Επέστρεψα πριν από λίγες ημέρες από τις ΗΠΑ, όπου βρέθηκα προσκεκλημένος, για άλλη μία φορά, από τις εκεί ομοσπονδίες, συλλόγους, ακόμα και σχολεία, για να μιλήσω για τη Γενοκτονία. Για το έγκλημα που αφαίρεσε τη ζωή ενός εκατομμυρίου Ελληνίδων και Ελλήνων και το οποίο, δυστυχώς, δεν «αγγίζεται» από την ελληνική εξωτερική πολιτική, αν εξαιρέσουμε τις επετειακές αναφορές, και αυτές χωρίς να αναφέρεται η Τουρκία…
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Η απουσία όμως της επίσημης Ελλάδας καλύπτεται από τη Διασπορά, από τους συνεπείς ακαδημαϊκούς και συλλογικούς πρωταγωνιστές του Ελληνισμού. Και έτσι, λόγω αυτής της δράσης, έχουμε τις επιτυχίες, τις αναγνωρίσεις από εθνικά και ομοσπονδιακά Kοινοβούλια, την εισαγωγή στην εκπαίδευση της Γενοκτονίας, τη γνώση της διεθνούς κοινότητας για το μαζικό έγκλημα. Μία σημαντική επιτυχία του αγώνα αναγνώρισης, είναι τα ψηφίσματα του Κογκρέσου και της Γερουσίας των ΗΠΑ, τα οποία παραδόξως είναι παντελώς άγνωστα στην Ελλάδα.
Σαν να μην υπήρξαν ποτέ, σαν να μην έγιναν ποτέ, και μάλιστα για ένα ζήτημα που η αναγνώριση είναι ο πυρήνας του. Πιο συγκεκριμένα το Ψήφισμα 296 του Κογκρέσου της 29ης Οκτωβρίου 2019 και το Ψήφισμα 150 της Γερουσίας της 12ης Δεκεμβρίου 2019 αποτελούν θεμελιώδεις σταθμούς στον αγώνα μας για τους εξής λόγους:
1. Hττα του «τουρκικού βέτο»
Τα ψηφίσματα γκρέμισαν την πολιτική κατά την οποία η Τουρκία προσπαθούσε να επιβάλει την άποψή της στις ΗΠΑ. Η συντριπτική πλειοψηφία στο Κογκρέσο και η ομοφωνία στη Γερουσία απέδειξαν ότι οι τουρκικές απειλές έχασαν την ισχύ τους, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μετέπειτα πράξη αναγνώρισης της Γενοκτονίας από τον τότε προέδρο Μπάιντεν (24 Απριλίου 2021).
2. Νομική και ιστορική δικαίωση
Η διατύπωση των ψηφισμάτων, τα οποία δεν περιορίστηκαν στους Αρμενίους, αλλά συμπεριέλαβαν ρητά τη Γενοκτονία των Ελλήνων και των Ασσυρίων, των Χαλδαίων και άλλων εθνών.
Αυτό αποτελεί μια μεγάλη πολιτική και ιστορική νίκη, αφού, σύμφωνα με τα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ, αναδεικνύεται ότι το έγκλημα των Νεότουρκων και των Κεμαλικών ήταν κοινό, ενιαίο και στρεφόταν κατά του συνόλου των πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συνεπώς δεν ήταν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ένα οργανωμένο σχέδιο Γενοκτονίας.
3. Διπλωματικό εργαλείο
Τα ψηφίσματα δεν αποτελούν μια καταγραφή του παρελθόντος, αλλά ένα διπλωματικό όπλο. Το 2019, είχα αποστείλει επιστολή μαζί με το βιβλίο μου «The Greek Genocide» στον τότε πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας Ρόμπερτ Μενέντεζ, ο οποίος πρωτοστάτησε στο ψήφισμα 150, ζητώντας να πιέσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ και να προχωρήσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως έπραξε και με τους Αρμενίους, στην αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων!
