Ραγδαία αύξηση των ψυχικών διαταραχών δείχνει η πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια μελέτη, με το άγχος και την κατάθλιψη να κυριαρχούν μετά την πανδημία.
Σε μείζονα παγκόσμια απειλή για τη δημόσια υγεία εξελίσσονται οι ψυχικές διαταραχές, καθώς τα κρούσματα έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από το 1990. Σήμερα, περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας, σύμφωνα με τα αποκαλυπτικά στοιχεία έρευνας του ινστιτούτου «Institute for Health Metrics and Evaluation» (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet.
Η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί την πιο λεπτομερή καταγραφή που έχει γίνει ποτέ, καθώς ανέλυσε δεδομένα από 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023, εστιάζοντας σε 25 ηλικιακές ομάδες και στα δύο φύλα.
Πρωταγωνιστές το άγχος και η κατάθλιψη
Η έρευνα έδειξε ότι καμία ψυχική διαταραχή δεν παρουσίασε κάμψη την τελευταία τριακονταετία. Ωστόσο, η εκτίναξη των ποσοστών οφείλεται κυρίως στις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα κατάθλιψη, οι οποίες πλέον κατατάσσονται στην 11η και 15η θέση αντίστοιχα ανάμεσα στις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας παγκοσμίως.
Η περίοδος μετά την πανδημία της COVID-19 λειτούργησε ως επιταχυντής. Από το 2019, τα περιστατικά μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκαν κατά 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές κατέγραψαν άλμα άνω του 47%.
Οι ευάλωτες ομάδες ανά ηλικία και φύλο
Έφηβοι και γυναίκες: Τη μεγαλύτερη επιβάρυνση παγκοσμίως δέχονται οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών, καθώς και ο γυναικείος πληθυσμός όλων των ηλικιακών ομάδων.
Παιδική ηλικία: Στα πρώτα στάδια της ζωής κυριαρχούν οι αναπτυξιακές και συμπεριφορικές διαταραχές, όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ και η ιδιοπαθής αναπτυξιακή νοητική υστέρηση.
Γεωγραφικές αντιθέσεις: Τα υψηλότερα ποσοστά εντοπίζονται σε αναπτυγμένες περιοχές όπως η Αυστραλία, η Ολλανδία και η Πορτογαλία, αλλά σημαντική άνοδος καταγράφεται πλέον και στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική και τη νότια Ασία.
Η πρώτη αιτία αναπηρίας στον κόσμο
Η έξαρση αυτή έχει μετατρέψει τις ψυχικές παθήσεις στην κύρια αιτία αναπηρίας σε διεθνές επίπεδο, ξεπερνώντας τον καρκίνο, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τα μυοσκελετικά προβλήματα. Το 2023, ο δείκτης DALYs (χρόνια ζωής που χάνονται λόγω αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου) άγγιξε τα 171 εκατομμύρια έτη, φέρνοντας τις ψυχικές διαταραχές στην πέμπτη θέση της συνολικής επιβάρυνσης της υγείας.
Την ίδια ώρα, το θεραπευτικό κενό παραμένει τεράστιο. Μόλις το 9% των πασχόντων από μείζονα κατάθλιψη λαμβάνει μια στοιχειωδώς επαρκή φροντίδα, ενώ σε 90 χώρες το ποσοστό αυτό πέφτει κάτω από το 5%. Μόνο σε ελάχιστα κράτη υψηλού εισοδήματος, όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ολλανδία, η κάλυψη της θεραπείας ξεπερνά το 30%.
Αρνητική πρωτιά για την Ελλάδα
Η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση, εμφανίζοντας μάλιστα δείκτες ελαφρώς χειρότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Αλίζε Φεράρι, επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ και συνεργάτιδα του IHME, εξήγησε ότι οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν μια από τις βασικότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα για το 2023.
Σύμφωνα με τα αριθμητικά δεδομένα:
Αύξηση κρουσμάτων: Αναλογικά με τον πληθυσμό, τα περιστατικά αυξήθηκαν από 14.156 ανά 100.000 κατοίκους το 1990, σε 19.552 το 2023.
Εκτίναξη του δείκτη DALY: Οι ψυχικές διαταραχές προκάλεσαν 325.000 χαμένα χρόνια υγιούς ζωής στον ελληνικό πληθυσμό το 2023, σημειώνοντας κατακόρυφη άνοδο κατά 135,5% σε σχέση με το 1990.
Σύγκριση με το εξωτερικό: Η Ελλάδα κατέγραψε 3.005 DALYs ανά 100.000 κατοίκους, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης (2.744) και αφήνοντας πίσω τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070).
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας και η διευκόλυνση της πρόσβασης των πολιτών σε αυτές αποτελεί πλέον επιτακτική ανάγκη που απαιτεί σταθερές επενδύσεις και διεθνή συνεργασία.
