Την ώρα που το λαϊκό τραγούδι αλλάζει πρόσωπο και οι μουσικές μόδες διαδέχονται η μία την άλλη, υπάρχουν ακόμη μουσικοί που αντιμετωπίζουν το μπουζούκι ως τρόπο έκφρασης, ευθύνη και στάση ζωής. Ο Διονύσης Κουτσόπουλος ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Με σεβασμό στην παράδοση αλλά και καθαρή ματιά στο σήμερα, καταθέτει τις σκέψεις του για τη μουσική, τους ανθρώπους της και όσα αξίζει να παραμείνουν ζωντανά.
Mε δάσκαλό του τον σπουδαίο βιρτουόζο του μπουζουκιού Θανάση Πολυκανδριώτη, ο Διονύσης Κουτσόπουλος δεν θα μπορούσε παρά να εξελιχθεί σε έναν άξιο συνεχιστή μιας μεγάλης μουσικής παράδοσης.
- Από τη Μαρία Ανδρέου
Μιας παράδοσης που συνδέεται με το μπουζούκι, το λαϊκό όργανο που αποτελεί την ψυχή της ελληνικής μουσικής και το οποίο τίμησαν κορυφαίοι δημιουργοί και δεξιοτέχνες, όπως ο Τσιτσάνης, ο Βαμβακάρης, ο Ζαμπέτας, ο Χιώτης, ο Νικολόπουλος και ο Καραντίνης. Ενα όργανο του οποίου τον ξεχωριστό και δυναμικό ήχο αξιοποίησε και ο Μίκης Θεοδωράκης, εντάσσοντάς το στις μεγάλες ορχήστρες του και δίνοντας νέα πνοή στη μελοποιημένη ποίηση.
Το «ENJOY» της «κυριακάτικης δημοκρατίας» συναντήθηκε με τον ταλαντούχο μουσικό, ο οποίος στα 35 του χρόνια διαθέτει ήδη ένα πλούσιο βιογραφικό. Εχει συνεργαστεί με την αξέχαστη Μαρινέλλα, τον Γιώργο Μαργαρίτη, την Πέγκυ Ζήνα, την Πάολα, τον Κωνσταντίνο Αργυρό, τον Γιώργο Μαζωνάκη, τη Νατάσα Θεοδωρίδου, τη Σόνια Θεοδωρίδου και τη Φωτεινή Δάρρα. Τη φετινή καλοκαιρινή περίοδο συνοδεύει μουσικά τον Κώστα Καραφώτη στο «Ελλάδος εικόνες», σε ένα γνήσιο λαϊκό πρόγραμμα, ενώ παράλληλα πραγματοποιεί και σόλο εμφανίσεις σε όλη την Ελλάδα.
Ο Διονύσης Κουτσόπουλος μας ξεναγεί στα μονοπάτια της μουσικής και του μπουζουκιού, μιλά για το λαϊκό τραγούδι και την ολοένα μικρότερη παρουσία των ζεϊμπέκικων στη σύγχρονη δισκογραφία, καθώς, όπως υποστηρίζει, η εποχή υπηρετεί διαφορετικά ακούσματα και διαφορετικά βιώματα. Την ίδια στιγμή, επισημαίνει ότι σε χώρες όπως το Ισραήλ οι Ελληνες μουσικοί και οι δεξιοτέχνες του μπουζουκιού χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης, όπως και οι Ελληνες ερμηνευτές, από τον Γιώργο Νταλάρα και τον Νίκο Βέρτη έως τη Γλυκερία.
Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη να υπάρξουν περισσότερα τηλεοπτικά αφιερώματα σε μεγάλους συνθέτες, στιχουργούς και δεξιοτέχνες λαϊκών οργάνων, όπως το μπουζούκι, το κλαρίνο και το βιολί, ώστε να διασφαλιστεί η ιστορική συνέχεια της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Μια προσπάθεια που, όπως σημειώνει, στηρίζουν ήδη με σημαντικά αφιερώματα το Μέγαρο Μουσικής, το Christmas Theater, το Φεστιβάλ Αθηνών και άλλοι πολιτιστικοί φορείς.
