Ενας θεσμοθετημένος ευρωπαϊκός οργανισμός εδαφικής συνεργασίας, που μετατρέπει τη διακρατική συνεργασία σε έργα, χρηματοδοτήσεις και χειροπιαστά αποτελέσματα για τις τοπικές κοινωνίες
Σε μια εποχή που οι δήμοι και οι περιφέρειες καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις, που ξεπερνούν τα διοικητικά τους όρια -κλιματική ανθεκτικότητα, ενεργειακή μετάβαση, βιώσιμος τουρισμός, κοινωνική συνοχή, ψηφιακός μετασχηματισμός-, η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται εργαλεία εξωστρέφειας, τεχνογνωσίας και πρόσβασης σε ευρωπαϊκούς πόρους. Ενα από τα σημαντικότερα τέτοια εργαλεία είναι οι Ευρωπαϊκοί Ομιλοι Εδαφικής Συνεργασίας, γνωστοί ως ΕΟΕΣ/EGTC.
Οι ΕΟΕΣ είναι θεσμοθετημένες ευρωπαϊκές οντότητες με νομική προσωπικότητα. Δίνουν τη δυνατότητα σε δημόσιους φορείς διαφορετικών κρατών να συγκροτούν έναν κοινό οργανισμό, με στόχο την υλοποίηση έργων, δράσεων και πολιτικών που ενισχύουν την εδαφική συνεργασία, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για απλές συνεργασίες ή άτυπα σχήματα ανταλλαγής εμπειριών, αλλά για οργανισμούς με σαφή θεσμική υπόσταση, διοίκηση, καταστατικό, αρμοδιότητες και δυνατότητα συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Στην Ελλάδα το θεσμικό πλαίσιο των ΕΟΕΣ έχει αποσαφηνιστεί μέσα από ειδικές ρυθμίσεις που καθορίζουν τη νομική τους μορφή, τους σκοπούς, τις δυνατότητες συμμετοχής φορέων, τη διαδικασία έγκρισης, τη λειτουργία, τη στελέχωση και την οικονομική τους διαχείριση. Οι ΕΟΕΣ μπορούν να λειτουργούν ως τελικοί δικαιούχοι έργων, να παρέχουν τεχνική βοήθεια, να συμμετέχουν σε προγράμματα εδαφικής συνεργασίας και να υποστηρίζουν φορείς της Αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό και την υλοποίηση αναπτυξιακών παρεμβάσεων.
Μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό και θεσμικό περιβάλλον δραστηριοποιείται ο ΕΟΕΣ «Εύξεινη Πόλη», ένας από τους ιστορικότερους οργανισμούς εδαφικής συνεργασίας στην Ευρώπη. Η «Εύξεινη Πόλη» αποτελεί έναν μόνιμο ευρωπαϊκό φορέα συνεργασίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και άλλων δημόσιων οργανισμών, με μέλη από την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Βουλγαρία. Στον όμιλο συμμετέχουν δήμοι, περιφέρειες, αποκεντρωμένες διοικήσεις, πανεπιστήμια και φορείς με αντικείμενο την Αυτοδιοίκηση, την ανάπτυξη και τον πολιτισμό.
Σήμερα ο ΕΟΕΣ «Εύξεινη Πόλη» αριθμεί 63 μέλη -52 δήμους, 2 περιφέρειες, 4 αποκεντρωμένες διοικήσεις, 2 πανεπιστήμια και 4 άλλους φορείς- με αντικείμενο την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Στο έδαφος των μελών του κατοικούν περισσότεροι από 4,5 εκατομμύρια πολίτες. Το μέγεθος αυτό δείχνει ότι η «Εύξεινη Πόλη» δεν είναι ένας περιορισμένος οργανισμός – όμιλος ειδικού ενδιαφέροντος, αλλά ένας ευρωπαϊκός φορέας με ουσιαστική αυτοδιοικητική, γεωγραφική και αναπτυξιακή βαρύτητα.
Συμμετοχή των δήμων σε ευρωπαϊκά δίκτυα και έργα
Η σημασία ενός τέτοιου οργανισμού γίνεται σαφής, όταν εξετάσει κανείς τον ρόλο που μπορεί να παίξει για έναν δήμο. Η συμμετοχή σε έναν ΕΟΕΣ προσφέρει πρόσβαση σε ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, δυνατότητα συμμετοχής σε διακρατικά εταιρικά σχήματα, καλύτερη ενημέρωση για χρηματοδοτικά εργαλεία, μεγαλύτερη προβολή σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, κυρίως, ένα σταθερό πλαίσιο συνεργασίας που δεν εξαντλείται σε ευκαιριακές συμπράξεις.
Για έναν δήμο, ιδίως όταν έχει περιορισμένη τεχνική επάρκεια ή δεν διαθέτει μεγάλη εμπειρία σε ευρωπαϊκά προγράμματα, η συμμετοχή σε έναν τέτοιο όμιλο μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά. Μπορεί να ανοίξει δρόμους για συμμετοχή σε έργα Interreg, Horizon, Erasmus+ και άλλα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα. Μπορεί επίσης να ενισχύσει την εξωστρέφεια, να προσφέρει πρόσβαση σε τεχνογνωσία και να υποστηρίξει την ωρίμανση προτάσεων σε τομείς όπως το περιβάλλον, ο τουρισμός, η καινοτομία, η εκπαίδευση, η ενέργεια και ο πρωτογενής τομέας.
Η «Εύξεινη Πόλη» έχει ισχυρή ευρωπαϊκή παρουσία, με συμμετοχή σε πάνω από 100 έργα και συχνά ηγετικό ρόλο. Εχει αναπτύξει εκτεταμένο δίκτυο συνεργασιών στην Ε.Ε. και λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις τοπικές ανάγκες και τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Τα έργα της αναδεικνύουν τη χρησιμότητά της, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το «ARISTOIL», το οποίο ενίσχυσε την ανταγωνιστικότητα του του μεσογειακού ελαιολάδου μέσα από καινοτόμες πρακτικές παραγωγής και ποιοτικού ελέγχου, ενώ τα «EDUFOOTPRINT» και «TEESCHOOLS» προώθησαν πιο βιώσιμα ενεργειακά αποδοτικά σχολικά κτίρια. Στον τουρισμό, τα «Consume-less», WinterMed και Portolanes συνέβαλαν σε πιο βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη και επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.
Η σημασία της έγκειται στο ότι μετατρέπει την ευρωπαϊκή συνεργασία σε εργαλείο παραγωγής έργων με τοπικό αντίκτυπο. Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί δίαυλο στρατηγικής συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα και ενίσχυσης της εξωστρέφειας των δήμων. Σε μια εποχή αποκέντρωσης και ανάγκης αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων, δείχνει πώς οι δήμοι μπορούν να ενισχύσουν τον ρόλο τους μέσω συνεργασιών, δικτύωσης και κοινής δράσης.