Η πρώτη χώρα παγκοσμίως που «κλείνει» τα κοινωνικά δίκτυα σε ανηλίκους – Πρόστιμα δεκάδων εκατομμυρίων στις πλατφόρμες
Τι αλλάζει από τα μεσάνυχτα της 10ης Δεκεμβρίου
Από τα μεσάνυχτα της 10ης Δεκεμβρίου, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που εφαρμόζει πλήρη απαγόρευση πρόσβασης σε social media για όλα τα παιδιά κάτω των 16 ετών.
Πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X (Twitter), YouTube, Reddit, Twitch, Kick και Threads οφείλουν πλέον να εντοπίζουν και να απενεργοποιούν όλους τους λογαριασμούς χρηστών κάτω των 16, αλλά και να αποτρέπουν τη δημιουργία νέων.
Για τις εταιρείες που δεν λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» συμμόρφωσης, προβλέπονται πρόστιμα έως 49,5 εκατ. δολάρια Αυστραλίας, σε μία από τις πιο επιθετικές ρυθμίσεις ψηφιακής προστασίας ανηλίκων διεθνώς.
Ποιες πλατφόρμες «μαυρίζουν» και ποιες μένουν ανοιχτές
Η απαγόρευση καλύπτει τα δημοφιλέστερα κοινωνικά δίκτυα:
- Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X (Twitter), YouTube, Reddit, Twitch, Kick, Threads
Το Threads περιλαμβάνεται, καθώς προϋποθέτει λογαριασμό Instagram. Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει ότι η λίστα είναι «δυναμική» και μπορεί να επεκταθεί σε εφαρμογές προς τις οποίες ενδέχεται να μετακινηθούν οι ανήλικοι, όπως το Lemon8.
Αντίθετα, η πρόσβαση παραμένει ανοιχτή σε:
- Roblox, Pinterest, YouTube Kids, Google Classroom, LinkedIn, Steam, Discord, WhatsApp, GitHub, LEGO Play, Messenger
Οι υπηρεσίες αυτές οφείλουν να αυτοαξιολογηθούν και, αν κριθεί ότι συγκεντρώνουν σημαντικό αριθμό νεαρών χρηστών στην Αυστραλία, μπορεί να ενταχθούν στο ρυθμιστικό πλαίσιο στο μέλλον.
«Μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές»
Ο πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανέζι χαρακτήρισε τη νομοθεσία «μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές που έχει αντιμετωπίσει ποτέ το έθνος», δηλώνοντας ότι είναι «υπερήφανη μέρα» για την Αυστραλία.
Όπως τόνισε, πρόκειται για μια «βαθιά μεταρρύθμιση» που, κατά την άποψή του, θα επηρεάσει όχι μόνο τη σημερινή γενιά παιδιών αλλά και τις επόμενες, ενώ εκτίμησε ότι το παράδειγμα της χώρας θα βρει μιμητές διεθνώς.
Δίπλα του, η 12χρονη Φλόσι έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα για τον ρόλο των αλγορίθμων:
«Αξίζουμε την ευκαιρία να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε χωρίς αλγόριθμους να μας λένε τι να μας αρέσει, τι να σκεφτόμαστε και πώς να αισθανόμαστε».
Ο Αλμπανέζι παρομοίασε την απαγόρευση με το όριο ηλικίας για το αλκοόλ: ακόμα κι αν οι έφηβοι θα βρουν τρόπους να παρακάμπτουν τους κανόνες, ένα σαφές εθνικό πλαίσιο θεωρεί ότι λειτουργεί προστατευτικά.
Πώς γίνεται η επαλήθευση ηλικίας – και πού «μπάζει» το σύστημα
Η νομοθεσία δεν επιβάλλει μία συγκεκριμένη μέθοδο επαλήθευσης ηλικίας, αλλά απαιτεί «πολυεπίπεδη» προσέγγιση και απαγορεύει να είναι η προσκόμιση ταυτότητας η μοναδική επιλογή.