Διονύση, πώς ξεκίνησες να ασχολείσαι με το μπουζούκι;
Η έμπνευση ήταν ο παππούς μου, ο πατέρας της μητέρας μου, που άκουγε λαϊκά τραγούδια, Στέλιο Καζαντζίδη, Στράτο Διονυσίου, Δημήτρη Μητροπάνο. Ο παππούς Διονύσης, από τον οποίο πήρα και το όνομά μου, ήταν η μεγάλη μου αδυναμία. Και επειδή του άρεσε πολύ το λαϊκό τραγούδι, το αγάπησα κι εγώ. Ο θείος μου είχε στο σπίτι του παππού μια κιθάρα, κι εγώ έπαιζα. Ο παππούς είδε λοιπόν μια κλίση. Μου λέει: «Θες να σου πάρω ένα μπουζούκι;» Και του λέω: «Ναι». Την άλλη μέρα με έγραψε σε ωδείο. Μαζί με τον παππού βλέπαμε εκπομπές για το λαϊκό τραγούδι στην τηλεόραση και πηγαίναμε σε συναυλίες με ορχήστρες λαϊκών οργάνων. Ολα αυτά έγιναν όταν ήμουν δέκα ετών, ηλικία κατά την οποία γράφτηκα σε ωδείο στα Ιλίσια. Οι σπουδές μου κράτησαν αρκετά χρόνια γιατί περιελάμβαναν και θεωρητικά μαθήματα, αρμονία, αντίστιξη, φούγκα. Δώδεκα χρόνια ασχολήθηκα με τις σπουδές και μετά συνάντησα τον Θανάση Πολυκανδριώτη. Η μητέρα μου και ο πατέρας μου με στήριξαν σ όλα τα βήματά μου γιατί είδαν ότι είχα ταλέντο και μεράκι.
Τι είναι για σένα ο Θανάσης Πολυκανδριώτης; Για τον ελληνικό λαό είναι μεγάλος βιρτουόζος του μπουζουκιού, ζωντανός θρύλος, με χιλιάδες εμφανίσεις ανά τον κόσμο και ο άνθρωπος που, μέσα από τη σχολή του, αποτελεί την ιστορική συνέχεια του μπουζουκιού. Εχει βρει πόσα ταλέντα… Ενα από αυτά κι εσύ.
Ο Θανάσης Πολυκανδριώτης με ανακάλυψε. Θυμάμαι είπε στον πατέρα μου: «Ο μικρός είναι πολύ καλός, τον θέλω στην ομάδα μου, στην ομάδα που φτιάχνω με τα μπουζούκια και την ονομάζω “Οι επόμενοι”». Ο Πολυκανδριώτης μού είπε: «Αμα θες να είσαι μαζί μου σε όλες τις συναυλίες που ετοιμάζω, πες το κι έγινε». Και από τότε είμαι μαζί του, από το 2007. Για μένα ο Πολυκανδριώτης δεν είναι μόνο δάσκαλος, αλλά και σπουδαίος συνθέτης. Με πήρε κοντά του στα 16 μου χρόνια. Για μένα είναι η συνέχεια του Ζαμπέτα, του Χιώτη, του Τσιτσάνη, του Βαμβάκαρη. Των μεγάλων, των παλαιών. Στην αρχή, όταν με διάλεξε ο Πολυκανδριώτης, ήμουν μαζεμένος, αλλά μου έδωσε θάρρος. Τότε κατάλαβα ότι το μπουζούκι, η μουσική για μένα δεν είναι απλά μεράκι, αλλά θα γινόταν το επάγγελμά μου. Κι έγινε. Η μουσική έγινε το πάθος μου και δεν ήθελα να κάνω τίποτε άλλο παρά μόνο αυτό: να παίζω μελωδίες με το μπουζούκι μου. Πλέον είμαι και δάσκαλος, παραδίδω μαθήματα στο μπουζούκι και ο Θανάσης Πολυκανδριώτης μέσα από το ωδείο του και τα πτυχία του έχει βοηθήσει πολύ στην εξέλιξη του μουσικού οργάνου, όπως άλλωστε και τα μουσικά σχολεία της χώρας.
Και ξεκινάς πολύ μικρός μια καριέρα ζηλευτή. Ποια ήταν η πρώτη σημαντική συναυλία σου;
Με τον Θανάση Πολυκανδριώτη και τον Τόλη Βοσκόπουλο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Τότε ήμουν 17 χρονών. Μετά πήγα στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Πεκίνο και έπαιξα με τον Θανάση Πολυκανδριώτη στη Σαγκάη στο αντίστοιχο Μέγαρο Μουσικής της πόλης. Θυμάμαι ένα κτίριο να πάλλεται από τη μουσική του «Ζορμπά». Οι Κινέζοι ανταποκρίθηκαν και στις μελωδίες του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι.
