Ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος αποδυναμώνεται σε όλα τα μέτωπα και κυρίως από την πολιτική κρίση και τα σκάνδαλα διαφθοράς στα οποία εμπλέκονται στενοί συνεργάτες του, η Ευρωπαϊκή Ενωση θα έπρεπε να αναλάβει αποφασιστικό ρόλο για να τερματιστεί η σύγκρουση.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Ωστόσο, κάνει τα αδύνατα δυνατά για να παρατείνει τον πόλεμο, τροφοδοτώντας τον με νέα πακέτα βοήθειας εκατομμυρίων, με όπλα, τεχνογνωσία και έμπρακτη στήριξη με βαρύγδουπες δηλώσεις που δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για ουσιαστική διπλωματία.
Την ίδια ώρα η πραγματικότητα είναι πλέον οδυνηρή για τον Ζελένσκι. Ο Ντόναλντ Τραμπ υπαναχώρησε στην υπόσχεσή του να επιτρέψει στην Ουκρανία να κατασκευάζει τα δικά της πυραυλικά συστήματα Patriot, ο αποπεμφθείς υπουργός Αμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ ζήτησε τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών εν καιρώ πολέμου, ενώ στο μέτωπο τα πράγματα δεν πάνε και τόσο καλά, με το Κίεβο να εξετάζει να στείλει περισσότερους άνδρες και να μειώσει ξανά το όριο ηλικίας για την επιστράτευση…
Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν προκαλεί έκπληξη. Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, ο Ουκρανός πρόεδρος υφίσταται τριπλή πίεση: από τους πυραύλους της Μόσχας, από τη διπλωματία της Ουάσινγκτον και από το σκάνδαλο διαφθοράς που συγκλονίζει το στενό του περιβάλλον. Και παρότι οι προαναφερόμενες καταστάσεις έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς, η Ευρώπη συνεχίζει να αγνοεί ότι κάθε πτυχή του πολέμου την οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε μια πολυδιάστατη καταστροφή: οικονομική, ενεργειακή, γεωπολιτική ως προς τη στρατηγική αυτονομία της, πολιτική και κοινωνική.
Παρ’ όλα αυτά εξακολουθεί να ενεργεί σαν να επρόκειτο για ένα πρόβλημα που αποκλειστικά και μόνο θα πρέπει να επιλύσουν οι ΗΠΑ. Στα τέλη του περασμένου έτους οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία συνέταξαν ένα πλαίσιο ειρηνευτικής συμφωνίας 28 σημείων, οι όροι της οποίας έκλιναν υπέρ της Μόσχας: η Ουκρανία θα παραχωρούσε το Ντονμπάς, θα περιόριζε τον στρατό της και θα εγκατέλειπε την ανατολική, ιδιαίτερα βιομηχανοποιημένη επικράτειά της, με αντάλλαγμα εγγυήσεις που θα ενεργοποιούνταν μόνο μετά την αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων.
Ο Ζελένσκι απάντησε με αντιπρόταση 20 σημείων, προτείνοντας μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη αντί για παραχώρηση εδαφών, εγγυήσεις ασφαλείας σχεδιασμένες να αντικατοπτρίζουν το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, μια κοινή διευθέτηση για τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια και ένα δημοψήφισμα για την επικύρωση της συμφωνίας. Στα τέλη Δεκεμβρίου δήλωνε ότι υπήρχε συναίνεση για το 90% του κειμένου. Στο υπόλοιπο 10% θα έπρεπε η Ευρώπη να στρέψει την προσοχή της. Το σχέδιο ορίζει την Ευρωπαϊκή Ενωση ως εγγυήτρια και συνυπογράφουσα της συμφωνίας.
Ενσωματώνει στις εγγυήσεις ασφαλείας ενδεχόμενη ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. και βασίζεται σε έναν δεκαπενταετή οδικό χάρτη ανοικοδόμησης, ο οποίος κάνει λόγο για το ποσό των 800 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που κανείς δεν φαντάζεται ότι θα πληρώσει η Ουάσινγκτον και που η Μόσχα ασφαλώς δεν θα καταβάλει.
Μήνες αργότερα, ωστόσο, το ερώτημα για το ποιος θα υπογράψει πραγματικά εξ ονόματος της Ευρώπης εξακολουθεί να μην έχει απαντηθεί. Αναθέτουν στην Ευρώπη να πληρώσει τον λογαριασμό, να επιβλέψει τις εγγυήσεις ασφαλείας στο πλαίσιο μιας διευθέτησης που συντάχθηκε στην Ουάσινγκτον και τη Μόσχα, ενώ η ίδια δεν έχει ακόμη αποφασίσει ποιος θα κρατήσει την πένα.
Ζαπορίζια
Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια καταδεικνύει έμπρακτα αυτή την κατάσταση. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πυρηνική εγκατάσταση της Ευρώπης. Βρίσκεται κοντά στο μέτωπο και το μέλλον της αποτελεί ένα από τα τελευταία εκκρεμή σημεία της συμφωνίας. Οποια κι αν είναι η διευθέτηση που θα προκύψει, η ασφάλεια ενός αντιδραστήρα που βρίσκεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο θα διέπεται, επομένως, από όρους τους οποίους η Ευρώπη δεν έχει καθορίσει.
