Η ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση, σπάνια και απειλητική για τη ζωή πάθηση άγνωστης αιτίας, παραμένει μυστήριο για την επιστήμη, με θεραπείες που περιορίζονται στην επιβράδυνση της εξέλιξής της. Διεθνής ομάδα με επικεφαλής τον Έλληνα πνευμονολόγο Σταύρο Γαραντζιώτη φωτίζει άγνωστες αιτίες και πιθανές θεραπευτικές οδούς.
Στη νόσο σχηματίζονται ουλές στους πνεύμονες, προκαλώντας προοδευτική, μη αναστρέψιμη καταστροφή και τελικά αναπνευστική ανεπάρκεια. Συμπτώματα όπως δύσπνοια, ξηρός βήχας και κόπωση συχνά αποδίδονται λανθασμένα στη γήρανση, σε καρδιακά προβλήματα ή στη ΧΑΠ. Αν και θεωρείται σπάνια (περίπου 1 ανά 5.000-10.000 κατοίκους), η συχνότητά της αυξάνεται μετά τα 50 έτη, ιδίως στους άνδρες.
Ο κ. Γαραντζιώτης, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας των ΗΠΑ, στράφηκε στη νόσο λόγω της κακής πρόγνωσης: «Όταν ως γιατρός βλέπεις ότι δεν μπορείς να κάνεις πολλά, θέλεις να βοηθήσεις κατανοώντας τους μηχανισμούς». Τονίζει ότι η σύγχρονη Ιατρική δεν είναι πλέον εμπειρική αλλά μηχανιστική: «Καταλαβαίνουμε τι οδηγεί κάθε ασθενή στην ασθένεια για να θεραπεύσουμε τη ρίζα του προβλήματος».
Γνωστοί παράγοντες κινδύνου είναι το κάπνισμα και η περιβαλλοντική έκθεση. Η μελέτη στο Science Translational Medicine αναδεικνύει τον ρόλο του μικροβιώματος των πνευμόνων. Οι πνεύμονες δεν είναι αποστειρωμένοι· εκτίθενται συνεχώς σε καπνό, ρύπανση και μικρόβια. Περιβαλλοντικές βλάβες μπορούν να διαταράξουν την ισορροπία τους, προκαλώντας χρόνια φλεγμονή και ουλές.
Κεντρικός ήταν ο υποδοχέας TLR5 του ανοσοποιητικού, κρίσιμος για την αντιμετώπιση βακτηρίων. Ανάλυση γενετικών δεδομένων από πάνω από 1.100 ασθενείς και περίπου 2.500 υγιείς έδειξε σύνδεση της νόσου με ανεπάρκεια του TLR5. Πειράματα σε ποντίκια επιβεβαίωσαν τον προστατευτικό του ρόλο, ενώ βακτηριακή πρωτεΐνη που τον ενεργοποιεί λειτουργεί ως φυσικό αντιβιοτικό, προστατεύοντας από την ίνωση.
Σε επόμενη έρευνα της ομάδας διαπιστώθηκε ότι ο TLR5 προστατεύει και στη ΧΑΠ. Υψηλή έκφρασή του συνδέεται με μειωμένη φλεγμονή, ενώ ο καπνός του τσιγάρου την καταστέλλει, συμβάλλοντας στη βακτηριακή υπερανάπτυξη και στη βλάβη των πνευμόνων. Τα επόμενα βήματα είναι ο εντοπισμός αντιβιοτικών κατά των μικροβίων και φαρμακευτική ενεργοποίηση του TLR5.
Ο Σταύρος Γαραντζιώτης γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε Ιατρική στη Γερμανία και ειδικεύτηκε στις ΗΠΑ. Διηύθυνε επί 15 χρόνια το Κέντρο Κλινικών Ερευνών του Ινστιτούτου. Επέλεξε την πνευμονολογία γιατί οι πνεύμονες έχουν πολλαπλές λειτουργίες, αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού και, μαζί με την καρδιά, έρχονται σε επαφή με το 100% του αίματος, αποτελώντας κρίσιμη διεπαφή με το περιβάλλον.