Στη σκηνή ήμασταν 40 μουσικοί συν τα μπουζούκια του Πολυκανδριώτη. Στο τέλος του 2008 ο Πολυκανδριώτης με πήρε και παίξαμε μαζί με τον Παϊτέρη. Ο Πολυκανδριώτης μού έμαθε πολλά πράγματα στις πρόβες, στην τεχνική, μου μετέδωσε την εμπειρία και πήρα τα πάνω μου. Απέκτησα έναν τσαμπουκά.
Αν και νεαρός, έχεις συνεργαστεί με την αξέχαστη και τεράστια Μαρινέλλα, με τον Γιώργο Μαργαρίτη, με τη Νατάσα Θεοδωρίδου, τη Σόνια Θεοδωρίδου, τον Κωνσταντίνο Αργυρό, την Πάολα, τον Νίκο Ζωιδάκη, την Πέγκυ Ζήνα, τον Γιώργο Μαζωνάκη, τη Φωτεινή Δάρρα… δεν θα σταματήσω να λέω ονόματα, σχεδόν με όλο το ελληνικό πεντάγραμμο…
Σε τηλεοπτικές εκπομπές, όπου μας καλούσαν ο Σπύρος Παπαδόπουλος και ο Χρήστος Φερεντίνος, ο Θανάσης Πολυκανδριώτης έλεγε: «Μαζί μου έχω τον Διονύση Κοτσόπουλο, που είναι μεγάλο ταλέντο στο μπουζούκι». Αναγνώριζε το ταλέντο μου. Γι’ αυτό και η Φωτεινή Δάρρα με επέλεξε για τη συναυλία της στο Μέγαρο Μουσικής και η Πάολα για τις τηλεοπτικές εμφανίσεις της. Η Πάολα έχει ιδιαίτερη φωνή και χροιά. Ημουν 18 χρονών και είχα εντυπωσιαστεί από τη λαϊκή φωνή της. Ο Κωνσταντίνος Αργυρός με κάλεσε στα MAD Video Music Awards, γιατί τότε κυκλοφορούσε νέα τραγούδια που ήταν ζεϊμπέκικα. Για μένα ο Κωνσταντίνος Αργυρός, ο Φέρρης και ο Οικονομόπουλος είναι μεγάλοι τραγουδιστές. Ο Νίκος Οικονομόπουλος είναι από τους καλύτερους Ελληνες τραγουδιστές. Αν και σήμερα δεν υπάρχει ένας Βοσκόπουλος ή ένας Διονυσίου. Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι σπουδαίος τραγουδιστής και είχα τη χαρά να μου προτείνει να γίνω μόνιμος συνεργάτης του και το μπουζούκι του. Η συνεργασία μου, επίσης, με τον Κώστα Καραφώτη είναι πάρα πολύ καλή φέτος, γιατί ο Καραφώτης έχει σωστή φωνή, καλό χαρακτήρα και άψογη εικόνα.
Σήμερα στα μπουζούκια ακούμε μπουζούκια;
Οχι. Ελάχιστα λαϊκά τραγούδια ακούμε. Και αυτό είναι στενάχωρο γιατί δεν ακούμε καθαρόαιμα ζεϊμπέκικα τραγούδια. Ακούμε πολύ ντραμς.
Τι σημαίνει για σένα το μπουζούκι;
Τα πάντα. Το μπουζούκι είναι το εθνικό όργανο της Ελλάδας. Είναι το μουσικό βίωμα των Ελλήνων. Εχει εκφράσει τον πόνο, τη χαρά, τη λύπη, τον ξενιτεμό του Ελληνα. Μην ξεχνάμε ότι, όταν η ποίηση μελοποιήθηκε, αξιοποίησε πρώτα απ’ όλα το μπουζούκι. Ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης είχαν ως βασικά τους ακούσματα τον Τσιτσάνη και τον Βαμβακάρη. Εμπνεύστηκαν απ’ αυτούς. Το μπουζούκι είναι αρχαίο όργανο, ο ταμπουράς. Εντοπίζεται στην αρχαιότητα. Μούσα το κρατούσε. Ωστόσο, το μπουζούκι με τη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα ήρθε από τη Μικρά Ασία το 1922. Κατασκευαστικά είναι ένα δύσκολο όργανο. Η κιθάρα ως σκάφος είναι πιο εύκολη, όπως και το βιολί. Το μπουζούκι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στον καιρό και στην υγρασία. Τρίζει, επηρεάζεται εύκολα και χρειάζεται πολλή φροντίδα.
Ο ήχος του μπουζουκιού ποιος είναι;
Για μένα ο ήχος του είναι επαναστατικός. Σου δημιουργεί μια έξαρση, γιατί έχει έναν οξύ ήχο που διαπερνά τις καρδιές. Και όταν ο οργανοπαίχτης είναι καλός, αυτός ο ήχος είτε σε συγκινεί είτε σε κάνει να πάλλεσαι με μια ηθική ανάταση. Με το μπουζούκι κλαίει η καρδιά, αλλά και ξεφαντώνει. Σε αναστατώνει ο ήχος του. Σε πιάνει μια νοσταλγία. Ενώνει τους ανθρώπους. Μου έχει τύχει να είμαι διακοπές στη Λευκάδα και να παίζω στο μπαλκόνι με τους φίλους μου μόνο για το κέφι μας. Ξαφνικά βλέπουμε από κάτω να έχει συγκεντρωθεί κόσμος και να μας χειροκροτά. Μου έκανε εντύπωση ότι εμείς παίζαμε για το μεράκι μας μια ώρα και ο κόσμος δεν έφευγε. Το μπουζούκι αρέσει πάρα πολύ.
Πώς συνδέθηκε το μπουζούκι με τους τεκέδες, τον Πειραιά, το ρεμπέτικο;
Οπως είπαμε, το μπουζούκι ήρθε μαζί με τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και η πρώτη στάση τους μετά τον ξεριζωμό ήταν ο Πειραιάς. Ηρθαν πολλοί μουσικοί με τα μπουζούκια και έπαιζαν τα μινόρε τους. Τα ακούσματα ενέπνευσαν πολλούς δημιουργούς, από τον Βαμβακάρη μέχρι τον Τσιτσάνη. Το μπουζούκι ήταν κάποτε κάπως παρεξηγημένο. Ο Χιώτης όμως το πήρε και το έβαλε στα σαλόνια. Το εξέλιξε. Του χρωστάμε πολλά. Αν δεν υπήρχε ο Χιώτης, πολλά θα είχαν μείνει στάσιμα στο λαϊκό τραγούδι. Αυτός ανακάλυψε φωνές, αυτός σήκωσε όρθιους τους τραγουδιστές στο πάλκο.
Η Μαίρη Λίντα, που ήταν και σύντροφός του στη ζωή, αποτέλεσε κομμάτι αυτής της νέας εποχής. Ο ίδιος ο Χιώτης σηκώθηκε όρθιος για να παίξει μπουζούκι. Ηταν καινοτόμος και πρωτοποριακός. Βέβαια και η Μαρινέλλα το συνέχισε όλο αυτό. Εβαλε πολύ θέαμα, φώτα στη σκηνή και συνέβαλε στο να στηθεί από την αρχή το λαϊκό τραγούδι. Ο Χιώτης βοήθησε πολλούς τραγουδιστές, από την Πόλυ Πάνου μέχρι την Καίτη Γκρέυ. Οπως και ο Ζαμπέτας, που ανέδειξε τη Μοσχολιού. Οι οργανοπαίχτες και δη οι μπουζουξήδες είχαν τον πρώτο λόγο στο τραγούδι γιατί γράφανε, ο Χιώτης, ο Ζαμπέτας έγραφαν τραγούδια, συνθέσεις, στίχους. Οι περισσότεροι μπουζουξήδες γράφουμε μουσική, κι εγώ έχω γράψει πάνω από 10 τραγούδια.
Για μένα σήμερα υπάρχουν πολλοί καλοί μπουζουξήδες, όπως ο Δράμαλης, ο Λιόλιος, ο Στεργίου, ο Καραντίνης, αλλά και οι γιοι τους που συνεχίζουν την παράδοση. Οι μπουζουξήδες δεν είναι ανταγωνιστικοί μουσικοί. Τη δεκαετία του 1960 συναντιόνταν όλοι μαζί στα μουσικά καφενεία, έπαιζαν, συζητούσαν και ρωτούσαν ο ένας τον άλλον: «Τι έγραψες σήμερα;» Και το μοιράζονταν μεταξύ τους. Βέβαια, τότε ήταν διαφορετική και η κοινωνία. Σήμερα ακόμη και τα «χρόνια πολλά» τα λέμε σε μήνυμα, δεν παίρνουμε τηλέφωνο. Αλλά εμείς οι μουσικοί εξακολουθούμε να κάνουμε συναντήσεις. Παίζουμε στα σπίτια, σε καφενεία, γιατί όλοι μαζί βγάζουμε τη φαντασία μας, πιο όμορφα και δημιουργικά.
