Το όνομά του ταυτόσημο με μια από τις μεγαλύτερες συλλογές τέχνης.
Οι Ιγκόρ Στραβίνσκι, Μικελάντζελο Αντονιόνι, Εντουαρντ Κένεντι, Μαρκ Σαγκάλ είχαν βρεθεί πολλάκις τη δεκαετία του ’60 στο μικροσκοπικό του διαμέρισμα στη Μόσχα, για να απολαύσουν από κοντά τα «διαμάντια» της ρωσικής τέχνης που με τόση αγάπη και υπομονή συνέλεγε. Ο Γεώργιος Κωστάκης, αν και δεν διέθετε καλλιτεχνική παιδεία, υπήρξε φανατικός λάτρης της τέχνης και ένας μανιώδης συλλέκτης έργων της ρωσικής πρωτοπορίας, σε μια εποχή όπου το σταλινικό καθεστώς φίμωνε κάθε φιλελεύθερη πρόταση. Οταν αντίκρισε το 1946 έναν πίνακα της Ολγα Ροζάνοβα, «κόλλησε» με τη ρωσική πειραματική τέχνη των αρχών του 20ού αιώνα.
Ακούραστος αλλά και απόλυτα μαγεμένος από το διαφορετικό που πρότειναν την εποχή εκείνη οι καλλιτέχνες της ρωσικής πρωτοπορίας, ο Γ. Κωστάκης (που είχε γεννηθεί στη Μόσχα, αλλά ο πατέρας του καταγόταν από τη Ζάκυνθο) ξεκίνησε να μαζεύει τα πρώτα έργα τους την περίοδο που ακόμη εργαζόταν ως οδηγός στην ελληνική πρεσβεία στη Μόσχα. Εκεί έζησε και το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Μάλιστα, είναι χαρακτηριστικό ότι στο πλαίσιο των επαγγελματικών του καθηκόντων, συνοδεύοντας διπλωμάτες και πρέσβεις, επισκεπτόταν συχνά τις γκαλερί και τα παλαιοπωλεία της πόλης, όπου έβρισκε τους πίνακες αλλά και τα έργα που τον συγκινούσαν. Δεν ήταν σπάνιο για εκείνον, μάλιστα, να επικοινωνεί απευθείας με τους καλλιτέχνες και να αγοράζει από εκείνους τα έργα που ήθελε, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που, όταν δεν μπορούσε να τα αγοράσει, ζητούσε δανεικά από τους φίλους του.
Την περίφημη αυτή συλλογή -που για χρόνια διεκδικούσαν το μουσείο Γκουγκενχάιμ, το ΜΟΜΑ, αλλά και κορυφαία πολιτιστικά ιδρύματα του πλανήτη- απέκτησαν τελικά το 2000 το Ελληνικό Δημόσιο και το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, από τον προσεχή Νοέμβριο όμως 58 από τα σχεδόν 1.275 έργα θα «μετακομίσουν» για λίγο στην Αθήνα.
Αιτία, η φιλόδοξη έκθεση που από τις 8 Νοεμβρίου παρουσιάζει το Ιδρυμα Ευγενίδου και φέρει τον τίτλο «Το σύμπαν της ρωσικής πρωτοπορίας: τέχνη και εξερεύνηση του Διαστήματος: 1900-1930» -μέρος της Συλλογής Κωστάκη- του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα εν λόγω έργα παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό της Αθήνας. Κοινός θεματικός άξονας και των 58 δημιουργιών, το σύμπαν, το φως και τα μυστικά του, σε μια παρουσίαση που διερευνά τη σχέση της επιστήμης με τα εικαστικά. «Πρόκειται για εμβληματικά έργα τα οποία ξεχωρίζουν για το πάθος που επιδεικνύουν οι δημιουργοί τους για το σύμπαν» εξηγεί στη «δημοκρατία» η Θαλασσινή Παπαδάμ, εκπρόσωπος του Ιδρύματος Ευγενίδου.
«Θεωρήσαμε ότι τα έργα που απαρτίζουν την εν λόγω συλλογή συνάδουν εξαιρετικά με το αντικείμενο και το περιβάλλον τους εδώ» εξηγεί η κυρία Παπαδάμ.
Μάλιστα, οκτώ από τα έργα προέρχονται από την ιδιωτική συλλογή της Αλίκης Κωστάκη, κόρης του διάσημου συλλέκτη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 1990.
«Το αξιοσημείωτο στην περίπτωση του Γιώργου Κωστάκη είναι ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο με ελάχιστη παιδεία που όμως μπορούσε να δει μακριά» συμπληρώνει η ίδια. «Δεν είχε γνώσεις γύρω από τον κόσμο της τέχνης, ωστόσο είχε διαίσθηση» συμπληρώνει.
Χαρακτηριστικό είναι ότι στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθεί διημερίδα-συμπόσιο στις 8 και 9 Νοεμβρίου, με θέμα «Τέχνη – Επιστήμη – Σύμπαν» με διακεκριμένους ομιλητές, ενώ καθημερινά το κοινό θα έχει την ευκαιρία να απολαμβάνει ειδικές προβολές ταινιών βωβού κινηματογράφου επιστημονικής φαντασίας του 1924 και του 1934 και ένα animation ανάλογης θεματολογίας, που θα φιλοξενούνται στο Ιδρυμα Ευγενίδου.
Την ευθύνη της επιλογής των έργων έχει το ΚΜΣΤ, ενώ τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και την επιμέλεια η ιστορικός τέχνης Μαρία Τσαντσάνογλου.
Γιώτα Βαζούρα
