Σε μία εποχή όπου οι δασικές πυρκαγιές απειλούν ολοένα και περισσότερο τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα, ένα τεράστιο πευκοδάσος στη βόρεια Ισπανία ξεχωρίζει ως μια εντυπωσιακή εξαίρεση. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συνεχή έκταση άγριου πεύκου σε ολόκληρη την «Γηραιά Ήπειρο», η οποία απλώνεται ανάμεσα στις επαρχίες Σόρια και Μπούργος και σπανίως πλήττεται από καταστροφικές πυρκαγιές.
Το κλειδί για αυτή την ανθεκτικότητα δεν βρίσκεται σε υπερσύγχρονα τεχνολογικά συστήματα ή σε εξειδικευμένα μέτρα πυροπροστασίας, αλλά σε μια παράδοση αιώνων. Το λεγόμενο «Suerte de Pinos» – ένα κοινοτικό μοντέλο διαχείρισης δασικών πόρων με ρίζες στον Μεσαίωνα – συνεχίζει έως σήμερα να συνδέει τους ντόπιους με το δάσος και να τους καθιστά άμεσους φύλακές του.
Όπως εξηγεί ο δασοφύλακας Αντόνιο Μαρτίν Τσικότε, που επί 36 χρόνια υπηρέτησε στην περιοχή του Κιντάναρ ντε λα Σιέρα, το σύστημα λειτουργεί μέσω κληρώσεων που αποδίδουν στους κατοίκους δικαιώματα εκμετάλλευσης συγκεκριμένων δέντρων. Οι ντόπιοι προστατεύουν το δάσος, προσθέτει, επειδή αυτό παραμένει ζωντανή πηγή εισοδήματος και αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς τους.
Κάθε χρόνο, την 1η Μαΐου, περίπου 800 άτομα λαμβάνουν μέρος σε αυτή τη διαδικασία, αποκτώντας όχι μόνο δικαιώματα υλοτομίας αλλά και την ευθύνη της φροντίδας και προστασίας των εκτάσεων που τους αναλογούν.
Η πρακτική αυτή χρονολογείται από τον 16ο αιώνα, όταν κατοχυρώθηκε μέσω βασιλικών διαταγμάτων, και παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη ως τις μέρες μας. Ακόμα κι αν η οικονομική της αξία δεν συγκρίνεται πλέον με εκείνη παλαιότερων εποχών, εξακολουθεί να καλλιεργεί ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στην τοπική κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.
Γιατί οι μεγάλες φωτιές σπανίζουν
Η έκταση του δάσους αγγίζει τα 100.000 εκτάρια και απλώνεται σε 36 δήμους των Σόρια και Μπούργος. Οι ειδικοί αποδίδουν τη σπάνια εμφάνιση μεγάλων πυρκαγιών κυρίως στο γεγονός ότι οι κάτοικοι παραμένουν ενεργοί στη διαχείρισή του.
Το κοινοτικό μοντέλο, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ξυλεία. Οι ντόπιοι μοιράζονται επίσης βοσκότοπους, μανιτάρια, πέτρες και άλλους φυσικούς πόρους του δάσους. Αυτή η συνεχής ανθρώπινη παρουσία λειτουργεί προληπτικά και διευκολύνει την άμεση αντιμετώπιση τυχόν εστιών φωτιάς.
Ο δασολόγος Ιγνάθιο Πέρεθ-Σόμπα τονίζει πως η ύπαρξη ενός ισχυρού δασικού τομέα αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα προστασίας. Όπου υπάρχει ενεργή διαχείριση και οικονομική δραστηριότητα γύρω από το δάσος, επισημαίνει, οι πυρκαγιές τείνουν να είναι μικρότερης έντασης και ευκολότερα ελεγχόμενες.
Ένας φυσικός θησαυρός που διεκδικεί ισχυρότερη προστασία
Παρά τον μοναδικό χαρακτήρα του, πολλοί άνθρωποι που ζουν και εργάζονται στην περιοχή εκτιμούν πως τα δημόσια δάση της Ισπανίας δεν τυγχάνουν της δέουσας προσοχής. Ο Αντόνιο Μαρτίν Τσικότε έχει ήδη κινητοποιηθεί, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους από τα σημαντικότερα δημόσια δάση της χώρας, με στόχο να διεκδικήσει ουσιαστικότερες πολιτικές στήριξης και διαχείρισης.
Όπως υπογραμμίζει, τα δάση παρέχουν ανεκτίμητους φυσικούς πόρους – από το νερό έως την ξυλεία και τη βιοποικιλότητα – χωρίς ωστόσο να λαμβάνουν πάντα τους αναγκαίους πόρους για τη συντήρησή τους.
Μέχρι τότε, τα αιωνόβια πεύκα της Σόρια και του Μπούργος συνεχίζουν να δεσπόζουν επιβλητικά στον ορίζοντα, αποτελώντας ένα σπάνιο παράδειγμα του πώς η διατήρηση των παραδόσεων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για την προστασία ενός ολόκληρου οικοσυστήματος.