Είναι γεγονός ότι τα ψηφίσματα αποτέλεσαν σημείο καμπής για την πολιτική των ΗΠΑ, αφού Γερουσία και Κογκρέσο έθεσαν την ιστορική αλήθεια πάνω από τις διπλωματικές ισορροπίες, διαμορφώνοντας την επίσημη ορολογία των ΗΠΑ. Τα ψηφίσματα δεσμεύουν την πολιτική των ΗΠΑ να απορρίπτει κάθε άρνηση, ενθαρρύνουν τη διδασκαλία των γεγονότων στα σχολεία ώστε οι μελλοντικές γενιές να κατανοούν πώς οδηγείται μια κοινωνία σε τέτοιες θηριωδίες (το έχουμε πετύχει σε επτά πολιτείες), ενώ τα κείμενα υπενθυμίζουν την φράση του Χίτλερ («Ποιος μιλάει σήμερα για την εξόντωση των Αρμενίων;»), αποδεικνύοντας ότι η ατιμωρησία μιας Γενοκτονίας ανοίγει τον δρόμο για την επόμενη.
Η σιωπή
Την ίδια στιγμή στην Ελλάδα τα ψηφίσματα είναι άγνωστα, αφού δεν τα αξιοποίησε και δεν τα ανέδειξε για μια σειρά από πολύ συγκεκριμένους λόγους. Ειδικότερα, η πάγια «γραμμή» για δεκαετίες επικεντρώνεται στη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με την Αγκυρα και στην αποφυγή ενεργειών που η Τουρκία θεωρεί «αιτία πολέμου» ή/και «πρόκληση». Ετσι, η ανάδειξη των ψηφισμάτων θεωρήθηκε ως μια κίνηση που θα τάραζε τα «ήρεμα νερά».
Συνεπώς, αντί η Ελλάδα να ηγηθεί της πολιτικής αναγνώρισης, χρησιμοποιώντας το προηγούμενο που της προσέφεραν οι ΗΠΑ, προτίμησε τον ρόλο του παρατηρητή. Και ενώ οι νομοθέτες των ΗΠΑ συμπεριέλαβαν τη Γενοκτονία των Ελλήνων στα κείμενά τους, η Ελλάδα φάνηκε απρόθυμη, φοβισμένη, να κατανοήσει και να μετατρέψει στρατηγικά τη σημαντική αυτή παραδοχή. Και επιπλέον στο όνομα του «εκσυγχρονισμού» και της καταπολέμησης του εθνικισμού (!) μερίδα της ελληνικής πολιτικής και πνευματικής ελίτ υποβαθμίζει τη Γενοκτονία, καταθέτοντας στεφάνια στον Κεμάλ (!), αρνούμενη το έγκλημα και χαρακτηρίζοντάς τη ως «συνωστισμό»……
Είναι πρόδηλο και προφανές ότι ψηφίσματα 296 και 150 των ΗΠΑ δεν είναι απλά έγγραφα, αλλά ενεργά πολιτικά και νομικά εργαλεία. Η Αθήνα πρέπει να χρησιμοποιήσει την παραδοχή των ΗΠΑ τόσο στο διεθνές επίπεδο (ΟΗΕ, Ευρωπαϊκή Ενωση, ΟΑΣΕ, Συμβούλιο της Ευρώπης κ.ά.), όσο και σε διμερές με την Τουρκία, υπενθυμίζοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν αναγνωρίσει ρητά τη Γενοκτονία των Ελλήνων!
Το Ψήφισμα 296 του Κογκρέσου 296 και το Ψήφισμα 150 Γερουσίας
Επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια υπερήφανη ιστορία αναγνώρισης και καταδίκης της Γενοκτονίας των Αρμενίων -της εξόντωσης 1,5 εκατομμυρίου Αρμενίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1915 έως το 1923-, καθώς και παροχής βοήθειας στους επιζώντες της εκστρατείας Γενοκτονίας κατά των Αρμενίων, των Ελλήνων, των Ασσυρίων, των Χαλδαίων, των Συριακών, των Αραμαίων, των Μαρωνιτών και άλλων χριστιανών·
Επειδή ο αξιότιμος Χένρι Μοργκενθάου, πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1913 έως το 1916, οργάνωσε και ηγήθηκε διαμαρτυριών από αξιωματούχους πολλών χωρών ενάντια σε αυτό που ο ίδιος περιέγραψε ως «εκστρατεία φυλετικής εξόντωσης» της αυτοκρατορίας, και έλαβε οδηγίες στις 16 Ιουλίου 1915 από τον υπουργό Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Ρόμπερτ Λάνσινγκ, ότι το «υπουργείο εγκρίνει τις ενέργειές σας… για τον τερματισμό των διώξεων κατά των Αρμενίων».
