Καθώς η Σερβία βαδίζει προς πρόωρες βουλευτικές εκλογές την 25η Οκτωβρίου και προεδρικές εντός του έτους αργότερα, υπάρχουν πολλοί στον διεθνή Τύπο που βλέπουν μια επιλογή «τέλους εποχής». Πράγματι, μετά δύο πενταετίες στην προεδρία (και τρία χρόνια πρωθυπουργίας πριν) ο δεξιός πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς συμβολίζει μια ολόκληρη εποχή και το ερώτημα είναι εάν αυτή οδηγείται στο τέλος της ή ίσως σε μια νέα αρχή της.
- Του Α. Π. Δημόπουλου
Γιατί με το Σύνταγμα της Σερβίας να μην του επιτρέπει τρίτη προεδρική θητεία, μόνη διέξοδος για παραμονή του Βούτσιτς στην εξουσία αποτελούσε η επιστροφή του στην πρωθυπουργία με ταυτόχρονη εκλογή στην προεδρία ενός προσώπου της εμπιστοσύνης του – με άλλα λόγια, μια επανάληψη του γνωστού μοτίβου Πούτιν – Μεντβέντεφ και αυτό ακριβώς βλέπουμε σήμερα, αλλά με μια σημαντική διαφορά από τη Ρωσία του 2008. Γιατί, ενώ στη Ρωσία του 2008 o κ. Πούτιν ήταν πολιτικά αδιαφιλονίκητος, στη Σερβία του 2026 ο κ. Βούτσιτς δεν είναι. Κάθε άλλο μάλιστα, αυτές οι εξελίξεις αντανακλούν ακριβώς την πραγματικότητα ότι ο Σέρβος πρόεδρος έχει μπροστά του έναν απρόβλεπτο αντίπαλο, που, αν δεν βιαστεί, ίσως τον μετατρέψει στις εκλογές σε νέο Βίκτορ Ορμπαν.
Ο κ. Βούτσιτς δεν έχει απέναντί του μια τυπική αντιπολίτευση αλλά ένα μαζικό κίνημα φοιτητών, που μετασχηματίστηκε σε κόμμα, με αφορμή το δυστύχημα τον Νοέμβριο του 2024 στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβισαντ, όταν ένα τσιμεντένιο στέγαστρο κατέρρευσε και σκότωσε 16 επιβάτες. Αυτό το στέγαστρο έγινε το σύμβολο ενός ανάλγητου κράτους, που αφήνει τον πολίτη μόνο στην τύχη του και κινητοποίησε έναν κύκλο τεράστιων διαδηλώσεων που παρέλυσαν τη χώρα, με πολιτικό αποτέλεσμα το κόμμα του κ. Βούτσιτς να έχει πλέον απέναντί του μια «Λίστα Φοιτητών», που υπόσχεται «δημοκρατία, Ευρώπη και τέλος στη διαφθορά», ενώ συγκεντρώνει ποσοστό 35% στις δημοσκοπήσεις. Και επειδή οι δημοσκοπήσεις στη Σερβία δεν φημίζονται για την ακρίβειά τους, είναι πολλοί εκείνοι στον διεθνή Τύπο που βλέπουν στην κατάσταση αυτή μια νέα Ουγγαρία και το ενδεχόμενο τα νούμερα του κ. Βούτσιτς (45% σήμερα) να μην επιβεβαιώνονται τελικά στις κάλπες. Είναι όμως αλήθεια έτσι; Γιατί, ενώ θα συμφωνήσω ότι η κατάσταση θυμίζει Ουγγαρία, νομίζω όχι την Ουγγαρία του 2026, όταν ο κ. Ορμπαν βρήκε απέναντί του τον κ. Μάγιαρ, αλλά την Ουγγαρία του 2022, όταν δεν υπήρχε ακόμα Μάγιαρ και ο κ. Ορμπαν είχε ως αντίπαλό του μια απρόσωπη «ιδέα».
