένας από τους υπευθύνους που υπέγραψαν τις επίσημες διαταγές για τη σφαγή, καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά η ποινή δεν εκτελέστηκε, διότι ο Ταλαάτ διέφυγε στη Γερμανία. Το 1921 ένας νεαρός Αρμένης, ο Σογομόν Τεχλιριάν, ο οποίος είχε χάσει όλη του την οικογένεια στη γενοκτονία, τον ακολούθησε και τον εκτέλεσε με μία σφαίρα. Ο Τεχλιριάν παραπέμφθηκε σε δίκη στο Βερολίνο. Στην απολογία του κατέθεσε ως μάρτυρας ο επίσκοπος σεβασμιότατος Κρικόρ Μπαλακιάν και η έκθεσή του αποδείκνυε ότι, με κρατική διαταγή, παιδιά οδηγούνταν στον θάνατο. Ο σεβασμιότατος Μπαλακιάν μετέγραψε τις λέξεις ενός Τούρκου λοχαγού με το όνομα Σουκρί, που είχε αναφέρει:
«Ναι. Αν σκοτώναμε τους άνδρες μόνο και όχι τις γυναίκες και τα κορίτσια, σε πενήντα χρόνια θα υπήρχαν εκατομμύρια Αρμένιοι. Συνεπώς, οφείλουμε να θανατώσουμε και τις γυναίκες και τα κορίτσια, για να πάψουν για πάντα τα προβλήματα, εσωτερικά και εξωτερικά».
Ο γιατρός Ουίλιαμ Σ. Ντοντ απέστειλε στον Χένρι Μοργκεντάου, πρέσβη των ΗΠΑ στην Κωνσταντινούπολη, μια αναφορά, με ημερομηνία 6 Μαρτίου του 1915, στην οποία αναφέρεται στην απέλαση μιας ομάδας Αρμενίων από το Ζεϊτούν, αποτελούμενης εν μέρει από παιδιά. Στην αναφορά γράφει:
«[…] από τότε που έφυγαν, πριν ένα μήνα, δεν έχουν τίποτα να φάνε εκτός από ψωμί και κάποιες φορές ελιές και τυρί. Η κυβέρνηση δίνει μια φέτα ψωμί την ημέρα στον καθένα αλλά τίποτα στα παιδιά κάτω των 5 ετών. Είναι 4.000». Ο Πιερ Μπρικέ, καθηγητής του Ιδρύματος Σαν Πολ στην Ταρσό, έστειλε την εξής πληροφορία στην Αμερικανική Επιτροπή Αρωγής (Near East Relief), μετά τις 15 Μαΐου του 1915: «Μία νέα γυναίκα, της οποίας ο σύζυγος φυλακίστηκε, διώχθηκε με το 15 ημερών μωρό της πάνω σε ένα γάιδαρο. Μετά από μιάμιση ημέρα δρόμο, ένας Τούρκος στρατιώτης της άρπαξε τον γάιδαρο και την ανάγκασε να συνεχίσει με τα πόδια και το μωρό της στα χέρια, από το Ζεϊτούν στο Χαλέπι».
Στις 15 Μαΐου ο Ταλαάτ έστειλε το εξής τηλεγράφημα στους κυβερνήτες των επαρχιών: «Μου ανακοινώθηκε νωρίτερα ότι η κυβέρνηση, με διαταγή της Βουλής, έχει αποφασίσει να εξολοθρεύσει παντελώς τους Αρμενίους που ζουν στην Τουρκία. Χωρίς διακρίσεις σε γυναίκες, παιδιά και ανήμπορους και ανεξαρτήτως των μέσων, πρέπει να δοθεί τέλος στις ζωές τους. Οσοι αντιτεθούν σε αυτήν τη διαταγή δεν μπορούν να αξιώσουν θέση στην κυβέρνηση».
Ο Φον Σόιμπνερ-Ρίχτερ, πρόξενος της Γερμανίας στο Ερζερούμ, έστειλε τηλεγράφημα στον Χανς φον Βάνγκενχαϊμ, πρέσβη της Γερμανίας στην Κωνσταντινούπολη, με ημερομηνία 18 Μαΐου του 1915, στο οποίο αναφέρεται: «Οι στρατιωτικοί λόγοι που επικαλούνται για τις απελάσεις των Αρμενίων από αυτήν την περιοχή είναι ανύπαρκτοι, εφόσον εδώ έμειναν μόνο γυναίκες και παιδιά. Σε αυτά τα μέρη είναι αδύνατο να υπάρξει εξέγερση Αρμενίων. Συνεπώς, η εξορία του αρμενικού λαού είναι μια αβάσιμη τακτική».
