Τα απόρρητα έγγραφα που δείχνουν ότι το καθεστώς δεν έπεσε εξαιτίας του Πολυτεχνείου αλλά (κυρίως) λόγω εσωτερικών διαφωνιών
Ενδεχόμενο ανατροπής του Γεωργίου Παπαδόπουλου από τον ταξίαρχο και διοικητή της ΕΣΑ Δημήτριο Ιωαννίδη είχαν εντοπίσει τα κλιμάκια της CIA στην Αθήνα, τουλάχιστον από τον Σεπτέμβριο του 1972, δηλαδή 14 ολόκληρους μήνες πριν από το ενδοκυβερνητικό πραξικόπημα της 25ης Νοεμβρίου 1973.
Η συγκλονιστική ιστορική αποκάλυψη προκύπτει από απόρρητα έγγραφα της CIA, που πρόσφατα «αποχαρακτηρίστηκαν» από τη διαβάθμισή τους στο πλαίσιο της «Πράξης για την Ελευθερία της Πληροφόρησης» (FOIA) που ισχύει στις ΗΠΑ.
Τα έγγραφα ρίχνουν φως στο παρασκήνιο της περιόδου 1967-74 και επιβεβαιώνουν σε μεγάλο βαθμό τη θεωρία ότι η πολιτική μοίρα του Γ. Παπαδόπουλου ήταν προδιαγεγραμμένη από ένα σημείο και πέρα. Προκύπτει, επίσης, ότι ούτε ο Παπαδόπουλος ούτε, πολύ περισσότερο, το ίδιο το στρατιωτικό καθεστώς έπεσαν λόγω του Πολυτεχνείου, αλλά εξαιτίας των εσωτερικών διαφωνιών και αργότερα, εξαιτίας του πραξικοπήματος και της εισβολής στην Κύπρο, με τις γνωστές εγκληματικές ευθύνες του Ιωαννίδη.
Το πρώτο έγγραφο, που αποκαλύπτει σήμερα κατ’ αποκλειστικότητα η «κυριακάτικη δημοκρατία», φέρει την ένδειξη «απόρρητο» και έχει συνταχθεί στις 25 Σεπτεμβρίου 1973 από τη Διεύθυνση Πληροφοριών της CIA με τίτλο «Παπαδόπουλος: ένα ζήτημα επιβίωσης».
Οι συντάκτες της έκθεσης στην Ουάσινγκτον σημειώνουν, με βάση τις πληροφορίες από τους πράκτορες της υπηρεσίας στην ελληνική πρωτεύουσα: «Τους περασμένους τέσσερις μήνες η δυσαρέσκεια έναντι του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπαδόπουλου αυξήθηκε σημαντικά. Αν και υπήρχε πάντοτε ένα στοιχείο δυσαρέσκειας για τον Παπαδόπουλο, κυρίως από νεότερους αξιωματικούς που αισθάνονται ότι δεν εξελίχθηκαν όσο γρήγορα έπρεπε, αυτή τη φορά δείχνει να είναι πολύ περισσότερο διαδεδομένη και θεμελιώδης. Οι αξιωματικοί διαμαρτύρονται πιο συχνά για την αποτυχία του Παπαδόπουλου να υλοποιήσει τους στόχους της επανάστασης».
Τονίζεται σχετικά ότι «ο πρωθυπουργός χρειάζεται την υποστήριξη του Στρατεύματος για να παραμείνει στο αξίωμά του» και ότι «αν η δυσαρέσκεια συνεχίσει να εξαπλώνεται, θα μπορούσε να οδηγήσει τελικά στην αποπομπή του. Ωστόσο, μέχρι τώρα οι αντίπαλοι του Παπαδόπουλου δεν φαίνεται να έχουν κατασταλάξει σε έναν διάδοχο ή να έχουν ξεπεράσει την αποστροφή τους στο να στρέφεται η μία στρατιωτική μονάδα κατά της άλλης».
Στην έκθεση του Σεπτεμβρίου 1972 σημειώνεται: «Στα τέλη του 1970 μια σημαντική αντιπαράθεση αναπτύχθηκε ανάμεσα στον πρωθυπουργό και ορισμένους από τους συναδέλφους του στο Επαναστατικό Συμβούλιο, που αξίωσαν από τον Παπαδόπουλο είτε να προσχωρήσει στη συλλογική θέληση του Επαναστατικού Συμβουλίου είτε να παραιτηθεί. Ωστόσο οι διοικητές των βασικών μάχιμων στρατιωτικών μονάδων, γύρω από την Αθήνα, συντάχθηκαν πίσω από τον Παπαδόπουλο και
τα θυμωμένα μέλη του Επαναστατικού Συμβουλίου, που δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν σε έναν διάδοχο, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Ηταν μια καθαρή νίκη για τον Παπαδόπουλο, αλλά (η αντιπαράθεση) άφησε ένα υπόγειο ρεύμα
δυσαρέσκειας, που συνεχίζεται σε ορισμένους κύκλους εντός του Στρατεύματος».