Μια που είπες Μαρινέλλα, για πες μας για αυτή τη συνεργασία…
Για μένα η Μαρινέλλα ήταν ένας απίστευτος άνθρωπος. Συνεργαστήκαμε μαζί για οκτώ παραστάσεις στο Christmas Theater. Και ευχαριστώ και πάλι τον Θανάση Πολυκανδριώτη που με πρότεινε. Η Μαρινέλλα ήταν τελειομανής. Τα παρατηρούσε όλα. Διόρθωνε τους μουσικούς της, τον πιανίστα, τον ντράμερ, τον μπουζουξή. Είχε πολλή όρεξη σαν να ήταν 20 χρονών. Ηταν υπεύθυνη για όλα, μέχρι και για τον φωτισμό. Ηθελε να είναι όλα στην εντέλεια. Παρατηρούσε ακόμη και τις κοπέλες που της έκαναν δεύτερες φωνές. Στην πρόβα έβγαζε πρώτη φωνή επιτόπου, χωρίς πρόβα και χωρίς να έχει μελετήσει.
Το 1933 βγήκε πρώτη φορά στη δισκογραφία το μπουζούκι και από τότε δεν βγήκε από τα στούντιο και τις πίστες. Ποιοι τραγουδιστές αγαπάνε σήμερα το μπουζούκι;
Ο Γιώργος Νταλάρας αγαπάει πολύ το μπουζούκι και σέβεται πολύ τους μουσικούς του. Το ίδιο και ο Γιάννης Πάριος. Μου είπε ένα φίλος μου, που παίζει βιολί, ότι όταν πήγε να συνεργαστεί με τον Γιάννη Πάριο, εκείνος του ζήτησε να του παίξει μια φαντασία, κάτι δικό του, κάτι από το μυαλό του. Τον δοκίμασε γιατί ήθελε να τον καταλάβει μουσικά. Ενας καινούργιος τραγουδιστής μπορεί να μην αφήσει τον μουσικό του ούτε πάνω στην σκηνή να εκφραστεί μουσικά, να αυτοσχεδιάσει μπροστά στο κοινό. Οι παλιοί τραγουδιστές ήθελαν τους μουσικούς τους για πέντε τουλάχιστον λεπτά να παίζουν τη δική τους μουσική, να σολάρουν, να δείχνουν τη φαντασία τους. Μέσα σε μια ολόκληρη βραδιά πρέπει οι μουσικοί να ακούγονται. Οι παλιοί τραγουδιστές υπολόγιζαν τα μπουζούκια τους. Πάρα πολύ. Ο Μίκης Θεοδωράκης έβαλε στο «Αξιον Εστί» να ακουστεί το μπουζούκι και όλοι οι άλλοι μουσικοί απόρησαν. Ενα λαϊκό όργανο δίπλα στον Θεοδωράκη; Κι όμως. Ο Θεοδωράκης δεν συμμεριζόταν αυτές τις διαφωνίες και τις κόντρες. Ηξερε την αξία του μπουζουκιού. Το κυνηγούσαν το μπουζούκι τα άλλα όργανα…
Σήμερα γιατί δεν γράφουν ζεϊμπέκικα τραγούδια;
Οι εταιρίες δεν επενδύουν πλέον στο καλό ελληνικό τραγούδι. Ψάχνουν το σουξέ που θα κρατήσει για τρεις μήνες και μετά περνούν στο επόμενο. Και όμως, αν το καλοσκεφτεί,ς στα μπουζούκια ο κόσμος εξακολουθεί να διασκεδάζει με τα παλιά καλά λαϊκά τραγούδια. Παρ’ όλα αυτά, κάποιοι θέλουν να περιοριστεί ακόμη και αυτό που λέμε «δεύτερο πρόγραμμα» στα νυχτερινά κέντρα, παρόλο που ο κόσμος ξέρει απέξω κι ανακατωτά τους στίχους. Σήμερα τα ελληνικά τραγούδια πάσχουν κυρίως από έλλειψη καλού στίχου. Στα περισσότερα υπάρχει μια έντονη ερωτική καψούρα, μια ευκολία στο συναίσθημα, ενώ παλιότερα υπήρχαν και κοινωνικά τραγούδια. Για να γραφτεί ένα καλό ζεϊμπέκικο χρειάζονται και βιώματα.