Επειδή ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον ενθάρρυνε τη σύσταση της οργάνωσης Near East Relief (Βοήθεια στην Εγγύς Ανατολή), η οποία ιδρύθηκε με νόμο του Κογκρέσου και συγκέντρωσε 116.000.000 δολάρια (πάνω από 2.500.000.000 δολάρια σε αξία του 2019) μεταξύ 1915 και 1930, και η Γερουσία υιοθέτησε ψηφίσματα που καταδίκαζαν αυτές τις σφαγές·
Επειδή ο Ραφαήλ Λέμκιν, ο οποίος επινόησε τον όρο «γενοκτονία» το 1944 και υπήρξε ο πρώτος υποστηρικτής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη και την Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, επικαλέστηκε την περίπτωση των Αρμενίων ως οριστικό παράδειγμα γενοκτονίας στον 20ό αιώνα.
Επειδή, όπως εκτίθεται στο Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Αδόλφος Χίτλερ, διατάσσοντας τους στρατιωτικούς διοικητές του να επιτεθούν στην Πολωνία χωρίς πρόκληση το 1939, απέρριψε τις αντιρρήσεις λέγοντας: «Ποιος, εξάλλου, μιλάει σήμερα για την εξόντωση των Αρμενίων;», προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για το Ολοκαύτωμα·
Επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία των Αρμενίων, μέσω της γραπτής δήλωσης της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών στις 28 Μαΐου 1951 προς το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης σχετικά με τη Σύμβαση για την Πρόληψη και την Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, μέσω της Διακήρυξης Αρ. 4838 του προέδρου Ρόναλντ Ρέιγκαν στις 22 Απριλίου 1981, καθώς και με το Κοινό Ψήφισμα της Βουλής 148 που υιοθετήθηκε στις 8 Απριλίου 1975 και το Κοινό Ψήφισμα της Βουλής 247 που υιοθετήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 1984 και
Επειδή ο Νόμος «Elie Wiesel» του 2018 για την Πρόληψη των Γενοκτονιών και των Θηριωδιών (Δημόσιος Νόμος 115-441) ορίζει ότι η πρόληψη των θηριωδιών αποτελεί εθνικό συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και επιβεβαιώνει ότι αποτελεί πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών η επιδίωξη μιας στρατηγικής ολόκληρης της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τον εντοπισμό, την πρόληψη και την ανταπόκριση στον κίνδυνο θηριωδιών, μέσω της «ενίσχυσης της διπλωματικής αντίδρασης και της αποτελεσματικής χρήσης της εξωτερικής βοήθειας για την υποστήριξη κατάλληλων μέτρων μεταβατικής δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής λογοδοσίας για θηριωδίες του παρελθόντος»:
Διά του παρόντος, αποφασίζεται ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων θεωρεί πως αποτελεί πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών:
1 να τιμούν τη Γενοκτονία των Αρμενίων μέσω της επίσημης αναγνώρισης και της διατήρησης της μνήμης της.
2 να απορρίπτουν προσπάθειες που εμπλέκουν, δεσμεύουν ή με άλλον τρόπο συνδέουν την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών με την άρνηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων ή οποιασδήποτε άλλης γενοκτονίας και
3 να ενθαρρύνουν την εκπαίδευση και τη δημόσια κατανόηση των γεγονότων της Γενοκτονίας των Αρμενίων, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στο ανθρωπιστικό έργο παροχής βοήθειας, καθώς και της σημασίας της Γενοκτονίας των Αρμενίων για τα σύγχρονα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών
