Οι σχέσεις της Ρωσίας με την Τουρκία φαίνεται ότι εισέρχονται σε μία νέα προβληματική περίοδο, μιας και οι εξελίξεις αναγκάζουν την Τουρκία να εγκαταλείψει βασικές σταθερές γραμμές της εξωτερικής της πολιτικής της τελευταίας δεκαετίας σε συνδυασμό και με τα αποτελέσματα της τελευταίας Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ αλλά και την εν γένει στροφή της Τουρκίας προς τη Δύση. Τελικά φαίνεται ότι ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας συμπαρασύρει και την Τουρκία στη δίνη του οικονομικού πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα.
Μία ένδειξη των προβληματικών σχέσεων Μόσχας – Αγκυρας αποτελεί και το τελευταίο ρωσικό με τρεις πυραύλους χτύπημα (19 Ιουλίου) στο τουρκικής ιδιοκτησίας και σημαίας Γουινέας-Μπισάου φορτηγό πλοίο «Golden Leo», το οποίο μετέφερε σιτηρά από την Ουκρανία, με αποτέλεσμα τον θάνατο πέντε μελών του πληρώματος, ενώ άλλα πέντε μέλη αγνοούνται.
Το χτύπημα αυτό έρχεται λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών στο Κίεβο με στόχο την προώθηση των προσπαθειών διαμεσολάβησης για το Ουκρανικό, με τον Χ. Φιντάν να τονίζει ότι η Αγκυρα δεν επιθυμεί την περαιτέρω επέκταση του πολέμου στην Ουκρανία προς τη Μαύρη Θάλασσα. Επίσης το θέμα της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα είχε επισημάνει ο Τούρκος υπουργός στη ρωσική πλευρά κατά την τελευταία επίσκεψή του στη Ρωσία το διήμερο 16-17 Ιουνίου, όταν είχε συναντηθεί με τον ομόλογό του Σ. Λαβρόφ και τον πρόεδρο της χώρας Βλ. Πούτιν.
Και όλα αυτά καθώς ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας έχει επεκταθεί στη Μαύρη Θάλασσα και έχει μετατραπεί σε μία ανταλλαγή μαζικών επιθέσεων με drones και πυραύλους εναντίον στρατηγικών υποδομών των δύο πλευρών και με την Αγκυρα να ζητεί το πράσινο φως από τη Μόσχα για την απαλλαγή από το αντιβαλλιστικό – αντιαεροπορικό σύστημα S-400 με σκοπό την προμήθεια του αμερικανικού μαχητικού αεροσκάφους F-35.
Η Ρωσία από την πλευρά της φαίνεται ότι το τελευταίο διάστημα είναι πολύ ενοχλημένη από τις επιλογές και τις κινήσεις της Τουρκίας με αφορμή και τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα (7-8 Ιουλίου), στην οποία η Ρωσία χαρακτηρίστηκε από τη Συμμαχία «μακροπρόθεσμη απειλή».
Πολλοί είναι οι λόγοι που η Μόσχα εμφανίζεται ενοχλημένη από τις επιλογές της Αγκυρας. Ενδεικτικά αναφέρονται η επιδίωξη της Τουρκίας να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό σύστημα άμυνας και ασφάλειας με προνομιακό ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα, η προώθηση των σχέσεων Κιέβου – Αγκυρας, η εισαγωγή αμερικανικού LNG και η γενικότερη στροφή της Τουρκίας προς τις ΗΠΑ, η επιδίωξη της Αγκυρας για ίδρυση νατοϊκού στρατηγείου Σώματος Στρατού στην Τουρκία και ιδιαίτερα η ίδρυση ναυτικής βάσης υπό το Ευρωπαϊκό Επιχειρησιακό Στρατηγείο Ουκρανίας στον Βόσπορο κ.ά.
Ενα άλλο θέμα ενόχλησης της Μόσχας έναντι της Αγκυρας αποτελεί το γεγονός ότι στις 14 Ιουλίου η υπηρεσία Τύπου του ουκρανικού Κοινοβουλίου ανακοίνωσε ότι με σχετικό νόμο επικυρώθηκε η Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου μεταξύ Ουκρανίας και Τουρκίας. Το σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο υποβλήθηκε από το υπουργικό συμβούλιο, αποσκοπεί στην ολοκλήρωση των εσωτερικών διαδικασιών που απαιτούνται για την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου μεταξύ της Ουκρανίας και της Τουρκίας, η οποία υπογράφηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2022 στο Κίεβο. Επί του παρόντος, το 77% των εξαγωγών της Ουκρανίας προς την Τουρκία αφορά σιτηρά και ηλιέλαιο.
Ενόχληση
Τέλος, θέμα βαθιάς ενόχλησης της Μόσχας έναντι της Αγκυρας θεωρήθηκε η υπογραφή μυστικής συμφωνίας συνεργασίας Αμυνας και Ασφάλειας μεταξύ της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς ρωσικές πηγές ανέφεραν ότι αυτή στρέφεται εναντίον της Ρωσίας. Το περασμένο διάστημα η Μόσχα είχε εκφράσει τη δυσφορία της προς την Αγκυρα με πλήγματα σε τουρκικά εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα και με πτήσεις drones στην επικράτεια της βόρειας Τουρκίας. Ομως το τελευταίο διάστημα φαίνεται ότι η Ρωσία επιχειρεί να εκφράσει τη δυσαρέσκειά της προς την Τουρκία με αποφάσεις οι οποίες επηρεάζουν και την προβληματική οικονομία της γείτονος.
Η Μόσχα ανακοίνωσε την αναστολή εξαγωγών πετρελαίου προς την Τουρκία έως τις 31 Ιουλίου με το πρόσχημα των επιθέσεων με drones της Ουκρανίας εναντίον υποδομών της Ρωσίας. Σημειώνεται ότι η Τουρκία καλύπτει το 50% των αναγκών της σε πετρέλαιο από τη Ρωσία. Επίσης, η Υπηρεσία Ελέγχου Υγείας της Ρωσίας απαγόρευσε την εισαγωγή φρούτων σε πέντε μεγάλες τουρκικές εταιρίες. Αυτά τα οικονομικά μέτρα από πλευράς Μόσχας θυμίζουν την περίοδο των ψυχρών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών αμέσως μετά την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους Su-24 από πυρά τουρκικού F-16 στη βόρεια Συρία στις 24 Νοεμβρίου 2015.
Η Ουκρανία αντιμετωπίζει δυσκολίες στις εξαγωγές σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας, καθώς η Μόσχα εντείνει τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων ως αντίδραση στις εντατικές επιθέσεις της Ουκρανίας εναντίον ρωσικών πλοίων. Οι ρωσικές επιθέσεις έρχονται ως απάντηση στην τακτική του Κιέβου να διευρύνει το επιχειρησιακό πεδίο πέραν του χερσαίου μετώπου και συγκεκριμένα στη ρωσική ενδοχώρα και τη Μαύρη Θάλασσα με επιθέσεις drones εναντίον στρατηγικών υποδομών και των ρωσικών τάνκερ.
Συμπερασματικά, η στρατηγική επιλογή της Ουκρανίας να προσδώσει στη ρωσοουκρανική σύγκρουση και χαρακτηριστικά οικονομικού πολέμου φαίνεται ότι συμπαρασύρει και την Τουρκία και ιδιαίτερα στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, στην οποία η Αγκυρα επιδιώκει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στα θέματα άμυνας και ασφάλειας του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. Φαίνεται ότι η Τουρκία πληρώνει τη στρατηγική επιλογή της «να πατάει ταυτόχρονα σε πολλές βάρκες».
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτορας Παντείου