Πράγματι, στη Σερβία σήμερα υπάρχει, όπως στην Ουγγαρία του 2022, ένα ισχυρό ρεύμα που θέλει να δει «τέλος εποχής», όμως, καλώς ή κακώς, δεν υπάρχει ένα πρόσωπο που να το εκφράζει – στις δημοκρατίες όμως η εξουσία ανατίθεται σε πρόσωπο και όχι σε μια απρόσωπη ιδέα. Πράγμα που σημαίνει ότι ακόμα και εάν η Σερβία ήθελε πράγματι, κατά πλειοψηφία, «δημοκρατία, Ευρώπη και πάταξη διαφθοράς»(ένα θολό μήνυμα, που ποτέ δεν μακροημέρευσε, ακόμα και όπου επέτυχε εκλογικά στην ανατολική Ευρώπη), δεν είναι πιθανό να αναθέσει μια τέτοια εντολή στον άσημο ακαδημαϊκό καρδιολόγο, τον οποίο επέλεξαν οι φοιτητές στην κορυφή της «Λίστας» – εάν όντως ο κ. Βούτσιτς είναι ένας νέος Ορμπαν, η «Λίστα» δεν διαθέτει δικό της Μάγιαρ. Και επομένως, ο κ. Βούτσιτς είναι πολύ πιο ισχυρός από όσο φαίνεται και γιατί δεν έχει απέναντί του έναν γνήσιο αντι- Βούτσιτς αλλά και γιατί έχει απέναντί του, όπως είπα, κάτι θολό, κάτι που δεν ενέχει, υιοθετούμενο, διεξόδους σε όσα απασχολούν τον μέσο πολίτη.
Που είναι, πρώτον, η οικονομία, γιατί δεν είναι διόλου καταληπτό πώς μια σταυροφορία κατά της διαφθοράς μπορεί να δώσει λύση στο πρόβλημα κόστους στέγης και ενέργειας που ταλανίζει μια κατά τα άλλα ισχυρή οικονομία (η Σερβία του κ. Βούτσιτς παραμένει χώρα χαμηλών φόρων και μισθών με αγοραστική δύναμη). Δεύτερον, καλή η ρητορική για την Ευρώπη, αλλά γιατί είναι καλύτερη από τη γεωπολιτική ισορροπία με την οποία έχει ταυτίσει το όνομά του ο Σέρβος πρόεδρος; Ο οποίος, σε μια περίοδο γνήσιας αντιπαράθεσης, κατάφερε να τα έχει καλά με όλους. Και με τον κ. Τραμπ, έχοντας στηρίξει τα επιχειρηματικά σχέδια της οικογένειάς του στο Βελιγράδι. Και με τον κ. Πούτιν, κρατώντας ίσες αποστάσεις στον πόλεμο στην Ουκρανία και αποκλείοντας κυρώσεις στη Ρωσία έναντι συνεχιζόμενης ροής αερίου. Και με τον πρόεδρο Σι, με προνομιακή σχέση ελεύθερου εμπορίου και με αμφίπλευρη υποστήριξη στα θέματα της Ταϊβάν και του Κοσόβου στο πλαίσιο ενός δόγματος-Ιανού, «μια Κίνα-μία Σερβία». Αλλά και με τον κ. Μακρόν, αγοράζοντας Rafale, αναθέτοντας την κατασκευή του μετρό του Βελιγραδίου στους Γάλλους και μεταχειριζόμενος πολύ επιτυχώς τα πολύτιμα κοιτάσματα λιθίου της Σερβίας ως δέλεαρ για την Ευρώπη γενικότερα.
Πράγμα που σημαίνει ότι, παρά τις εντυπώσεις, το πιθανότερο είναι ότι η Σερβία θα δώσει στον κ. Βούτσιτς ακόμα μία ευκαιρία. Γιατί, ενώ το ρεύμα εναντίον του είναι ισχυρό, όπως ήταν και με τον κ. Ορμπαν στην Ουγγαρία, δεν δείχνει ακόμα ικανό να επιδράσει πλήρως. Από την άλλη, όμως, εάν αυτό στο μέλλον τελικά συμβεί, τότε μια ήττα του κ. Βούτσιτς μπορεί να αποδειχθεί εξίσου στρατηγική με εκείνη του κ. Ορμπαν στο ίδιο ακριβώς μοτίβο: ότι, όταν η υπομονή εξαντλείται, εξαντλείται πλήρως.