Μια Μοσχολιού θα μπορούσε να υπάρχει σήμερα, ένας Διονυσίου ή αυτοί οι ερμηνευτές ήταν γέννημα θρέμμα της εποχής τους;
Οι εποχές τούς έφτιαξαν. Πολλοί συνθέτες δεν μπορούν να γράψουν για το σήμερα. Κυρίως παλαιότεροι συνθέτες. Υπάρχουν όμως και νέοι συνθέτες που έχουν το μεράκι να γράψουν για την εποχή τους. Σήμερα οι εταιρίες δεν θέλουν πολύ βαριά τραγούδια. Πάντως, αν σου γράψει ένας καλός συνθέτης ένα σουξέ, μπορεί να γίνεις γνωστός και με το πρώτο τραγούδι. Το σουξέ είναι σαν Τζακ ποτ. Λίγοι το κερδίζουν. Αλλά μετά δεν ξέρω τι διάρκεια θα έχεις. Το θέμα είναι πόσο χρήμα έχεις για να δώσεις για να πάρεις το σουξέ ή μετά πόσα χρήματα έχεις για να προωθήσεις το τραγούδι στα ραδιόφωνα και τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης.
Η νύχτα πώς είναι σήμερα;
Εγώ έπαιξα σε πίστα από 17 χρονών. Οι γονείς μου δεν φοβήθηκαν γιατί ξέρανε πώς με μεγάλωσαν και με ποιες αξίες. Η νύχτα είναι πιο δύσκολη από την ημέρα. Αυτό που λείπει από τη νύχτα είναι η ευγένεια. Υπάρχει μια έλλειψη κοινωνικής παιδείας ακόμα και σε μουσικούς, μάνατζερ και επιχειρηματίες. Στην ταινία «Υπάρχω» είδαμε ξεκάθαρα γιατί ο Στέλιος Καζαντζίδης ήθελε να αποχωρήσει από τη νύχτα. Σε πολλά πράγματα από αυτά που παρουσιάζονται τον έχω νιώσει. Κι εγώ έχω νιώσει κάποιες στιγμές άβολα, όταν θα πρέπει να παίξω έπειτα από πέντε ώρες πρόγραμμα, όταν μου έχει επιβληθεί. Οι μουσικοί παίζουν με μεγάλη ένταση. Μετά από τρεις ώρες συνεχούς εργασίας πέφτει η απόδοσή τους. Γι’ αυτό και όλες οι συναυλίες κρατάνε δύο ώρες. Για να παίζεις ώρες χρειάζεται πολλή εξάσκηση. Το νυχτοκάματο είναι δύσκολο. Ομως βιοπορίζεσαι αν έχεις όρεξη για δουλειά. Δεν είναι μόνο οι συναυλίες. Είναι και τα μπουζούκια, τα ρεμπετάδικα, οι μουσικές σκηνές, οι μπουάτ, τα μεζεδοπωλεία, οι μικρές πίστες, τα φοιτητικά έντεχνα στέκια. Το θέμα είναι τι δέχεσαι μουσικά. Αν τα βλέπεις τα πράγματα πολύ στενά και θέλεις να παίζεις μόνο ρεμπέτικα, θα δυσκολευτείς.
Σε έχουν καλέσει να παίξεις μπουζούκι από τον Αστέρα Βουλιαγμένης στο «Four Season Hotel», μέχρι στη Μύκονο στο Principote, στην Πάρο στο Barbarossa και στη Σαντορίνη. Τι συμβαίνει με τα μουσικά όργανα, την ψυχαγωγία και τον τουρισμό;
Το μπουζούκι είναι το εθνικό όργανο της Ελλάδος. Πρέπει να είσαι δεξιοτέχνης για να το παίξεις. Οπως και το κλαρίνο. Αυτή την ψυχαγωγία την ορχηστρική μέσα από το κλαρίνο την ξεκίνησε ο Θανάσης Βασιλόπουλος. Και τώρα έχει κάνει δικό του γκρουπ με ούτι και κανονάκι. Μου έχουν γίνει κι εμένα προτάσεις να συμμετάσχω σε αντίστοιχα ορχηστρικά πρότζεκτ με επίκεντρο το μπουζούκι. Το μπουζούκι, το βιολί και το κλαρίνο είναι όργανα που μπορούν να σταθούν μπροστά, να βγουν σόλο και να πρωταγωνιστήσουν. Ο Γιώργος Μαζωνάκης, για παράδειγμα, πιστεύει πολύ στο μπουζούκι και το βγάζει μπροστά στις εμφανίσεις του.