Οι πράκτορες και αναλυτές της CIA διατυπώνουν το γενικό συμπέρασμα ότι, αν και οι διαφωνίες μεταξύ των ομάδων των αξιωματικών είναι πολλές και ο Παπαδόπουλος αδυνατεί να ικανοποιήσει τη μία σε βάρος της άλλης, «παρά τις αδυναμίες του θεωρείται ότι βρίσκεται υπεράνω οποιουδήποτε σημαντικού αντιπάλου».
Παρά την εκτίμηση αυτή, η CIA θεωρεί απαραίτητο να προχωρήσει σε αναλυτική καταγραφή των συσχετισμών και των φίλων και αντιπάλων («friends and foes») του Παπαδόπουλου. Επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, η στενή σχέση του Παπαδόπουλου με τον αρχηγό Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγό Οδ. Αγγελή, και τον διοικητή της ΚΥΠ Μιχ. Ρουφογάλη, ενώ υπογραμμίζεται ότι οι Στ. Παττακός και Ν. Μακαρέζος, παρά την υποβάθμισή τους συγκριτικά με τον ρόλο τους στην παλιά «τριανδρία», είναι στελέχη στην υποστήριξη των οποίων μπορεί να υπολογίζει ο πρωθυπουργός.
Το δεύτερο έγγραφο της CIA έχει ημερομηνία 9 Νοεμβρίου 1972 και επανέρχεται στο θέμα της δυσαρέσκειας των νεότερων αξιωματικών, υπογραμμίζοντας πάντως ότι ως εκείνη την περίοδο «ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ήταν πολύ επιδέξιος στο να ξετρυπώνει τις κινήσεις εναντίον του και στο να κάνει τις απαραίτητες αντι-κινήσεις με μεταθέσεις αξιωματικών και διατηρώντας την αφοσίωση των βασικών διοικητών. Παρ’ όλα αυτά, ένα πραξικόπημα θα μπορούσε να πετύχει».
Αφού τονίζεται ότι οι κινήσεις κατά της χούντας από το εξωτερικό (Κ. Καραμανλής, Α. Παπανδρέου και Μ. Μερκούρη) και το εσωτερικό έχουν ατονήσει, η έκθεση αξιολογεί δύο πιθανούς πόλους αντίδρασης και διενέργειας πραξικοπήματος μέσα από τις Ενοπλες Δυνάμεις. Ο ένας από αυτούς θα ήταν (μη κατονομαζόμενοι) νέοι αξιωματικοί που θα εγκαθίδρυαν πιο αυταρχικό καθεστώς, ενώ ο άλλος θα είχε «επικεφαλής τον απόστρατο συνταγματάρχη Σταματελόπουλο (που στρατολόγησε πολλούς από τους αξιωματικούς για το πραξικόπημα του 1967), σε συνεργασία με τον αρχηγό της Στρατιωτικής Αστυνομίας Ιωαννίδη, που πιθανώς θα κινηθούν προς συνταγματική κυβέρνηση και μεγαλύτερη συμμετοχή στην πολιτική διαδικασία που προβλέπεται από το Σύνταγμα του 1968».
Η εξέλιξη των γεγονότων δείχνει ότι και η δεύτερη έκθεση της CIA ήταν ακριβής ως προς την οργάνωση πραξικοπήματος από τον Ιωαννίδη, αλλά όχι ως προς τη διαδικασία σταδιακής πολιτικοποίησης του καθεστώτος. Η πολιτικοποίηση δρομολογήθηκε τον Οκτώβριο του 1973 από τον Παπαδόπουλο, με τον ορισμό του Σπ. Μαρκεζίνη ως πρωθυπουργού, αλλά ανεκόπη από τον Ιωαννίδη με τα γνωστά αποτελέσματα.
Η αναφορά στον Ιωαννίδη και στις κινήσεις του
Στη συνέχεια της έκθεσης παρατίθενται οι πληροφορίες και εκτιμήσεις για τον Ιωαννίδη ως εξής: «Μία κύρια, άγνωστη “ποσότητα” εντός της ηγεσίας είναι ο Δημήτριος Ιωαννίδης, ο άφθαρτος διοικητής της Στρατιωτικής Αστυνομίας.
