Μια εντυπωσιακή νέα παρατήρηση από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb φέρνει στο φως μια κοσμική δομή που θυμίζει ανοιχτό σεντούκι μέσα στο διάστημα. Ένα πυκνό, φωτεινό νέφος νεογέννητων άστρων κρυμμένο στο Νεφέλωμα της Τρόπιδος, περίπου 7.500 έτη φωτός από τη Γη. Η περιοχή, μία από τις πιο δραστήριες «μαιευτικές πτέρυγες» του Γαλαξία, αποκαλύπτεται τώρα με λεπτομέρεια που δεν είχε ξανακαταγραφεί.
Το αντικείμενο που οι αστρονόμοι αποκαλούν «Σεντούκι του Θησαυρού» είναι ένα κομητικό σφαιρίδιο. Ένα απομονωμένο νέφος με σκοτεινή, συμπαγή κεφαλή και εκτεταμένη ουρά από αέριο και σκόνη. Παρότι η ονομασία παραπέμπει σε κομήτη, η νέα εικόνα του Webb το παρουσιάζει σαν ξύλινο κιβώτιο που έχει ανοίξει, αφήνοντας το φως των νεαρών άστρων να ξεχυθεί από το εσωτερικό του.
Η περιοχή εκτείνεται σε περίπου 260 έτη φωτός και φιλοξενεί δεκάδες χιλιάδες πρωτοάστρα, καθώς και μερικά από τα πιο ογκώδη άστρα του Γαλαξία. Στο ίδιο περιβάλλον βρίσκονται και οι περίφημοι Κοσμικοί Γκρεμοί, που είχαν παρουσιαστεί στις πρώτες εικόνες του Webb το 2022.
Η κάμερα NIRCam του Webb εντόπισε την πηγή της έντονης λάμψης: ένα πυκνό σμήνος περίπου 70 νεαρών άστρων, βυθισμένων στη σκόνη. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένα σπάνιο άστρο τύπου O, με μάζα 19 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου, γνωστό για την εξαιρετικά υψηλή φωτεινότητα και τη σύντομη διάρκεια ζωής του.
Οι αστρονόμοι υπολογίζουν ότι το σμήνος έχει ηλικία περίπου 1,3 εκατομμύρια χρόνια, αν και παλαιότερες εκτιμήσεις τοποθετούσαν την ηλικία του ακόμη και στις 100.000 χρόνια, δηλαδή σε στάδιο «βρεφικής» αστρικής εξέλιξης. Πολλά από τα άστρα εξακολουθούν να περιβάλλονται από το υλικό της γέννησής τους, το οποίο σταδιακά θα διαλυθεί από την ακτινοβολία τους.
Το ιδιαίτερο σχήμα του «Σεντουκιού» δεν οφείλεται μόνο στα άστρα που βρίσκονται μέσα του. Σε απόσταση περίπου 39 ετών φωτός (όπως προβάλλεται στον ουρανό) δεσπόζει το Ήτα Τρόπιδος, το πιο φωτεινό αντικείμενο του νεφελώματος. Το σύστημα έγινε διάσημο τον 19ο αιώνα λόγω της «Μεγάλης Έκρηξης», όταν για λίγο έγινε ένα από τα λαμπρότερα άστρα στον ουρανό της Γης.
Το Ήτα Τρόπιδος αποτελείται από τουλάχιστον δύο άστρα, εκ των οποίων ένα έχει μάζα περίπου 100 ηλιακών μαζών και φωτεινότητα 5 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου. Μαζί με το κοντινό σμήνος Trumpler 16, η ισχυρή ακτινοβολία και οι αστρικοί άνεμοι απομακρύνουν το αραιότερο αέριο του «Σεντουκιού», διαμορφώνοντας το χαρακτηριστικό του περίγραμμα.
Το «Σεντούκι του Θησαυρού» δεν θα παραμείνει έτσι για πάντα. Οι άνεμοι και η ακτινοβολία των νεαρών άστρων, σε συνδυασμό με την επιρροή των γιγάντιων άστρων της περιοχής, θα διαβρώσουν σταδιακά το υπόλοιπο αέριο και τη σκόνη. Όταν το υλικό εξαφανιστεί, το σεντούκι θα «κλείσει» οριστικά, αφήνοντας εκτεθειμένους τους πραγματικούς θησαυρούς του: τα άστρα που σήμερα παραμένουν κρυμμένα.