Η τηλεόραση αγαπάει το μπουζούκι;
Ναι. Μας καλούν συχνά σε αφιερώματα για τον Ζαμπέτα, τον Χιώτη, τον Τσιτσάνη. Μια εκπομπή σαν το «Στην υγειά μας, ρε παιδιά» λείπει από την ελληνική τηλεόραση. Η τηλεόραση πρέπει να στηρίξει την παράδοση και να μην την αφήσει για χάρη του συστήματος. Για μένα όλα τα ωραία παλιά τραγούδια πρέπει να παίζουν στην ελληνική τηλεόραση. Είναι ο πολιτισμός μας και δεν έχει να κάνει με συμφέροντα. Θα μπορούσαν πολύ καλοί μουσικοί και δεξιοτέχνες στο μπουζούκι να παίζουν σε μια εκπομπή για να μάθει η νέα γενιά. Το μπουζούκι πρέπει να παραμείνει ζωντανό και όχι μουσειακό είδος.
Πώς σου έγινε πρόταση να παίξεις στο Ισραήλ;
Μου έγινε πρόταση από τον μαέστρο Βαγγέλη Βασιλείου, στενό συνεργάτη του Νότη Σφακιανάκη και της Αννας Βίσση. Οταν έπαιζα με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, με είχε ακούσει και μου είχε πει ότι του άρεσα πάρα πολύ. Τότε μου πρότεινε να κατεβούμε στο Ισραήλ να παίξω για τον γνωστό Ισραηλινό τραγουδιστή Σλόμι Σαράνκα, που στο ρεπερτόριό του έχει πάντα τραγούδια του Στέλιου Καζαντζίδη και του Βασίλη Καρρά. Πήγα στο Ισραήλ μαζί με την Πίτσα Παπαδοπούλου και είδα τη μεγάλη αγάπη των Ισραηλινών για το ελληνικό τραγούδι. Οι συναυλίες του Σλόμι ήταν sold out. Ο Σλόμι λατρεύει το μπουζούκι. Τα ελληνικά τραγούδια τα ξέρουν απέξω στο Ισραήλ. Πολλοί Ισραηλινοί έρχονται στην Ελλάδα και μας ζητούν να τους παίξουμε μουσική πριβέ, με μπουζούκι, σε χώρους που κλείνουν οι ίδιοι για τις παρέες τους. Τους αρέσει πολύ το μπουζούκι και σέβονται τους Ελληνες μουσικούς. Το ίδιο συμβαίνει και με εύπορους Ελληνες ομογενείς, που μας καλούν συχνά να παίξουμε στο εξωτερικό, αλλά και με Ελληνες εφοπλιστές σε μεγάλες εκδηλώσεις, ακόμη και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τα μουσικά talent shows πώς τα βλέπεις; Μια βιομηχανία ονείρου χωρίς αντίκρισμα;
Μπορεί να είναι κι έτσι, αλλά για κάποια παιδιά αποτελούν ένα βήμα. Μπορεί κάποιος να τους βοηθήσει μέσα από αυτή τη διαδικασία. Υπάρχει μια διέξοδος. Ενας τραγουδιστής σήμερα μπορεί να πληρώσει και μάλιστα πολλά χρήματα έναν επιτυχημένο συνθέτη και ο συνθέτης να μην του δώσει τοπ κομμάτι, σουξέ. Να του δώσει ένα μέτριο κομμάτι και να μη γίνει κάτι μετά στην προώθησή του. Σήμερα υπάρχει πολλή πληροφορία στο ίντερνετ. Κι έτσι δεν εντυπωσιάζεσαι. Επίσης, οι ενδιάμεσοι ανάμεσα στους καλλιτέχνες και τους μουσικούς, οι ατζέντηδες και οι διάφοροι συνεργάτες δεν λειτουργούν πάντοτε προς όφελος του καλλιτέχνη. Κάποιες φορές η «αυλή» ενός καλλιτέχνη μπορεί να του κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.