O Ιωαννίδης φέρει βαρέως το γεγονός ότι οι συνεχείς προειδοποιήσεις του στον Παπαδόπουλο να θέσει ένα τέλος στη διαφθορά στην κυβέρνηση έχουν αγνοηθεί. Η Στρατιωτική Αστυνομία παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ασφάλειας στην Αθήνα και η αφοσίωση του Ιωαννίδη στον Παπαδόπουλο είναι ζωτικής σημασίας.
Οι φήμες ότι ο Παπαδόπουλος “εξαγόρασε” κάποια από τα νεότερα μέλη του Επαναστατικού Συμβουλίου με διορισμούς στα υπουργεία, για να αμβλύνει τον ζήλο τους για μεταρρυθμίσεις, θα μπορούσε να έχουν μόνον αρνητικές επιπτώσεις στον Ιωαννίδη. Σε αυτό το στάδιο ο Ιωαννίδης φαίνεται να διατηρεί μια αμφίσημη στάση έναντι του Παπαδόπουλου. Αν αποφάσιζε να κινηθεί κατά του πρωθυπουργού, η απειλή ενός επιτυχημένου στρατιωτικού πραξικοπήματος θα διογκωνόταν ραγδαία».
Στο συμπέρασμα της έκθεσης, αν και δεν γίνεται πρόσθετη ονομαστική αναφορά στον Ιωαννίδη, τονίζεται: «Αν ο Παπαδόπουλος γίνει θύμα ενός πραξικοπήματος, θα είναι ουσιαστικά εξαιτίας της αποτυχίας εκ μέρους του να διατηρήσει μια στενή σχέση με εκείνους τους αξιωματικούς του Στρατού που βλέπουν τους εαυτούς τους ως τους θεματοφύλακες της επαναστατικής αρετής και της ελληνικής εθνικής υπερηφάνειας».
«Καραμανλής, ο άνθρωπος πάνω στο άσπρο άλογο»!
Η δεύτερη έκθεση της CIA έχει εκτενείς αναφορές και στον πολιτικό κόσμο της εποχής, με πιο χαρακτηριστικό το παρακάτω απόσπασμα:
«Σε αυτό το στάδιο οι πολιτικές δυνάμεις της εποχής προ του Απριλίου 1967 είναι λίγο – πολύ σε σύγχυση. Ο πρώην πρωθυπουργός Καραμανλής (τώρα 65 ετών) έχει ζήσει σε αυτοεξορία στο Παρίσι από το 1963. Και αυτός κάνει υπαινιγμούς ότι θα ήθελε να επιστρέψει στην Ελλάδα, αλλά η ιδιοσυγκρασία του πιθανόν θα προκαλέσει να επιμείνει στην επιστροφή του σε έναν ηγετικό -πράγματι κυρίαρχο- ρόλο. Αυτό είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα το επιτρέψει το στρατιωτικό καθεστώς. Είναι πιο πιθανό ο Καραμανλής να επιστρέψει στην Ελλάδα, αν επιστρέψει, για να ζήσει τις ημέρες του στη συνταξιοδότηση, αν και, από τύχη, οι περιστάσεις μπορεί να εξελιχθούν κατά τρόπο που θα μπορούσε να είναι ο άνθρωπος πάνω στο άσπρο άλογο».
Σημειώνεται ταυτόχρονα ότι «οι δυνάμεις στην αριστερή πλευρά του πολιτικού φάσματος, που συμβολίζονται από τον Ανδρέα Παπανδρέου, έχουν “σκιστεί” από το πραξικόπημα και δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτραπεί στον Παπανδρέου από την παρούσα ή οποιαδήποτε πιθανή στρατιωτική χούντα να επιστρέψει». Υπογραμμίζεται καταληκτικά ότι «εκείνοι οι πολιτικοί που εξακολουθούν να ζουν στην Ελλάδα δεν έχουν δικές τους οργανώσεις» και ότι «δεν γνωρίζουμε (να υπάρχουν) νέες οργανωμένες πολιτικές ομάδες», αν και σε αυτό το σημείο υπάρχει μια πρόταση που παραμένει λογοκριμένη, η οποία συμπληρώνεται με την εκτίμηση ότι «φυσικά, αν φιλελευθεροποιηθεί, πολιτικοί σχηματισμοί θα εμφανιστούν με ταχείς ρυθμούς».
