Οι δηλώσεις του προέδρου Ρ. Τ. Ερντογάν και άλλων Τούρκων αξιωματούχων για τη Συνθήκη της Λωζάννης αιφνιδίασαν την ελληνική κοινή γνώμη και προσγείωσαν απότομα τα κόμματα που, κατά ανεξήγητο τρόπο, έχουν εξαιρέσει τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας από την ατζέντα τους.
Αν παλαιότερα ζούσαμε την απαράδεκτη εκμετάλλευση των εξωτερικών θεμάτων για εσωτερική πολιτική κατανάλωση (βλ. Ανδρέας Παπανδρέου), τώρα φτάσαμε στο άλλο άκρο. Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας και ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κυριάκος Μητσοτάκης δεν αφιέρωσαν, κατά τις ομιλίες και συνεντεύξεις τους στη ΔΕΘ, λέξη ούτε σε ένα διπλωματικό ή αμυντικό ζήτημα. Σαν να μην υφίσταται διαρκής απειλή εξ Ανατολών, σαν να μην κορυφώνονται οι συνομιλίες για το Κυπριακό, σαν να μην εκκρεμεί ο διάλογος με την ΠΓΔΜ, σαν να μην υπάρχουν τριβές με την Αλβανία, σαν να μην απασχολούνται κάθε ημέρα οι μόνιμες αντιπροσωπίες μας στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ με τη δίδυμη συμφωνία «Μεταναστευτικό – βίζες», με τις επιχειρήσεις στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο ή με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Κατά έναν μαγικό τρόπο, όλα αυτά δεν υπάρχουν στην ελληνική πολιτική ζωή!
Πέρα από την προφανέστατα λανθασμένη επιλογή (δημόσιας) αποχής των κυρίων Τσίπρα και Μητσοτάκη από τα σοβαρότατα αυτά θέματα, είναι αξιοπερίεργο το ότι δεν σκέφτονται καν το προσωπικό και κομματικό συμφέρον τους. Αφού -αργά ή γρήγορα και θέλοντας ή μη- θα κληθούν να λάβουν σαφή θέση σε σειρά καυτών εξελίξεων, γιατί δεν αυτοπροστατεύονται, ενημερώνοντας και προετοιμάζοντας, από τώρα, τους πολίτες για αποφάσεις και πολιτικές που ίσως θα έχουν μεγάλο εθνικό κόστος; Θα ήταν καταστροφικό για την πολιτική σταθερότητα της χώρας και για τους ίδιους να ξαναζήσουμε φαινόμενα Μαΐου του 2010 ή Νοεμβρίου του 2011, όταν τα κόμματα ελάμβαναν αποφάσεις για το πρώτο Μνημόνιο και την κυβέρνηση Παπαδήμου, αντίστοιχα, αλλά οι (απροετοίμαστοι και θιγόμενοι) πολίτες δεν τους ακολουθούσαν.
Σε κάθε περίπτωση, οι δηλώσεις Ερντογάν (ανεξαρτήτως της εσωτερικής ή εξωτερικής στόχευσής τους) επιβεβαιώνουν τις εκτιμήσεις ότι η Τουρκία βρίσκεται ενώπιον των σημαντικότερων αλλαγών των τελευταίων 80-90 ετών, με συνέπειες στην ευρύτερη περιοχή. Οι τελευταίες πληροφορίες μόνο εφησυχασμό δεν επιτρέπουν, καθώς:
Πρώτον, η συμφωνία για τη συγκράτηση του προσφυγικού κύματος από την Αγκυρα, με αντάλλαγμα την κατάργηση της βίζας από την Ε.Ε., κρέμεται από μια κλωστή. Ενώ οι Βρυξέλλες είχαν θέσει ως απαράβατη προϋπόθεση την κατάργηση του αντιτρομοκρατικού νόμου, η τουρκική πλευρά γρήγορα αντιπρότεινε ότι μπορεί να δεχθεί να γίνει στο μέλλον ή σε οριζόμενη ημερομηνία. Τώρα ζητεί την πιο ασαφή διατύπωση: «Οταν οι συνθήκες ωριμάσουν». Επομένως, τις επόμενες εβδομάδες η Ε.Ε. θα έχει να επιλέξει μεταξύ της καταπάτησης βασικών δικαιωμάτων (από ένα κράτος με το οποίο διεξάγει ενταξιακές συνομιλίες) και της νέας πλημμυρίδας προσφύγων και μεταναστών. Στη μέση (πολιτικά και γεωγραφικά) βρίσκεται η Ελλάδα.
Δεύτερον, στο Κυπριακό, παρά την αναμφισβήτητη πρόοδο, το κύριο συμπέρασμα των συνομιλιών της Νέας Υόρκης είναι ότι ο Τουρκοκύπριος εκπρόσωπος Μ. Ακιντζί «ξαφνικά» υιοθετεί την απαίτηση της Αγκυρας για πενταμερή διάσκεψη (με τη συμμετοχή Ελλάδας – Τουρκίας). Για όσους παρακολουθούν χρόνια το πρόβλημα της Μεγαλονήσου, η νέα τακτική Ακιντζί είναι η αναμενόμενη αναπαραγωγή της τακτικής των προκατόχων του, Ντ. Ερογλου, Μ. Ταλάτ και Ρ. Ντενκτάς. Αν και είναι νωρίς να μιλάμε για αδιέξοδο, η άριστη στρατηγική του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών για κατάργηση του καθεστώτος εγγυήσεων και αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων υπονομεύεται ήδη από την Αγκυρα.
Τρίτον, σε θέματα ασφάλειας, η Αγκυρα έχει διαμαρτυρηθεί σε αξιωματούχους της Ε.Ε. ότι οι χώρες-μέλη δεν αντιλαμβάνονται την επικινδυνότητα του κινήματος Γκιουλέν και δεν κάνουν αρκετά για την εξουδετέρωση του PKK.
Ολα αυτά στη σκιά του θέματος των οκτώ φυγάδων πραξικοπηματιών, που (παρά τη σαφή βούληση της ελληνικής κυβέρνησης να τους «ξεφορτωθεί») ο Ερντογάν αξιώνει να του παραδοθούν «εδώ και τώρα». Ισως, αλλά κι αυτός (όσο ισχυρός κι αν είναι) δεν πρέπει να προσφέρει κάτι;
Αλέξανδρος Τάρκας
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