Κάθε πλατφόρμα διαλέγει τον δικό της συνδυασμό τεχνικών και ελέγχων:
- Η Meta (Facebook, Instagram) δεν αποκαλύπτει λεπτομέρειες, ώστε να μη διευκολύνει την παράκαμψη, αλλά προσφέρει σε εφήβους επιλογές να κατεβάσουν τα δεδομένα τους και να «παγώσουν» τους λογαριασμούς μέχρι να ενηλικιωθούν.
- Το Snapchat χρησιμοποιεί συμπεριφορικά σήματα, ημερομηνία γέννησης και τεχνολογία k-ID, με επιλογές όπως selfie για εκτίμηση ηλικίας, τραπεζική κάρτα ή επίσημα έγγραφα. Υπολογίζεται ότι περίπου 440.000 λογαριασμοί 13–15 ετών θα μπουν σε «πάγωμα».
- Το TikTok συνδυάζει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης με ανθρώπινο έλεγχο.
- Το YouTube βασίζεται στην ηλικία που δηλώνεται στο συνδεδεμένο Google account και σε επιπλέον «σήματα».
Παρά τα αυστηρά πλαίσια, τα κενά δεν άργησαν να φανούν. Πολλά παιδιά δημιούργησαν νέους λογαριασμούς με ψεύτικα στοιχεία, ενώ άλλα χρησιμοποίησαν φωτογραφίες γονιών ή μεγαλύτερων αδελφών για να περάσουν τους ελέγχους.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της 13χρονης Ιζόμπελ, η οποία ανέφερε ότι μέσα σε πέντε λεπτά κατάφερε να ξεγελάσει το Snapchat με φωτογραφία της μητέρας της, συνεχίζοντας κανονικά τη χρήση της εφαρμογής. Αντίθετα, στο TikTok ο λογαριασμός της απενεργοποιήθηκε, αν και μπορεί ακόμη να βλέπει βίντεο χωρίς σύνδεση.
Η εταιρεία k-ID παραδέχεται ότι πρόκειται για «διαρκή μάχη» και προειδοποιεί ότι η απόπειρα παράκαμψης των εργαλείων μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμο αποκλεισμό.
Τι γίνεται με τους λογαριασμούς που κλείνουν
Οι έφηβοι χρήστες σε Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat έχουν μερικές επιλογές πριν χάσουν οριστικά την ψηφιακή τους παρουσία:
- να κατεβάσουν όλο το περιεχόμενό τους
- να βάλουν τον λογαριασμό σε «πάγωμα» μέχρι τα 16
- ή να ζητήσουν πλήρη διαγραφή
Στο Snapchat αυτό αφορά, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περίπου 440.000 χρήστες 13–15 ετών στην Αυστραλία. Το YouTube επιτρέπει επανενεργοποίηση στα 16 χωρίς απώλεια υλικού, ενώ άλλες πλατφόρμες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνίσει πλήρως τις πολιτικές τους.
Για όσους είναι άνω των 16 και μπλοκαρίστηκαν λανθασμένα, προβλέπεται διαδικασία ένστασης με selfie-video, τεχνολογία εκτίμησης ηλικίας, τραπεζική κάρτα ή επίσημο έγγραφο, ανάλογα με την πλατφόρμα.
Έφηβοι διχασμένοι: από την ανακούφιση μέχρι την οργή
Οι αντιδράσεις των ίδιων των παιδιών είναι έντονα μοιρασμένες.
- Η 14χρονη Ίντι βλέπει θετικά την αλλαγή: «Βλέπεις πράγματα που σε κάνουν να νιώθεις άσχημα, ακόμη κι αν δεν θέλεις. Το να μην τα βλέπουμε θα είναι καλύτερο για την ψυχική μας υγεία».
- Πολλοί γονείς μιλούν για παιδιά «εθισμένα» και χαιρετίζουν την απαγόρευση ως «πολύτιμο εργαλείο».
Στον αντίποδα:
- Η 15χρονη Τζασίντα θεωρεί το μέτρο προσβλητικό: «Είναι σαν να πιστεύουν ότι δεν μπορώ να εμπιστευτώ τον εαυτό μου στο διαδίκτυο».
- Η Ζόι, 15 ετών, θυμίζει όσους ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή σε κακοποιητικά σπίτια, για τους οποίους τα social media λειτουργούν ως μοναδικός ασφαλής χώρος.