Η Δανή νοσοκόμα Φλώρα Α. Βέντελ Γιάρλεσμπεργκ, ανέφερε στον γιατρό Λέπσιους: «[…] Οταν τα παιδιά φώναζαν ή έκλαιγαν και δεν μπορούσαν να περπατήσουν άλλο, τους θρυμμάτιζαν το κρανίο… Πολλοί Τούρκοι ήρθαν επί τόπου για να πάρουν αγόρια και κορίτσια, με ή χωρίς τη συναίνεση των γονέων τους. Δεν υπήρχε χρόνος για σκέψη, μιας και η πλειοψηφία βρισκόταν συνεχώς σε κίνηση υπό το μαστίγιο των έφιππων αστυνόμων. Στα περίχωρα της πόλης, ο δρόμος προς το Κεμάχ-Μπογαζί χωρίζεται από τον κεντρικό. Σε αυτό το σημείο, το σκηνικό μετατρεπόταν σε αληθινό σκλαβοπάζαρο. Πήραμε μια οικογένεια με έξι παιδιά, από τριών έως δεκατεσσάρων ετών, που κρεμάστηκαν από πάνω μας, όπως και ένα μικρό κοριτσάκι… Πήγαμε στην πόλη για να πάρουμε άδεια, ώστε αυτά τα παιδιά να ταξιδέψουν μαζί μας… Καταλύσαμε σε ξενοδοχείο του Ερζιντζάν… Ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου άρχισε να μιλάει υψηλόφωνα και όλοι άκουγαν τι έλεγε: Ο θάνατος αυτών των γυναικών και των παιδιών διατάχθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Ο Χότζας του νοσοκομείου μας μπήκε στην κουβέντα και μεταξύ άλλων μας είπε: Αν ο Θεός δεν τους δείχνει έλεος, γιατί πρέπει να τους δείξουμε εμείς; Εμοιαζε ίδιος με δαίμονα και ο βηματισμός του επιβεβαίωνε αυτήν την εντύπωση… Αναφώνησε: Οι γυναίκες δεν πρέπει να ανακατεύονται με την πολιτική αλλά να υπακούν στην κυβέρνηση!. Μας απαγόρεψε να πάρουμε τα παιδιά και έστειλε αμέσως έναν αστυφύλακα να τα βγάλει από το δωμάτιό μας… Τη στιγμή της αναχώρησής μας, μας είπαν ότι τα είχαν ήδη σκοτώσει… Στον δρόμο συναντήσαμε ένα μεγάλο καραβάνι εξορίστων που μόλις είχαν αφήσει τα χωριά τους… Ποτέ δεν θα ξεχάσουμε εκείνο το θέαμα. Ενας μικρός αριθμός ανδρών, μερικές γυναίκες και ένα πλήθος από παιδιά. Πολλά από αυτά είχαν ξανθά μαλλιά και μεγάλα γαλανά μάτια, που μας κοίταζαν με τη σοβαρότητα του θανάτου και με τέτοια φυσική ευγένεια που έμοιαζαν με τους αγγέλους της Κρίσης. Προχωρούσαν με απόλυτη ησυχία, μικροί και μεγάλοι, δεμένοι μεταξύ τους, με προορισμό την καταραμένη εκείνη κοιλάδα του Κεμάχ-Μπογαζί, από τα πέτρινα υψώματα έως τα νερά του Ευφράτη».
Ο Φράνσις Χ. Λέσλι, αντιπρόξενος των ΗΠΑ στην Ούρφα, έγραψε στην Αμερικανική Επιτροπή για την Αρωγή των Αρμενίων και των Συρίων, στις 14 Ιουνίου του 1915: «Τα κορίτσια ατιμάζονταν εγκληματικά κάθε μέρα, τόσο από τους φρουρούς όσο και από αδυσώπητους χωρικούς από τα χωριά της διαδρομής, αφού οι πρώτοι επέτρεπαν στους δεύτερους να εισέρχονται τη νύχτα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των εξόριστων, ενώ διένεμαν ακόμα και κορίτσια σε αυτούς».
Ο αιδεσιμότατος Ρόμπερτ Σ. Στάπελτον, αντιπρόξενος των ΗΠΑ στο Ερζερούμ, αναφέρει: «Εβαζαν τις μητέρες σε γραμμή και μπροστά στα μάτια τους ξεκοίλιαζαν τα μωρά τους και κρεμούσαν τα ματωμένα κορμάκια σε αρμαθιές στον τοίχο, όπως τα κρέατα σε κρεοπωλείο. Οι μητέρες, μέσα στον αφόρητο πόνο τους και ουρλιάζοντας από τη φρίκη, αναγκάζονταν με μαστιγώματα να σηκωθούν και να συνεχίσουν τον δρόμο τους, ενώ τα σώματα των παιδιών τους, ακόμα παλλόμενα, εγκαταλείπονταν στα όρνεα».
Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1915, ο Ταλαάτ τηλεγράφησε στον Μπακίρ Σαμί Μπέη, κυβερνήτη του Χαλεπιού: «Το δικαίωμα των Αρμενίων να ζουν και να εργάζονται σε τουρκικό έδαφος έχει εντελώς ανακληθεί. Η κυβέρνηση αναλαμβάνει την ευθύνη και απαγορεύει οποιαδήποτε εξαίρεση, ακόμα και για τα νεογέννητα […]».
Η ευθύνη αυτού του εγκλήματος δεν είναι προσωπική, είναι το τουρκικό κράτος που διέταξε τη θανάτωση των παιδιών. Είναι το τουρκικό κράτος που πρέπει σήμερα να απολογηθεί για αυτό το έγκλημα, ένα έγκλημα που τεκμηριώνεται από αναρίθμητες αξιόπιστες μαρτυρίες, κάποιες προερχόμενες από ουδέτερες πηγές, άλλες από συμμάχους των Τούρκων, αλλά και ορισμένες φορές από μαρτυρίες με τουρκική προέλευση.
Η Τουρκία πρέπει να πληρώσει για τη γενοκτονία που διέπραξε σε Αρμενίους, Ασσυρίους και Ελληνες.