Η Ουάσινγκτον ήθελε το σύνολο της συμφωνίας να έχει κλείσει έως τον Ιούνιο. Ο Ιούνιος πέρασε, ο κύκλος των διαπραγματεύσεων του Αμπού Ντάμπι απέτυχε ακριβώς στα ζητήματα που έχουν σημασία -τα εδάφη και τις εγγυήσεις- και η προθεσμία εξανεμίστηκε χωρίς να έχει υπογραφεί καμία συμφωνία. Εκτοτε οι συνομιλίες πάγωσαν, όχι όμως και οι πύραυλοι που εκτοξεύονται και από τις δύο πλευρές.
Εκτός από το μέλλον της μετέωρης συμφωνίας, υπάρχει και η εσωτερική πληγή της Ουκρανίας, που θα μπορούσε να αποδειχθεί περισσότερο βαθύτερη απ’ ό,τι δείχνει. Οι Ουκρανοί ερευνητές κατά της διαφθοράς ανακάλυψαν ένα σύστημα δωροδοκιών ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων που διακινούνταν μέσω της Energoatom, του κρατικού πυρηνικού μονοπωλίου, με φερόμενο εγκέφαλο έναν πρώην συνεργάτη του προέδρου. Δύο υπουργοί αποπέμφθηκαν. Στα τέλη του περασμένου Νοεμβρίου οι ουκρανικές Αρχές έκαναν έρευνα στην κατοικία του Αντρίι Γέρμακ, επικεφαλής του γραφείου του Ζελένσκι και βασικού διαπραγματευτή, και το ίδιο βράδυ εκείνος υπέβαλε την παραίτησή του.
Η απώλεια του Γέρμακ στέρησε από τον Ζελένσκι τον στενότερο σύμβουλό του ακριβώς τη στιγμή που χρειαζόταν περισσότερο από ποτέ έναν διαπραγματευτή, προσφέροντας έτσι στους επικριτές του την ευκαιρία που περίμεναν εδώ και χρόνια. Βουλευτές που είχαν παραμείνει σιωπηλοί στο όνομα της ενότητας σε καιρό πολέμου επιδόθηκαν σε ανταρσία.
Και εδώ ακριβώς είναι που η Ευρώπη βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, στην οποία η Ουκρανία επιδιώκει να ενταχθεί και από την οποία εξαρτά σε μεγάλο βαθμό την οικονομική της επιβίωση, συνδέει τη στήριξή της με την ουσιαστική καταπολέμηση της διαφθοράς. Η απαίτηση αυτή είναι απολύτως δικαιολογημένη. Ομως, έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή για τον Ζελένσκι, καθώς το σκάνδαλο έχει ήδη αποδυναμώσει την κυβέρνησή του και το περιβάλλον του. Ετσι, μια πολιτική που καταρχάς είναι απολύτως σωστή και αναγκαία καταλήγει, στην παρούσα συγκυρία, να αποτελεί ακόμη μία πηγή πολιτικής έντασης για το Κίεβο.
Το γεγονός είναι ότι καθεμία από τις δυσκολίες του Ζελένσκι συγκλίνει πλέον σε μια επιλογή που η Ευρώπη θα προτιμούσε να αποφύγει. Ενας αποδυναμωμένος Ουκρανός πρόεδρος είναι ευκολότερο να πιεστεί να παραχωρήσει το Ντονμπάς. Ενας πρόεδρος που πιέζεται να παραχωρήσει το Ντονμπάς γίνεται πιο ευάλωτος απέναντι στο Κοινοβούλιο, ιδιαίτερα όταν η θητεία του, όπως και του Ζελένσκι, στηρίζεται μόνο στον στρατιωτικό νόμο που ανέστειλε τις προεδρικές εκλογές, οι οποίες θα έπρεπε να είχαν διεξαχθεί το 2024.
Η Ευρώπη πρέπει να απαλλαγεί από τις αυταπάτες
Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν σημαίνει ασφαλώς πως ο Ζελένσκι έχει τελειώσει. Η αλήθεια είναι πως είναι στριμωγμένος, το ίδιο και η Ευρώπη. Το δημοψήφισμα στο οποίο επανέρχεται διαρκώς ο Ουκρανός πρόεδρος δεν αποτελεί μόνο έναν τρόπο να καταστεί ανεκτή μια επώδυνη ειρήνη· είναι επίσης ένας τρόπος να ανανεώσει μια θητεία που έληξε πριν από δύο χρόνια.
Ο χειμώνας πλησιάζει ξανά, μαζί με τις ρωσικές επιθέσεις κατά του ηλεκτρικού δικτύου, ώστε το κρύο να ολοκληρώσει τη δουλειά. Η Ουκρανία θα τον αντιμετωπίσει με λιγότερους πυραύλους και με έναν αποδεκατισμένο προεδρικό κύκλο. Οι επιλογές του Ζελένσκι δεν είναι πολλές. Ο Ουκρανός πρόεδρος βρίσκεται ανάμεσα σε μια κακή ειρήνη και σε έναν ακόμη χειρότερο πόλεμο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εγγυήσεις, τα χρήματα για την ανοικοδόμηση και οι συνέπειες θα βαρύνουν την Ευρώπη.
Οσο περισσότερο λοιπόν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντιμετωπίζουν τον πόλεμο στην Ουκρανία ως ζήτημα που αφορά την Ουάσινγκτον τόσο λιγότερο θα έχουν λόγο για την έκβασή του. Το να επαφίενται στην Ουάσινγκτον και τη Μόσχα σημαίνει ότι διακινδυνεύουν να δουν την Ευρώπη να υπογράφει ένα έγγραφο που δεν συνέταξε, για να διατηρήσει μια ειρήνη την οποία δεν μπορεί να επιτηρήσει, σε σύνορα που δεν μπορεί να μετακινήσει…