- Η Τέιλα, 14, υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση «χτυπάει» το λάθος στόχο: «Το πρόβλημα είναι το επιβλαβές περιεχόμενο, όχι η ύπαρξη των πλατφορμών».
- Η Ασλί, 13, θέτει το ζήτημα αλλιώς: «Τι εννοείτε ότι μπορώ να πιάσω δουλειά στα 14 και 9 μήνες, αλλά δεν μπορώ να δω ένα βίντεο στο YouTube;»
Άλλοι κρατούν πιο ενδιάμεση στάση. Η Μόλι, 14, επισημαίνει ότι για πολλούς νέους τα social media είναι διέξοδος και ότι η απότομη αποσύνδεση μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό, ενώ ο Πάτρικ, 14, θεωρεί ότι η απαγόρευση «πάει μακριά», αλλά αναγνωρίζει πως μπορεί να αφήσει περισσότερο χρόνο για άσκηση και οικογένεια.
Πολλοί έφηβοι εκτιμούν ότι ένα κατώφλι στα 14 θα ήταν πιο λογικό από τα 16.
Γονείς, ειδικοί και νομικές ενστάσεις
Γονείς και ειδικοί συμφωνούν σε ένα σημείο: χρειάζεται ρύθμιση, αλλά δεν υπάρχει βεβαιότητα για το αν αυτό είναι το σωστό μοντέλο.
Κάποιοι γονείς παραδέχονται ανοιχτά ότι βοήθησαν τα παιδιά τους να παρακάμψουν τον νόμο, δείχνοντάς τους πώς να χρησιμοποιούν VPN ή να αλλάζουν στοιχεία ηλικίας. Άλλοι καταγγέλλουν ότι η απαγόρευση δημιουργεί μια «ψευδαίσθηση ασφάλειας», αποσπώντας την προσοχή από πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις για ασφαλέστερο περιεχόμενο.
Στο νομικό πεδίο, δύο έφηβοι, με τη στήριξη οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προσέφυγαν στο Ανώτατο Δικαστήριο ισχυριζόμενοι ότι η απαγόρευση περιορίζει την ελευθερία πολιτικής επικοινωνίας.
«Η δημοκρατία δεν ξεκινά στα 16», είπε χαρακτηριστικά η 15χρονη Μέισι Νιούλαντ.
Η Amnesty International προειδοποιεί ότι πολλά παιδιά θα βρουν τρόπους να παρακάμψουν τους περιορισμούς, μένοντας εκτεθειμένα στους ίδιους κινδύνους, αλλά πλέον «στο σκοτάδι», χωρίς ορατότητα και εποπτεία. Υπάρχουν επίσης αναφορές ότι το Reddit εξετάζει νομική προσφυγή κατά του νόμου.
Ένα τεράστιο κοινωνικό πείραμα σε πραγματικό χρόνο
Η eSafety Commissioner Τζούλι Ίνμαν Γκραντ μιλά για ένα εγχείρημα με πολλά άγνωστα. Δεν αναμένει ότι «όλοι οι λογαριασμοί κάτω των 16 θα εξαφανιστούν μαγικά» και κάνει λόγο για «παιδικές ασθένειες» του συστήματος, δηλώνοντας ότι είναι ταυτόχρονα αγχωμένη και συγκρατημένα αισιόδοξη.
Η αρχή εκκινεί μακροχρόνια μελέτη για να συσχετίσει την απαγόρευση με:
- τον ύπνο
- την κοινωνική αλληλεπίδραση
- τη χρήση αντικαταθλιπτικών
- τις σχολικές επιδόσεις
- τη μετακίνηση σε «σκοτεινότερα» κομμάτια του διαδικτύου, τη χρήση VPN και νέων ή ανεξέλεγκτων πλατφορμών
Παράλληλα, η κυβέρνηση θα ζητήσει από τις εταιρείες αναλυτικά στοιχεία για τον αριθμό λογαριασμών ανηλίκων πριν και μετά την εφαρμογή του μέτρου, ενώ έχει δεσμευθεί για «σταδιακή, βασισμένη στον κίνδυνο» επιβολή κυρώσεων.
